ਕੌਣ ਸਨ ਵੋਲਕਾਰਟ ਬ੍ਰਦਰਜ਼, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਆਇਆ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ AC? ਫਿਰ TATA ਨੇ TAS ਜੋੜ ਕੇ 72 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ ਆਪਣਾ

ਬਿਜ਼ਨੈੱਸ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ : ਹਰ ਗਰਮੀ 'ਚ ਲੱਖਾਂ ਭਾਰਤੀ ਤਪਦੀ ਗਰਮੀ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਏਅਰ ਕੰਡੀਸ਼ਨਰ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ AC ਦੀ ਗੱਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਅਕਸਰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਟਾਟਾ ਦੀ ਵੋਲਟਾਸ (Voltas) ਦਾ ਨਾਂ ਦਿਮਾਗ 'ਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਸ ਮਸ਼ਹੂਰ ਭਾਰਤੀ ਏਅਰ-ਕੰਡੀਸ਼ਨਿੰਗ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸਿਰਫ਼ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਜਾਂ ਆਰਾਮ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਅੱਗੇ ਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਉਸ ਪੁਰਾਣੀ ਅਤੇ ਭੇਦਭਾਵਪੂਰਨ ਸੋਚ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਗਰਮ ਮੌਸਮ ਕਾਰਨ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ (ਜਿਵੇਂ ਭਾਰਤ) ਦੇ ਲੋਕ ਆਲਸੀ, ਅਸੱਭਿਅਕ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ’ਤੇ ਸ਼ਾਸਨ ਕਰਨ ਦੇ ਅਯੋਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਵੋਲਟਾਸ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਇਕ ਅਜਿਹੇ ਯੂਰਪੀ ਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ ਜੋ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਝਗੜਿਆਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿਣ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਨਾਂ ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਹੈ।

‘ਵੋਲਟਾਸ’ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1954 'ਚ ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਦੀ ‘ਵੋਲਕਾਰਟ ਬ੍ਰਦਰਜ਼’ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਟਾਟਾ ਸੰਸ ਵਿਚਕਾਰ ਇਕ ਜੁਆਇੰਟ ਵੈਂਚਰ ਜ਼ਰੀਏ ਹੋਈ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਸ ਤੋਂ ਕਈ ਦਹਾਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਇਹ ਸਵਿਸ ਟ੍ਰੇਡਿੰਗ ਕੰਪਨੀ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿਚ ਇਕ ਵੱਡਾ ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਨਾਮ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਸੀ।

1851 ਵਿਚ ਸਥਾਪਤ ਇਸ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ ਜ਼ਿਊਰਿਖ (ਵਿੰਟਰਥੁਰ), ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਤੇ ਬੰਬਈ (ਹੁਣ ਮੁੰਬਈ), ਭਾਰਤ 'ਚ ਸਨ। 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤਕ, ਵੋਲਕਾਰਟ ਬ੍ਰਦਰਜ਼ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਕੱਚੀ ਕਪਾਹ ਦੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਬਰਾਮਦਕਾਰਾਂ 'ਚੋਂ ਇਕ ਬਣ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਇਕ ਅਜਿਹੀ ਕਾਮਯਾਬੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਦੌਰ ਦੇ ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।

ਇਕ ਸਵਿਸ ਟ੍ਰੇਡਿੰਗ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਵੋਲਟਾਸ ਲਈ ਰਾਹ ਕਿਵੇਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ?

1954 'ਚ ਵੋਲਟਾਸ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵੋਲਕਾਰਟ ਬ੍ਰਦਰਜ਼ ਦੇ ਟਾਟਾ ਸੰਸ ਨਾਲ ਹੱਥ ਮਿਲਾਉਣ ਤੋਂ ਕਈ ਦਹਾਕੇ ਪਹਿਲਾਂ, ਇਸ ਸਵਿਸ ਟ੍ਰੇਡਿੰਗ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਟ੍ਰੇਡਿੰਗ ਫਰਮਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾ ਲਈ ਸੀ। 1 ਫਰਵਰੀ 1851 ਨੂੰ ਭਰਾਵਾਂ ਸੈਲੋਮਨ ਅਤੇ ਜੋਹਾਨ ਜਾਰਜ ਵੋਲਕਾਰਟ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇਸ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਜ਼ਿਊਰਿਖ ਦੇ ਨੇੜੇ ਵਿੰਟਰਥੁਰ ਵਿਚ ਸੀ ਅਤੇ ਇਕ ਵੱਡਾ ਦਫ਼ਤਰ ਬੰਬਈ (ਹੁਣ ਮੁੰਬਈ) ਵਿਚ ਸੀ।

ਟਾਟਾ ਨਾਮ ਇਸ ਵਿਚ ਕਿਵੇਂ ਤੇ ਕਦੋਂ ਜੁੜਿਆ?

1954 ਵਿਚ, ਵੋਲਕਾਰਟ ਬ੍ਰਦਰਜ਼ ਨੇ ਟਾਟਾ ਸੰਸ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ‘ਵੋਲਟਾਸ ਲਿਮਟਿਡ’ ਨਾਮ ਦੀ ਇਕ ਜੁਆਇੰਟ ਵੈਂਚਰ ਕੰਪਨੀ ਬਣਾਈ। “ਵੋਲਟਾਸ” ਨਾਮ VOLkart ਅਤੇ TAS (ਟਾਟਾ ਸੰਸ ਤੋਂ) ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਕੰਪਨੀ 6 ਸਤੰਬਰ 1954 ਨੂੰ ਮੁੰਬਈ ਵਿਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਵੋਲਕਾਰਟ ਦੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਤੇ ਏਅਰ-ਕੰਡੀਸ਼ਨਿੰਗ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕੰਮਕਾਜ ਆਪਣੇ ਹੱਥ 'ਚ ਲੈ ਲਏ।

ਭਾਰਤ 'ਚ ਪਹਿਲਾ ਰੂਮ ਏਅਰ ਕੰਡੀਸ਼ਨਰ ਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕਲਾਈਮੇਟਾਈਜ਼ਰ ਲਿਆਉਣ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਵੋਲਟਾਸ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 1956 ਵਿਚ ਇਕ ਖਾਸ ਕੰਮ ਹੋਇਆ, ਜਦੋਂ ਵੋਲਟਾਸ ਨੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਘਰ ’ਤੇ ਰੂਮ ਏਅਰ ਕੰਡੀਸ਼ਨਰ ਲਗਾਇਆ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਲਾਇਸੈਂਸ ਲਏ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਹੀ ਮੈਨੂਫੈਕਚਰਿੰਗ ਤੇ ਅਸੈਂਬਲੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਵੋਲਕਾਰਟ ਦੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਗਈ ਤੇ ਵੋਲਟਾਸ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟਾਟਾ ਗਰੁੱਪ ਦੀ ਕੰਪਨੀ ਬਣ ਗਈ। ਵੋਲਟਾਸ ਅੱਜ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ੇਅਰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿਚ ਲਿਸਟਿਡ ਕੰਪਨੀ ਹੈ। ਵੋਲਟਾਸ ਦਾ ਮਾਰਕੀਟ ਕੈਪ 38,348 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਹੈ।