ਬੁੱਧ ਦਾ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਰਸਤਾ

ਮੱਧ ਪੂਰਬ ’ਚ ਅਮਰੀਕਾ, ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਵਿਚਕਾਰ ਤਣਾਅ ਇਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਵਧ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਾਠਕ ਜਾਣਦੇ ਹੋਣਗੇ ਕਿ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਜੰਗਬੰਦੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਾਰਤਾ ਦੀਆਂ ਉਮੀਦਾਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਉੱਠੀਆਂ ਅਤੇ ਟੁੱਟ ਗਈਆਂ। ਦਰਅਸਲ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਾਰਤਾ ਇਸ ਸਮੇਂ ਰੁਕੀ ਹੋਈ ਜਾਪਦੀ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ ਤੇ ਈਰਾਨ ਵਿਚਕਾਰ ਅਸਿੱਧੇ ਗੱਲਬਾਤ ਦੇ ਕਈ ਦੌਰ ਹੋਏ ਹਨ ਪਰ ਦੋਵੇਂ ਧਿਰਾਂ ਆਪਣੀਆਂ-ਆਪਣੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ’ਤੇ ਅੜੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਠੋਸ ਸਮਝੌਤੇ ’ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਰੁਕ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਖੇਤਰ ’ਚ ਫੌਜੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਲਗਾਤਾਰ ਵੱਧ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਮਿਜ਼ਾਈਲ, ਡਰੋਨ ਅਤੇ ਹਵਾਈ ਹਮਲੇ ਅਕਸਰ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਖੇਤਰੀ ਅਸਥਿਰਤਾ ਹੋਰ ਡੂੰਘੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ।

ਲੇਬਨਾਨ ਸਣੇ ਹੋਰ ਖੇਤਰਾਂ ’ਚ ਚੱਲ ਰਹੇ ਟਕਰਾਅ ਨੇ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਈਰਾਨ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ’ਤੇ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ’ਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਦਬਾਅ ਪਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਖੇਤਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਨਾਂ ’ਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਫ਼ੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਨੂੰ ਜਾਇਜ਼ ਠਹਿਰਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਵਧਦੇ ਤਣਾਅ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਈਰਾਨ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਨਾਲ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਕੁਝ ਗੱਲਬਾਤਾਂ ਨੂੰ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਜੰਗਬੰਦੀ ਤੇ ਸਮਝੌਤੇ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਝਟਕਾ ਲੱਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਕਟ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤੇਲ ਮਾਰਗਾਂ ’ਚੋਂ ਇਕ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਕੋਈ ਵੀ ਵਾਧਾ ਵਿਸ਼ਵ ਤੇਲ ਸਪਲਾਈ, ਸਮੁੰਦਰੀ ਵਪਾਰ ਤੇ ਊਰਜਾ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਸਥਿਤੀ ’ਤੇ ਨੇੜਿਓਂ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖ ਰਹੇ ਹਨ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਫ਼ੌਜੀ ਟਕਰਾਅ ਅਤੇ ਧਮਕੀਆਂ ਜਾਰੀ ਰਹੀਆਂ ਤਾਂ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ, ਊਰਜਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਸਥਿਰਤਾ ’ਤੇ ਮਾੜਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀ ਨਾ ਤਾਂ ਪੂਰੇ ਪੈਮਾਨੇ ’ਤੇ ਯੁੱਧ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਸਥਾਈ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਥਾਪਤ ਹੋਈ ਹੈ। ਜਦਕਿ ਗੱਲਬਾਤ ਜਾਰੀ ਹੈ, ਜ਼ਮੀਨ ’ਤੇ ਤਣਾਅ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਸਾਰੀਆਂ ਧਿਰਾਂ ਨੂੰ ਫ਼ੌਜੀ ਬਦਲਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਗੱਲਬਾਤ, ਕੂਟਨੀਤੀ ਅਤੇ ਆਪਸੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰਾਹੀਂ ਸਥਾਈ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਰਸਤਾ ਲੱਭਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਅਮਰੀਕਾ, ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਵਿਚਕਾਰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਇਕ ਵਿਆਪਕ ਸਮਝੌਤਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸਦੇ ਖੇਤਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਲਈ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਨਤੀਜੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ’ਚ, ਇਕ ਸਥਾਈ ਜੰਗਬੰਦੀ ਅਤੇ ਕੂਟਨੀਤਕ ਹੱਲ ਮੌਜੂਦਾ ਸੰਕਟ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਤਰੀਕਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਅੱਜ ਦੁਨੀਆ ’ਚ ਵਧਦੀ ਹਿੰਸਾ, ਤਣਾਅ ਅਤੇ ਅਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਭਗਵਾਨ ਬੁੱਧ ਦਾ ਮਾਰਗ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਸੰਗਿਕ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਬੁੱਧ ਨੇ ਸੱਚ, ਅਹਿੰਸਾ, ਦਇਆ ਅਤੇ ਮੱਧ ਮਾਰਗ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਰਸਤਾ ਦਿਖਾਇਆ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਕ੍ਰੋਧ, ਲੋਭ ਅਤੇ ਨਫ਼ਰਤ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੇ ਮੂਲ ਕਾਰਨ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਵਿਅਕਤੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਆਪਸੀ ਟਕਰਾਅ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਘਟਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਬੁੱਧ ਦਾ ਮਾਰਗ ਸਵੈ-ਸੰਜਮ, ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਅਤੇ ਦੋਸਤੀ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਅੱਜ ਦੇ ਅਸ਼ਾਂਤ ਸੰਸਾਰ ’ਚ ਸਥਾਈ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਦਭਾਵਨਾ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਕਿਸੇ ਇਕ ਧਰਮ ਜਾਂ ਭਾਈਚਾਰੇ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਸਾਰੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੇ ਕਲਿਆਣ ਲਈ ਇਕ ਸੰਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਬੁੱਧ ਦੇ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣਾ ਇਕ ਬਿਹਤਰ, ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀਪੂਰਨ ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰਤ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ।

ਖ਼ਾਸਕਰ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ, ਈਰਾਨ ਅਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਵਿਚਕਾਰ ਵਧਦੇ ਤਣਾਅ ਅਤੇ ਟਕਰਾਅ ਦੇ ਇਸ ਯੁੱਗ ’ਚ, ਭਗਵਾਨ ਬੁੱਧ ਦੇ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਦਇਆ ਅਤੇ ਅਹਿੰਸਾ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਸੰਗਿਕ ਜਾਪਦੇ ਹਨ। ਬੁੱਧ ਨੇ ਸਿਖਾਇਆ ਕਿ ਹਿੰਸਾ ਹੀ ਹਿੰਸਾ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ; ਸਗੋਂ, ਸਿਰਫ਼ ਪਿਆਰ, ਸੰਵਾਦ ਅਤੇ ਸਮਝ ਹੀ ਸਥਾਈ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਥਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਸਾਰੀਆਂ ਧਿਰਾਂ ਟਕਰਾਅ ਅਤੇ ਬਦਲੇ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦੇਣ ਅਤੇ ਧੀਰਜ, ਸੰਜਮ ਅਤੇ ਆਪਸੀ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਦਾ ਰਸਤਾ ਅਪਣਾਉਣ, ਤਾਂ ਵਿਵਾਦਾਂ ਦਾ ਸ਼ਾਂਤੀਪੂਰਨ ਹੱਲ ਸੰਭਵ ਹੈ।

ਸੁਨੀਲ ਕੁਮਾਰ ਮਹਾਲਾ, ਉੱਤਰਾਖੰਡ।

ਮੋਬਾਈਲ 9828108858