ਪੁਰਾਣੇ ਘਰਾਂ ਦੇ ਵਿਹੜੇ 'ਚ ਕਿਉਂ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਤੁਲਸੀ ਦਾ ਪੌਦਾ? ਸਿਰਫ਼ ਆਸਥਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਵਿਗਿਆਨ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜੀ ਹੈ ਵਜ੍ਹਾ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ 'ਚ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਪੌਦੇ ਨੂੰ ਆਸਥਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਘਰ 'ਚ ਤੁਲਸੀ ਦਾ ਪੌਦਾ ਰੱਖਣਾ ਕਾਫ਼ੀ ਸ਼ੁਭ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਪੁਰਾਣੇ ਘਰਾਂ 'ਚ ਵਿਹੜੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਤੁਲਸੀ ਦਾ ਚੌਤਰਾ ਜ਼ਰੂਰ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਵਿਹੜੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਤੁਲਸੀ ਦਾ ਚੌਤਰਾ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਸਿਰਫ਼ ਆਸਥਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਤੁਲਸੀ ਦਾ ਪੌਦਾ ਕਈ ਵਿਗਿਆਨਕ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਫ਼ਾਇਦੇਮੰਦ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਫ਼ਾਇਦਿਆਂ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਕਰਕੇ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ 'ਚ ਤੁਲਸੀ ਦਾ ਪੌਦਾ ਜ਼ਰੂਰ ਰੱਖਦੇ ਸਨ। ਆਓ ਜਾਣੀਏ ਪੁਰਾਣੇ ਘਰਾਂ 'ਚ ਤੁਲਸੀ ਦਾ ਚੌਤਰਾ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕੀ-ਕੀ ਕਾਰਨ ਲੁਕੇ ਸਨ।
Publish Date: Sat, 22 Aug 2026 11:45 AM (IST)
Updated Date: Sat, 22 Aug 2026 11:46 AM (IST)
ਲਾਈਫਸਟਾਈਲ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ - ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ 'ਚ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਪੌਦੇ ਨੂੰ ਆਸਥਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਘਰ 'ਚ ਤੁਲਸੀ ਦਾ ਪੌਦਾ ਰੱਖਣਾ ਕਾਫ਼ੀ ਸ਼ੁਭ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਪੁਰਾਣੇ ਘਰਾਂ 'ਚ ਵਿਹੜੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਤੁਲਸੀ ਦਾ ਚੌਤਰਾ ਜ਼ਰੂਰ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਵਿਹੜੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਤੁਲਸੀ ਦਾ ਚੌਤਰਾ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਸਿਰਫ਼ ਆਸਥਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਸਨ।
ਤੁਲਸੀ ਦਾ ਪੌਦਾ ਕਈ ਵਿਗਿਆਨਕ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਫ਼ਾਇਦੇਮੰਦ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਫ਼ਾਇਦਿਆਂ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਕਰਕੇ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ 'ਚ ਤੁਲਸੀ ਦਾ ਪੌਦਾ ਜ਼ਰੂਰ ਰੱਖਦੇ ਸਨ। ਆਓ ਜਾਣੀਏ ਪੁਰਾਣੇ ਘਰਾਂ 'ਚ ਤੁਲਸੀ ਦਾ ਚੌਤਰਾ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕੀ-ਕੀ ਕਾਰਨ ਲੁਕੇ ਸਨ।
ਸ਼ੁੱਧ ਹਵਾ ਅਤੇ ਆਕਸੀਜਨ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਪੌਦੇ ਨੂੰ ਨੈਚੁਰਲ ਏਅਰ ਪਿਊਰੀਫਾਇਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੌਦਾ ਦਿਨ 'ਚ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਆਕਸੀਜਨ ਛੱਡਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ 'ਚ ਮੌਜੂਦ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਗੈਸ ਨੂੰ ਸੋਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਘਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਤੁਲਸੀ ਦਾ ਪੌਦਾ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਘਰ ਦੀ ਹਵਾ ਸ਼ੁੱਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜਿਆਂ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਪੌਦੇ ਦੇ ਤੇਲ 'ਚ ਐਂਟੀ-ਬੈਕਟੀਰੀਅਲ ਅਤੇ ਐਂਟੀ-ਫੰਗਲ ਗੁਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਦੀ ਮਹਿਕ ਮੱਛਰਾਂ, ਮੱਖੀਆਂ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਕੀੜਿਆਂ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ। ਪੁਰਾਣੇ ਜ਼ਮਾਨੇ 'ਚ ਅੱਜ ਵਾਂਗ ਕੈਮੀਕਲ ਕੋਇਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਲਈ ਬਿਮਾਰੀ ਫੈਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜਿਆਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਵੀ ਲੋਕ ਘਰਾਂ 'ਚ ਤੁਲਸੀ ਦਾ ਪੌਦਾ ਜ਼ਰੂਰ ਲਗਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ।
ਜੜ੍ਹੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ ਦੀ ਰਾਣੀ ਤੁਲਸੀ ਦਾ ਪੌਦਾ ਆਪਣੇ ਔਸ਼ਧੀ (ਦਵਾਈ ਵਾਲੇ) ਗੁਣਾਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਰਦੀ-ਜ਼ੁਕਾਮ, ਬੁਖ਼ਾਰ, ਪਾਚਨ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਸਮੱਸਿਆ ਜਾਂ ਚਮੜੀ ਦੀਆਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀਆਂ 'ਚ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਘਰ ਦੇ ਵਿਹੜੇ 'ਚ ਤੁਲਸੀ ਦਾ ਪੌਦਾ ਹੋਣ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀਆਂ ਦੇ ਇਲਾਜ 'ਚ ਕਾਫ਼ੀ ਮਦਦ ਮਿਲਦੀ ਸੀ।
ਮਾਨਸਿਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ਬੋ ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਤਣਾਅ (ਸਟ੍ਰੈੱਸ) ਘੱਟ ਕਰਨ 'ਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਪੌਦੇ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਾਫ਼ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਘਰ 'ਚ ਸਾਫ਼-ਸਫ਼ਾਈ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਵੀ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।
ਆਸਥਾ ਦਾ ਸਬੰਧ ਤੁਲਸੀ ਦਾ ਪੌਦਾ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ 'ਚ ਖ਼ਾਸ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਪੂਜਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਦ 'ਚ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ, ਸਵੇਰੇ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਪੌਦੇ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਧਾਰਮਿਕ ਆਸਥਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵੀ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ 'ਚ ਤੁਲਸੀ ਦਾ ਪੌਦਾ ਜ਼ਰੂਰ ਲਗਾਉਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਸਵੇਰੇ ਪੌਦੇ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦਿੰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਦੀਵਾ ਜਗਾ ਕੇ ਪੂਜਾ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ।