ਯਮਰਾਜ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਪਈ ਸੀ ਸਹਾਇਕ ਦੀ ਲੋੜ ? ਜਾਣੋ ਭਗਵਾਨ ਚਿੱਤਰਗੁਪਤ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦੀ ਅਨੋਖੀ ਗਾਥਾ ਤੇ ਅਸਲੀ ਸਰੂਪ
ਹਰ ਸਾਲ ਭਾਈ ਦੂਜ ਦੇ ਦਿਨ ਚਿੱਤਰਗੁਪਤ ਪੂਜਾ (Chitragupta Puja 2026) ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਚਿੱਤਰਗੁਪਤ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਹੈ। ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਨਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਭਗਵਾਨ ਚਿੱਤਰਗੁਪਤ ਨੂੰ ਹਰ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਅਤੇ ਪੁੰਨਾਂ ਦਾ ਲੇਖਾ-ਜੋਖਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਦੇਵਤਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੈਦਿਕ ਪੰਚਾਂਗ ਅਨੁਸਾਰ, ਅੱਜ ਯਾਨੀ 11 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਚਿੱਤਰਗੁਪਤ ਪੂਜਾ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਮਨਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
Publish Date: Wed, 11 Nov 2026 11:38 AM (IST)
Updated Date: Wed, 11 Nov 2026 11:39 AM (IST)
ਧਰਮ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ - ਹਰ ਸਾਲ ਭਾਈ ਦੂਜ ਦੇ ਦਿਨ ਚਿੱਤਰਗੁਪਤ ਪੂਜਾ (Chitragupta Puja 2026) ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਚਿੱਤਰਗੁਪਤ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਹੈ। ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਨਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਭਗਵਾਨ ਚਿੱਤਰਗੁਪਤ ਨੂੰ ਹਰ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਅਤੇ ਪੁੰਨਾਂ ਦਾ ਲੇਖਾ-ਜੋਖਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਦੇਵਤਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੈਦਿਕ ਪੰਚਾਂਗ ਅਨੁਸਾਰ, ਅੱਜ ਯਾਨੀ 11 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਚਿੱਤਰਗੁਪਤ ਪੂਜਾ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਮਨਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਭਗਵਾਨ ਚਿੱਤਰਗੁਪਤ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਲੇਖਾ-ਜੋਖਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸੇ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਸਵਰਗ ਜਾਂ ਨਰਕ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ਕਿ ਭਗਵਾਨ ਚਿੱਤਰਗੁਪਤ ਦਾ ਜਨਮ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ ਸੀ? ਆਓ ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਣਿਤ ਇਸ ਕਥਾ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ।
ਭਗਵਾਨ ਚਿੱਤਰਗੁਪਤ ਦਾ ਜਨਮ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ? ਪੌਰਾਣਿਕ ਕਥਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਅਤੇ ਸਮੁੱਚੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਨਿਯਮਾਂ ਅਤੇ ਸੰਤੁਲਨ ਨਾਲ ਚਲਾਉਣ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸਵਾਲ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ। ਇਸ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਸੁਚਾਰੂ ਢੰਗ ਨਾਲ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਯਮਰਾਜ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਯਮਰਾਜ ਨੂੰ ਇਹ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੌਂਪੀ ਕਿ ਉਹ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਦੇਣ ਅਤੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ।
ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜਦੋਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੀ ਬਹੁਤ ਵਧ ਗਈ। ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਯਮਰਾਜ ਲਈ ਇਕੱਲੇ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਰੱਖਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਤਦ ਯਮਰਾਜ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਤੋਂ ਇੱਕ ਯੋਗ ਸਹਾਇਕ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਯਮਰਾਜ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਸੁਣ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਤੋਂ ਇੱਕ ਤੇਜਸਵੀ ਪੁਰਸ਼ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 'ਭਗਵਾਨ ਚਿੱਤਰਗੁਪਤ' ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਮਾਨਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਹੀ ਭਗਵਾਨ ਚਿੱਤਰਗੁਪਤ ਯਮਰਾਜ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਹਿਯੋਗੀ ਬਣ ਕੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ-ਮੌਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਤੇ ਪੁੰਨਾਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਲੇਖਾ-ਜੋਖਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ ਭਗਵਾਨ ਚਿੱਤਰਗੁਪਤ ਦਾ ਸਰੂਪ? ਭਗਵਾਨ ਚਿੱਤਰਗੁਪਤ ਦਾ ਸਰੂਪ ਬੇਹੱਦ ਕਾਂਤੀਮਈ ਅਤੇ ਦਿਵਿਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁਖੜੇ 'ਤੇ ਗੰਭੀਰਤਾ, ਨਿਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇਜ ਝਲਕਦਾ ਹੈ। ਭਗਵਾਨ ਚਿੱਤਰਗੁਪਤ ਦੀ ਪੂਜਾ ਚਤੁਰਭੁਜ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਕਲਮ, ਦਵਾਤ ਅਤੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਬਹੀ-ਖਾਤਾ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸ਼ਾਹੀ ਪਹਿਰਾਵਾ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਸਤਕ 'ਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸੁਨਹਿਰੀ ਮੁਕਟ, ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੰਡਲ ਅਤੇ ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਦਿਵਿਆ ਮਣੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਸ਼ੋਭਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
Disclaimer: ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਗਏ ਉਪਾਅ, ਲਾਭ, ਸਲਾਹ ਅਤੇ ਕਥਨ ਸਿਰਫ਼ ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਜਾਗਰਣ, ਦੈਨਿਕ ਜਾਗਰਣ ਇਸ ਲੇਖ ਫੀਚਰ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਰੋਤਾਂ, ਜੋਤਸ਼ੀਆਂ, ਪੰਚਾਂਗਾਂ, ਪ੍ਰਵਚਨਾਂ, ਮਾਨਤਾਵਾਂ, ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਅਤੇ ਦੰਤਕਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਲੇਖ ਨੂੰ ਅੰਤਿਮ ਸੱਚ ਜਾਂ ਦਾਅਵਾ ਨਾ ਮੰਨਣ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵਿਵੇਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ। ਦੈਨਿਕ ਜਾਗਰਣ ਅੰਧਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਹੈ।