- ਸ਼ਹਿਰ ਚੁਣੋ
- ਈ-ਪੇਪਰ
- ਵੈੱਬ ਸਟੋਰੀਜ਼
- ਸ਼ਹਿਰ ਚੁਣੋ
- ਈ-ਪੇਪਰ
- ਵੈੱਬ ਸਟੋਰੀਜ਼
ਰਾਮਾਇਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਅਜੀਬ ਤੇ ਖ਼ੌਫ਼ਨਾਕ ਰਾਖਸ਼! ਸਿਰ ਤੇ ਗਰਦਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ 'ਕਬੰਧ', ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਲੰਬੀਆਂ ਬਾਹਾਂ 'ਚ ਛੁਪਿਆ ਸੀ ਮਾਤਾ ਸੀਤਾ ਦੀ ਖੋਜ ਦਾ ਵੱਡਾ ਰਾਜ਼
ਰਾਮਾਇਣ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦਾ ਇੱਕ ਬੇਹੱਦ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹਾਕਾਵਿ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਸ੍ਰੀਰਾਮ ਦੇ ਜੀਵਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਮਾਰਗ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਰਾਮਾਇਣ ਇੰਨੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਸਦੀਆਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਇਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਯਾਦ ਹੈ। ਰਾਮਾਇਣ ਵਿੱਚ ਕਈ ਅਜਿਹੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਸਾਰੇ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਪਾਤਰ ਵੀ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਰਾਮਾਇਣ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ।
Posted By Sunita
Publish Date: Thu, 12 Nov 2026 01:09 PM (IST)
Updated Date: Thu, 12 Nov 2026 01:11 PM (IST)
ਧਰਮ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ - ਰਾਮਾਇਣ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦਾ ਇੱਕ ਬੇਹੱਦ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹਾਕਾਵਿ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਸ੍ਰੀਰਾਮ ਦੇ ਜੀਵਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਮਾਰਗ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਰਾਮਾਇਣ ਇੰਨੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਸਦੀਆਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਇਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਯਾਦ ਹੈ। ਰਾਮਾਇਣ ਵਿੱਚ ਕਈ ਅਜਿਹੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਸਾਰੇ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਪਾਤਰ ਵੀ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਰਾਮਾਇਣ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ।
ਰਾਮਾਇਣ ਵਿੱਚ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ 'ਕਬੰਧ' ਰਾਖਸ਼ ਸਭ ਤੋਂ ਖ਼ਾਸ ਸੀ। ਅਜਿਹਾ ਇਸ ਲਈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਕਬੰਧ ਰਾਖਸ਼ ਦਾ ਰੂਪ ਕਾਫ਼ੀ ਅਜੀਬ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਲੰਬੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਸਨ, ਪਰ ਸਰੀਰ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਮੂੰਹ ਅਤੇ ਹੱਥ ਹੀ ਸਨ। ਆਓ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਇਸ ਬਾਰੇ।
ਰਾਮਾਇਣ ਵਿੱਚ ਕੌਣ ਸੀ ਕਬੰਧ?
ਕਬੰਧ ਰਾਖਸ਼ ਦਾ ਅਸਲੀ ਨਾਂ ਦਨੁ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਜਨਮ ਗੰਧਰਵ ਜਾਤੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਬਹੁਤ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਤੇਜ ਚਮਕਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਤੋਂ ਵਰਦਾਨ ਵੀ ਮਿਲਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਅਸਤਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਾਰਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ, ਸੁੰਦਰਤਾ ਅਤੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਕਾਰਨ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹੰਕਾਰ ਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਸੁੰਦਰ ਸਰੀਰ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਹ ਰਾਖਸ਼ੀ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਰਿਸ਼ੀ-ਮੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਡਰਾਇਆ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਉਸ ਨੇ ਸਥੂਲਸ਼ਿਰਾ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਵੀ ਡਰਾਉਣ ਲਈ ਭਿਆਨਕ ਰਾਖਸ਼ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲਿਆ। ਰਿਸ਼ੀ ਸਥੂਲਸ਼ਿਰਾ ਕੋਲ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਦੈਵੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹ ਦਨੁ ਦੀ ਇਸ ਹਰਕਤ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਹੋ ਗਏ। ਇਸੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਨੁ ਨੂੰ ਸਰਾਪ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਉਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਹੇਗਾ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਵਿਹਾਰ ਕਰੇਗਾ।
ਸਥੂਲਸ਼ਿਰਾ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਸਰਾਪ ਕਾਰਨ ਦਨੁ ਦਾ ਸਰੀਰ ਰਾਖਸ਼ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋਵੇਂ ਬਾਹਾਂ ਬਹੁਤ ਲੰਬੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੋ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਸਾਰਾ ਗਿਆਨ ਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਈ। ਹੁਣ ਉਸ ਦਾ ਵਿਹਾਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਵਰਗਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।
ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਸਰਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਤਰੀਕਾ
ਆਪਣੀ ਤਰਸਯੋਗ ਹਾਲਤ ਦੇਖ ਕੇ ਦਨੁ ਰਿਸ਼ੀ ਸਥੂਲਸ਼ਿਰਾ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਕੇ ਮੁਆਫ਼ੀ ਮੰਗਣ ਲੱਗਾ। ਉਸ ਦੀ ਇਹ ਹਾਲਤ ਦੇਖ ਕੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਵੀ ਤਰਸ ਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਸਰਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਉਪਾਅ ਦੱਸਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇੱਕ ਦਿਨ ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਮਾਤਾ ਸੀਤਾ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇੱਥੇ ਆਉਣਗੇ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਦੋਵੇਂ ਬਾਹਾਂ ਕੱਟ ਦੇਣਗੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਉਹ ਤੁਹਾਡਾ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਨਗੇ, ਤੁਸੀਂ ਸਰਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਓਗੇ ਅਤੇ ਮੁੜ ਆਪਣਾ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਰੀਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਵੋਗੇ।
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਨੁ ਦਾ ਦੇਵਰਾਜ ਇੰਦਰ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਹੋ ਗਿਆ। ਕਿਉਂਕਿ ਦਨੁ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਤੋਂ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਅਸਤਰ ਨਾਲ ਨਾ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਦਾ ਵਰਦਾਨ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਦੇਵਰਾਜ ਇੰਦਰ ਉਸ ਦਾ ਵਧ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇ। ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਜਰ ਦੇ ਵਾਰ ਨਾਲ ਦਨੁ ਦਾ ਰਾਖਸ਼ੀ ਸਰੀਰ ਉਸ ਦੇ ਕਬੰਧ (ਪੇਟ) ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਮੂੰਹ ਤੇ ਬਾਹਾਂ ਹੀ ਬਾਹਰ ਰਹਿ ਗਈਆਂ। ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਉਹ ਉਸੇ ਥਾਂ 'ਤੇ ਪਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਲੰਬੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਫੈਲਾ ਕੇ ਪਸ਼ੂ-ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਖਾਣ ਲੱਗਾ। ਇਸੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦਾ ਨਾਂ ਕਬੰਧ ਪੈ ਗਿਆ।
ਕਬੰਧ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀਰਾਮ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ
ਜਦੋਂ ਭਗਵਾਨ ਸ੍ਰੀਰਾਮ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਮਾਤਾ ਸੀਤਾ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚੇ ਤਾਂ ਕਬੰਧ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜਕੜ ਲਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋਵੇਂ ਬਾਹਾਂ ਕੱਟ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਬੰਧ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਸਰਾਪ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਪੂਰੀ ਘਟਨਾ ਦੱਸੀ।
ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਗੰਧਰਵ ਵਾਲਾ ਸਰੀਰ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ। ਕਬੰਧ ਨੇ ਮਾਤਾ ਸੀਤਾ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਸ੍ਰੀਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਕਬੰਧ ਦਾ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤਾ।
ਕਬੰਧ ਨੇ ਸ਼ਬਰੀ ਅਤੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦਾ ਪਤਾ ਦੱਸਿਆ
ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਕਬੰਧ ਨੂੰ ਮੁੜ ਆਪਣਾ ਗੰਧਰਵ ਵਾਲਾ ਸਰੀਰ ਮਿਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਸਰਾਪ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਸ੍ਰੀਰਾਮ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਗਤ ਸ਼ਬਰੀ ਦਾ ਪਤਾ ਦੱਸਿਆ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ ਰਸਤਾ ਵੀ ਦੱਸਿਆ, ਜੋ ਮਾਤਾ ਸੀਤਾ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਨ।
Disclaimer: ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਗਏ ਉਪਾਅ, ਲਾਭ, ਸਲਾਹ ਅਤੇ ਕਥਨ ਸਿਰਫ਼ ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਹਨ। ਦੈਨਿਕ ਜਾਗਰਣ ਇਸ ਲੇਖ ਦੇ ਫੀਚਰ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਾਧਿਅਮਾਂ, ਜੋਤਸ਼ੀਆਂ, ਪੰਚਾਂਗਾਂ, ਪ੍ਰਵਚਨਾਂ, ਮਾਨਤਾਵਾਂ, ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਅਤੇ ਦੰਦ ਕਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਲੇਖ ਨੂੰ ਅੰਤਿਮ ਸੱਚ ਜਾਂ ਦਾਅਵਾ ਨਾ ਮੰਨਣ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵਿਵੇਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ। ਦੈਨਿਕ ਜਾਗਰਣ ਅੰਧਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਹੈ।