- ਸ਼ਹਿਰ ਚੁਣੋ
- ਈ-ਪੇਪਰ
- ਵੈੱਬ ਸਟੋਰੀਜ਼
- ਸ਼ਹਿਰ ਚੁਣੋ
- ਈ-ਪੇਪਰ
- ਵੈੱਬ ਸਟੋਰੀਜ਼
ਜਿਸ ਕਲਮ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਹਿੱਲ ਗਈ ਸੀ ਸੱਤਾ, 300 ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਰਚਣਹਾਰ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਲਿਖਣ ਦੀ ਮਿਲੀ ਸੀ ਸਜ਼ਾ
‘ਅਬ ਕਾਰਗਹ-ਏ-ਦਹਰ ਮੇਂ ਲਗਤਾ ਹੈ ਬਹੁਤ ਦਿਲ ਐ ਦੋਸਤ, ਕਹੀਂ ਯੇ ਭੀ ਤਿਰਾ ਗਮ ਤੋ ਨਹੀਂ ਹੈ।’ 50 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਉਹ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸ਼ਾਇਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਾਲੀਵੁੱਡ 'ਚ 300 ਤੋਂ ਵੱਧ ਗੀਤ ਲਿਖੇ। ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਗੀਤਕਾਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਣ ਜਾ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ‘ਪਹਿਲਾ ਨਸ਼ਾ’ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ‘ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੂੰ’ ਵਰਗੇ ਗੀਤਾਂ 'ਚ ਦਿਲ ਨੂੰ ਛੂਹ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਬੋਲ ਲਿਖ ਕੇ ਇਸ਼ਕ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਜ਼ੁਬਾਨ ਦਿੱਤੀ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਿਖੇ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ ਸਮੇਤ ਕਈ ਗਾਇਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਉਹ ਸਦਾਬਹਾਰ ਬਣ ਗਏ। ਆਖ਼ਿਰ ਉਹ ਕੌਣ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ
Posted By Sunita
Publish Date: Fri, 02 Oct 2026 01:54 PM (IST)
Updated Date: Fri, 02 Oct 2026 01:55 PM (IST)
ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ - ‘ਅਬ ਕਾਰਗਹ-ਏ-ਦਹਰ ਮੇਂ ਲਗਤਾ ਹੈ ਬਹੁਤ ਦਿਲ ਐ ਦੋਸਤ, ਕਹੀਂ ਯੇ ਭੀ ਤਿਰਾ ਗਮ ਤੋ ਨਹੀਂ ਹੈ।’ 50 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਉਹ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸ਼ਾਇਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਾਲੀਵੁੱਡ 'ਚ 300 ਤੋਂ ਵੱਧ ਗੀਤ ਲਿਖੇ। ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਗੀਤਕਾਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਣ ਜਾ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ‘ਪਹਿਲਾ ਨਸ਼ਾ’ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ‘ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੂੰ’ ਵਰਗੇ ਗੀਤਾਂ 'ਚ ਦਿਲ ਨੂੰ ਛੂਹ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਬੋਲ ਲਿਖ ਕੇ ਇਸ਼ਕ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਜ਼ੁਬਾਨ ਦਿੱਤੀ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਿਖੇ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ ਸਮੇਤ ਕਈ ਗਾਇਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਉਹ ਸਦਾਬਹਾਰ ਬਣ ਗਏ। ਆਖ਼ਿਰ ਉਹ ਕੌਣ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚਾਚਾ ਨਹਿਰੂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਲਿਖਣ ਕਾਰਨ ਜੇਲ੍ਹ ਜਾਣਾ ਪਿਆ? ਆਓ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਇਹ ਦਿਲਚਸਪ ਕਿੱਸਾ।
ਕਵਿਤਾ 'ਚ ਜਵਾਹਰਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਬਾਰੇ ਲਿਖੀ ਸੀ ਇਹ ਗੱਲ
ਇਸ ਲੇਖ 'ਚ ਅਸੀਂ ਜਿਸ ਸੱਤਾ-ਵਿਰੋਧੀ ਸ਼ਾਇਰ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਗੀਤਕਾਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਉਹ ਕੋਈ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਮਜਰੂਹ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰੀ ਸਨ। 1 ਅਕਤੂਬਰ 1919 ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ 'ਚ ਇੱਕ ਰਾਜਪੂਤ ਮੁਸਲਿਮ ਪਰਿਵਾਰ 'ਚ ਜਨਮੇ ਮਜਰੂਹ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰੀ ਨੇ 1946 'ਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਫ਼ਿਲਮ ‘ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ’ ਲਈ ਗੀਤ ਲਿਖੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ‘ਮਿਹੰਦੀ’, ‘ਅੰਦਾਜ਼’ ਅਤੇ ‘ਆਰਜ਼ੂ’ ਵਰਗੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਲਈ ਵੀ ਗੀਤ ਲਿਖੇ।
ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਮਿਲਦੀ ਗਈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਖੱਬੇਪੱਖੀ ਝੁਕਾਅ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੱਤਾ-ਵਿਰੋਧੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਬਿਲਕੁਲ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਲਰਾਜ ਸਾਹਨੀ ਵਰਗੇ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜੇਲ੍ਹ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 1948 'ਚ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਕੋਲਕਾਤਾ 'ਚ ਹੋਈ ਦੂਜੀ ਕਾਂਗਰਸ ਮੀਟਿੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇਸ਼ ਭਰ 'ਚ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂਆਂ ਅਤੇ ਕਾਰਕੁਨਾਂ ਦੀਆਂ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਦਰਅਸਲ, ਮਜਰੂਹ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰੀ ਨੇ ਇੱਕ ਕਵਿਤਾ 'ਚ ਤਤਕਾਲੀਨ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਜਵਾਹਰਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਹਿਟਲਰ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ‘ਕਾਮਨਵੈਲਥ ਦਾ ਗੁਲਾਮ’ ਕਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਵਿਚਕਾਰ ਤਣਾਅ ਵਧ ਗਿਆ।
ਮਜਰੂਹ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰੀ ਨੇ ਮਾਫ਼ੀ ਮੰਗਣ ਤੋਂ ਕੀਤਾ ਇਨਕਾਰ
ਤਤਕਾਲੀਨ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਜਵਾਹਰਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ 'ਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਮਜਰੂਹ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰੀ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਮਾਫ਼ੀ ਮੰਗਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਸਾਫ਼ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਗਭਗ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਜੇਲ੍ਹ 'ਚ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਜੇਲ੍ਹ 'ਚ ਸਨ, ਉਸੇ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਧੀ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਦੋ ਸਾਲ ਜੇਲ੍ਹ 'ਚ ਰਹਿਣ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਰਥਿਕ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਵੀ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ।
1953 'ਚ ਗੁਰੂ ਦੱਤ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਾਲ ਹੋਈ ਵਾਪਸੀ
ਜੇਲ੍ਹ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1953 ਅਤੇ 1954 'ਚ ਗੁਰੂ ਦੱਤ ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ‘ਆਰ-ਪਾਰ’ ਅਤੇ ‘ਬਾਜ਼’ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਮੁੜ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਲਮ ਤੋਂ ਲਿਖੇ ਗੀਤਾਂ 'ਚ ‘ਬਾਬੂਜੀ ਧੀਰੇ ਚਲਨਾ’, ‘ਕਭੀ ਆਰ ਕਭੀ ਪਾਰ’, ‘ਯੇ ਲੋ ਮੈਂ ਹਾਰੀ ਪੀਆ’, ‘ਸੁਨ-ਸੁਨ-ਸੁਨ ਜਾਲਿਮਾ’ ਅਤੇ ‘ਪਿਆਰ ਹਮਕੋ ਤੁਮਸੇ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ’ ਵਰਗੇ ਕਈ ਹਿੱਟ ਗੀਤ ਸ਼ਾਮਲ ਰਹੇ।
ਇੱਥੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਨੂੰ ਅਜਿਹੀ ਉਡਾਣ ਮਿਲੀ ਕਿ ਗੀਤਕਾਰ ਮਜਰੂਹ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰੀ ਨੇ ਕਦੇ ਪਿੱਛੇ ਮੁੜ ਕੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 70 ਤੋਂ 80 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਵੀ ਕਈ ਸੁਪਰਹਿੱਟ ਗੀਤ ਲਿਖੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਚ ‘ਪਾਪਾ ਕਹਤੇ ਹੈਂ ਬੜਾ ਨਾਮ ਕਰੂੰਗਾ’ ਅਤੇ ‘ਅਰੇ ਜਾ ਰੇ ਹਟ ਨਟਖਟ’ ਵਰਗੇ ਗੀਤ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। 90 ਦੇ ਦਹਾਕੇ 'ਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ‘ਪਹਿਲਾ ਨਸ਼ਾ’, ‘ਯਹਾਂ ਕੇ ਹਮ ਸਿਕੰਦਰ’ ਅਤੇ ‘ਯਾਰੋਂ ਮੇਰੇ ਪਿਆਰੋਂ’ ਵਰਗੇ ਯਾਦਗਾਰ ਗੀਤ ਲਿਖੇ।