ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਨੱਕ ਹੇਠੋਂ ਖਿਸਕਿਆ ਬਾਸਮਤੀ ਚੌਲਾਂ ਦਾ ਬਾਜ਼ਾਰ! ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚਾਲੇ ਵੱਡੀ ਡੀਲ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ

ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਭਾਰਤ ਆਪਣੇ ਬਾਸਮਤੀ ਚੌਲਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਅਕਸਰ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਸਮਤੀ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਬਰਾਮਦ (Export) ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਵੱਡਾ ਖਰੀਦਦਾਰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਬਣ ਰਹੀ ਹੈ। 'ਪੀਐਚਡੀ ਚੈਂਬਰ ਆਫ਼ ਕਾਮਰਸ ਐਂਡ ਇੰਡਸਟਰੀ' (PHDCCI) ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੌਰਾਨ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਵਿਚਾਲੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਗੱਲਬਾਤ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇਹ ਡੀਲ ਸਫ਼ਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਨੁਕਸਾਨ ਉਠਾਉਣਾ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਹੋਵੇਗਾ ਨੁਕਸਾਨ

ਜੇਕਰ ਭਾਰਤ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਬਾਸਮਤੀ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਬਰਾਮਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਫ਼ਾਇਦਾ ਮਿਲੇਗਾ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਵੱਡਾ ਨੁਕਸਾਨ ਝੱਲਣਾ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਬਾਸਮਤੀ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਖਪਤ ਕਰੀਬ 5 ਲੱਖ ਟਨ ਹੈ। ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨੀ ਸੰਪਰਕ (Border) ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਹ ਹੁਣ ਤੱਕ ਆਪਣੀ ਲੋੜ ਦੇ ਬਾਸਮਤੀ ਚੌਲ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਹੀ ਖਰੀਦਦਾ ਆਇਆ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿਚਾਲੇ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਇਹ ਵਪਾਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਆਪਣਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਗੁਆ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਨੇ ਕਿਉਂ ਕੀਤਾ ਭਾਰਤ ਵੱਲ ਰੁਖ਼?

ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿਚਾਲੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਪਾਰ ਹੁੰਦਾ ਆਇਆ ਹੈ। ਪਰ ਫਿਲਹਾਲ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਚੱਲ ਰਹੇ। ਇਸ ਕੜਵਾਹਟ ਕਾਰਨ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਪਾਰਕ ਸਬੰਧ ਵੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਏ ਹਨ। 'ਬਿਜ਼ਨੈੱਸਲਾਈਨ' (BusinessLine) ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਦੀ ਮੰਨੀਏ ਤਾਂ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਫਿਲਹਾਲ ਦੁਬਈ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਦੇ ਵਪਾਰੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਅਸਿੱਧੇ (Indirect) ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੁਝ ਭਾਰਤੀ ਬਾਸਮਤੀ ਚੌਲ ਖਰੀਦਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਲਾਗਤ (Transportation Cost) ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਮੀਡੀਆ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਬੈਠਕ 'ਚ ਮੌਜੂਦ ਇੰਡਸਟਰੀ ਦੇ ਇੱਕ ਸੂਤਰ ਨੇ ਦੱਸਿਆ— "ਅਫ਼ਗਾਨ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਸਿੱਧੀ ਸਪਲਾਈ (Direct Import) ਹੋਣ ਨਾਲ ਚੌਲ ਵਧੇਰੇ ਕਿਫ਼ਾਇਤੀ ਅਤੇ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।"

ਭਾਰਤ-ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿਚਾਲੇ ਬਾਸਮਤੀ ਦਾ ਵਪਾਰ

ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਬਾਸਮਤੀ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਬਰਾਮਦ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਸੀਮਤ ਰਹੀ ਹੈ। ਸਾਲ 2005-06 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੇ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਲਗਭਗ 63 ਟਨ ਚੌਲ ਬਰਾਮਦ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਦੇ ਵਕਫ਼ੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਹ ਬਰਾਮਦ 2010-11 ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਅਤੇ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਇਹ ਲਗਾਤਾਰ ਘੱਟ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵੱਲੋਂ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਬਾਸਮਤੀ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬਰਾਮਦ ਸਾਲ 2020-21 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਨੇ 108.9 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੀ ਕੀਮਤ ਦੇ 19,440 ਟਨ ਬਾਸਮਤੀ ਚੌਲ ਭੇਜੇ ਸਨ। ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 ਵਿੱਚ, ਇਹ ਬਰਾਮਦ 979 ਟਨ ਰਹੀ, ਜਿਸਦੀ ਕੀਮਤ 7.74 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਸੀ