Income Tax Return (ITR) Explained : ਕਿਉਂ ਭਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਆਈਟੀਆਰ, ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਕਿਹੜਾ ਫਾਰਮ ਹੋਵੇਗਾ ਸਹੀ?

ਜੇਐੱਨਐੱਨ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ : ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਵਿਭਾਗ ਵੱਲੋਂ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 2022-23 ਲਈ ਭਰੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਰਿਟਰਨ ਫਾਰਮ (ITR ਫਾਰਮ) ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਫਾਰਮ 1 ਅਪ੍ਰੈਲ, 2023 ਤੋਂ ਲਾਗੂ ਹੋਣਗੇ ਤੇ ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਸਲੈਬ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ITR-1 ਤੋਂ ITR-7 ਤਕ ਕੁੱਲ ਸੱਤ ਕਿਸਮ ਦੇ ITR ਫਾਰਮ ਭਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਸਵਾਲ ਇਹ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਹੜਾ ਫਾਰਮ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਸਹੀ ਹੋਵੇਗਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਰਿਟਰਨ ਫਾਈਲ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਆਈਟੀਆਰ ਫਾਰਮ ਦੀਆਂ ਕਿੰਨੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ (ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਰਿਟਰਨ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ) ਅਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਫਾਰਮ ਭਰਨਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਨਾਲ ਹੀ, ਕੌਣ ਜ਼ੀਰੋ ਆਈਟੀਆਰ ਫਾਰਮ ਭਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ITR ਕੀ ਹੈ?

ITR ਫਾਰਮ ਭਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਇਹ ਸਮਝਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ITR ਕੀ ਹੈ (What Is ITR?) ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਕਿਉਂ ਭਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਰਿਟਰਨ ਜਾਂ ਆਈਟੀਆਰ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਫਾਰਮ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੀ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੀ ਆਮਦਨ ਅਤੇ ਭੁਗਤਾਨ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਟੈਕਸ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਮਿਆਦ 1 ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਸਾਲ 31 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਖਤਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਸਾਲ 2023-24 ਲਈ, ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਸਲਾਨਾ ਆਮਦਨ ਪੁਰਾਣੇ ਟੈਕਸ ਸਲੈਬ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ 2.5 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਜਾਂ ਨਵੇਂ ਟੈਕਸ ਸਲੈਬ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ 3.5 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ITR ਫਾਈਲ ਕਰਨਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜ਼ੀਰੋ ਆਈਟੀਆਰ ਵੀ ਫਾਈਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਤੁਸੀਂ ਜ਼ੀਰੋ ITR ਦੁਆਰਾ ਕੀ ਸਮਝਦੇ ਹੋ?

ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਰਿਟਰਨ ਸਿਰਫ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜੋ ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਆਮ ITR ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਜ਼ੀਰੋ ITR ਫਾਰਮ ਵੀ ITR ਰਿਟਰਨ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਹੋਵੇਗੀ, ਜਿਸਨੂੰ Nil ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਰਿਟਰਨ ਫਾਈਲਿੰਗ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਆਮਦਨ ਕਰ ਵਿਭਾਗ ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ ਟੈਕਸ ਸਲੈਬ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਵੀ ਟੈਕਸ ਰਿਟਰਨ ਫਾਰਮ ਫਾਈਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸਨੂੰ ਜ਼ੀਰੋ ਆਈਟੀਆਰ ਫਾਈਲਿੰਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਐਕਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਘੱਟ ਆਮਦਨੀ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਲਈ ITR ਫਾਈਲ ਕਰਨਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ITR ਫਾਰਮ ਕਿਉਂ ਭਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?

ਸਧਾਰਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਆਮਦਨ ਕਰ ਵਿਭਾਗ ਤੋਂ ਰਿਫੰਡ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇੱਕ ITR ਫਾਰਮ ਭਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਰਿਟਰਨ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਫਾਰਮ ਹੈ ਜੋ ਟੈਕਸਿੰਗ ਅਥਾਰਟੀ ਕੋਲ ਦਾਇਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਭਾਗ ਨੂੰ ਆਮਦਨ, ਖਰਚ ਅਤੇ ਟੈਕਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਲੋਨ ਜਾਂ ਵੀਜ਼ਾ ਲਈ ਅਪਲਾਈ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਜਾਂ ਵਿਦੇਸ਼ 'ਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਅਜਿਹੇ ਕਈ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਇਸ ਫਾਰਮ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਆਈਟੀਆਰ ਫਾਰਮ ਦੀਆਂ ਕਿੰਨੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ?

ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੱਤ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਈ.ਟੀ.ਆਰ ਫਾਰਮ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ITR-1, ITR-2, ITR-3, ITR-4, ITR-5, ITR-6 ਅਤੇ ITR-7 ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ITR-1: ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਤਨਖਾਹਦਾਰ ਕਰਮਚਾਰੀ ਜਿਸਦੀ ਆਮਦਨ ਤਨਖਾਹ, ਜਾਇਦਾਦ, ਕਿਰਾਏ, ਪੈਨਸ਼ਨ, ਵਿਆਜ ਜਾਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ (ਰੁਪਏ 5,000 ਤੱਕ ਦੀ ਆਮਦਨ) ਤੋਂ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ITR-1 ਫਾਰਮ ਭਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਸਹਿਜ ਰੂਪ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਮਦਨ 50 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ।

ITR-2: ਇਹ ਫਾਰਮ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਜਾਂ ਹਿੰਦੂ ਅਣਵੰਡੇ ਪਰਿਵਾਰ (HUF) ਦੁਆਰਾ ਭਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਾਇਦਾਦ ਜਾਂ ਸੰਪਤੀਆਂ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਦੁਆਰਾ ਆਮਦਨੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਟੈਕਸਦਾਤਾ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਮਦਨ 50 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ ਅਤੇ ਖੇਤੀ ਤੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਆਮਦਨ ਵੀ 5000 ਰੁਪਏ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ।

ITR-3: ਇਹ ਫਾਰਮ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਟੈਕਸਦਾਤਾਵਾਂ ਅਤੇ HUF ਦੁਆਰਾ ਚੁਣਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਪੇਸ਼ੇ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹੋਣ ਤੋਂ ਆਮਦਨ ਕਮਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਟੈਕਸਦਾਤਾ ਗੈਰ-ਸੂਚੀਬੱਧ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਤੋਂ ਆਮਦਨ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਕਿਸੇ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ ਭਾਈਵਾਲ ਹਨ, ਕਿਸੇ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਹਨ ਜਾਂ 2 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਪੈਨਸ਼ਨ ਟਰਨਓਵਰ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਫਾਰਮ ਭਰੋ।

ITR-4: ਵਿਅਕਤੀ, HUF ਅਤੇ ਭਾਈਵਾਲੀ ਫਰਮਾਂ ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਹਨ ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਾਰੋਬਾਰ ਜਾਂ ਪੇਸ਼ੇ (ਡਾਕਟਰ, ਵਕੀਲ ਆਦਿ) ਤੋਂ ਆਮਦਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ITR-4 ਚੁਣਨਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਗਮ ਫਾਰਮ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ 'ਚ ਕਮਾਈ ਦੀ ਕੋਈ ਸੀਮਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ITR-5: ITR-5 ਫਾਰਮ ਇਕਾਈਆਂ ਲਈ ਹੈ। ਇਕਾਈਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਫਰਮਾਂ, LLPs, AOPs, BOIs ਵਜੋਂ ਰਜਿਸਟਰ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਨੂੰ ITR-5 ਫਾਈਲ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ITR-6: ITR-6 ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੰਪਨੀ ਲਈ ਹੈ ਜੋ ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਐਕਟ, 1961 ਦੀ ਧਾਰਾ 11 ਅਧੀਨ ਛੋਟਾਂ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਸੈਕਸ਼ਨ ਦੇ ਤਹਿਤ ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਰਿਟਰਨ ਫਾਈਲ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਫਰਮਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਫਾਈਲ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।

ITR-7: ਇਹ ਫਾਰਮ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਾਰਟੀ, ਵਿਗਿਆਨਕ ਖੋਜ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ, ਹਸਪਤਾਲ, ਮੈਡੀਕਲ ਸੰਸਥਾ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਫੰਡ, ਨਿਊਜ਼ ਏਜੰਸੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਦਿਅਕ ਅਦਾਰੇ, ਕਾਲਜ ਜਾਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਜਾਂ ਵਪਾਰਕ ਟਰੱਸਟ ਦੁਆਰਾ ਦਾਇਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫਾਰਮ ਭਰ ਸਕਦੇ ਹੋ

- ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਰਿਟਰਨ ਫਾਰਮ ਭਰਨ ਲਈ ਕੁਝ ਆਸਾਨ ਕਦਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।

- ਆਈ.ਟੀ.ਆਰ. ਆਨਲਾਈਨ ਅਤੇ ਆਫਲਾਈਨ ਦੋਵਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾਇਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

- ਰਿਟਰਨ ਆਨਲਾਈਨ ਫਾਈਲ ਕਰਨ ਲਈ, ਪਹਿਲਾਂ incometaxindiaefiling.gov.in 'ਤੇ ਜਾਓ।

- ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਟੈਕਸ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਰਜਿਸਟਰ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇਗਾ।

- ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੁਸੀਂ ਆਨਲਾਈਨ ਟੈਕਸ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ।

- ਯੂਜ਼ਰ ਆਈਡੀ ਤੁਹਾਡੇ ਪੈਨ ਨੰਬਰ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

- ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ITR ਦੀ ਆਨਲਾਈਨ ਫਾਈਲਿੰਗ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਫਾਈਲਿੰਗ ਕਰਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

a) ਆਮ ਹਦਾਇਤਾਂ

b) ਆਮਦਨੀ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ

c) ਛੋਟ ਦਾ ਵੇਰਵਾ

d) ਆਮਦਨ ਕਰ ਦੀ ਗਣਨਾ

TDS ਅਤੇ ਹੋਰ ਟੈਕਸ ਅਦਾ ਕੀਤੇ ਵੇਰਵੇ

f) ਬੈਂਕ ਵੇਰਵੇ

g) ਤਸਦੀਕ

- ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੁਹਾਡੀ ITR ਫਾਈਲ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਲੋੜ ਪੈਣ 'ਤੇ ਕਿਸੇ ਮਾਹਿਰ ਤੋਂ ਵੀ ਮਦਦ ਲਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਰਿਫੰਡ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ

ਕਈ ਵਾਰ ਅਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਟੈਕਸਦਾਤਾ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ (ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ) ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਖਰੀ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀਤੇ ਟੈਕਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਟੈਕਸ ਅਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ, ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਰਿਫੰਡ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। ਸਧਾਰਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਰਿਫੰਡ ਤੁਹਾਡੇ ਦੁਆਰਾ ਅਦਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਵਾਧੂ ਟੈਕਸ ਹੈ, ਜੋ ਆਮਦਨ ਕਰ ਵਿਭਾਗ ਦੁਆਰਾ ਵਾਪਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਟੈਕਸਦਾਤਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਪਣੀ ITR ਫਾਈਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਰਿਫੰਡ 'ਤੇ ਵਿਆਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।