- ਸ਼ਹਿਰ ਚੁਣੋ
- ਈ-ਪੇਪਰ
- ਵੈੱਬ ਸਟੋਰੀਜ਼
- ਸ਼ਹਿਰ ਚੁਣੋ
- ਈ-ਪੇਪਰ
- ਵੈੱਬ ਸਟੋਰੀਜ਼
ਸਫਲ ਤੇ ਸੁਖੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਰਾਜ਼ : ਨਿਮਰਤਾ ਤੇ ਤਾਰੀਫ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਆਦਤ ਕਿਉਂ ਹੈ ਜ਼ਰੂਰੀ? ਜਾਣੋ ਮਾਨਸਿਕ ਤਣਾਅ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦੇ ਖ਼ਾਸ ਤਰੀਕੇ
ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਪੁਰਸ਼ਾਰਥ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਦਿਲ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਕਿਰਪਾ, ਨਿਮਰਤਾ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਚਰਚਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਤਨ-ਮਨ-ਧਨ ਨਾਲ ਆਨੰਦਮਈ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਅਦਭੁਤ ਸ਼ਕਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਮਾਨਸਿਕ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹੋ, ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਨੀ ਛੱਡੋ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਨੂੰ ਜਗਾਓ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੇਯ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਯ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਉਤਸਵ ਮਨਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
Posted By Sunita
Publish Date: Mon, 05 Oct 2026 10:35 AM (IST)
Updated Date: Mon, 05 Oct 2026 10:37 AM (IST)
ਸਵਾਮੀ ਮੈਥਿਲੀਸ਼ਰਨ (ਸੰਸਥਾਪਕ ਪ੍ਰਧਾਨ, ਸ਼੍ਰੀਰਾਮਕਿੰਕਰ ਵਿਚਾਰ ਮਿਸ਼ਨ) - ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਪੁਰਸ਼ਾਰਥ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਦਿਲ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਕਿਰਪਾ, ਨਿਮਰਤਾ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਚਰਚਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਤਨ-ਮਨ-ਧਨ ਨਾਲ ਆਨੰਦਮਈ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਅਦਭੁਤ ਸ਼ਕਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਮਾਨਸਿਕ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹੋ, ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਨੀ ਛੱਡੋ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਨੂੰ ਜਗਾਓ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੇਯ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਯ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਉਤਸਵ ਮਨਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਜਿਹੜੀ ਪਤੰਗ ਬਹੁਤ ਤਣੀ ਹੋਈ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਕੱਟੇ ਜਾਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਵਿੱਚ ਕੱਟਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਕਿ ਜਿਹੜੀ ਪਤੰਗ ਬਿਲਕੁਲ ਵਿਨਮਰ, ਲਚਕੀਲੀ ਅਤੇ ਢਿੱਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਇੱਕ ਝਟਕਾ ਵੀ ਤਣੀ ਹੋਈ ਪਤੰਗ ਨੂੰ ਕੱਟਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
“ਨਵਮ ਸਰਲ ਸਭ ਸਨ ਛਲਹੀਨਾ।
ਮਮ ਭਰੋਸ ਹਿਅੰ ਹਰਸ਼ ਨ ਦੀਨਾ॥”
ਭਗਵਾਨ ਦਾ ਭਗਤ ਸੁਭਾਵਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਰ ਕਿਸੇ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਦੇਖਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਹਿਜ ਸੁਭਾਅ ਕਾਰਨ ਉਹ ਜੜ੍ਹ ਅਤੇ ਚੇਤਨ, ਅਨੁਕੂਲਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕੂਲਤਾ—ਹਰ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਢਾਲ ਕੇ ਰੱਖਣ ਦਾ ਆਦੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਸੀਂ ਜੋ ਬੀਜ ਬੀਜਦੇ ਹਾਂ, ਫਲ ਵੀ ਉਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਪਰ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਹੁੰਦਾ ਕਿ ਜੇ ਬੀਜ ਬੀਜਣ ਦੀ ਵਿਧੀ, ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਮਾਤਰਾ ਦਾ ਸੰਯਮਿਤ ਗਿਆਨ ਸਾਨੂੰ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਫਲ ਦਾ ਨਾਮ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਬਦਲ ਸਕਦੇ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਅਤੇ ਗੁਣਵੱਤਾ ਨੂੰ ਕਈ ਗੁਣਾ ਵਧਾ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸੀਂ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗਾ ਸੁਖ ਵਧਾ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।
ਕਈ ਵਾਰ ਆਪਣੀ ਅਸਫਲਤਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਅਸੀਂ ਖੁਦ ਹੁੰਦੇ ਹਾਂ, ਪਰ ਦੂਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ ਦੇਖਣ ਦੀ ਆਦਤ ਕਾਰਨ ਆਪਣੀ ਤਰੱਕੀ ਵਿੱਚ ਖੁਦ ਹੀ ਰੁਕਾਵਟ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ। ਦੂਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ ਦੇਖਣਾ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਮਾਨਸਿਕ ਰੋਗ ਬਣ ਕੇ ਸਾਡੀ ਗਿਰਾਵਟ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਅਸੀਂ ਦੂਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੇਖ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਾਂ।
ਅਸੀਂ ਮੰਨਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਗੁਣਵਾਨ ਹਾਂ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਸਾਡੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਤਾਂ ਫਿਰ ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਦੂਜੇ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਿਉਂ ਕਰੀਏ?
ਉਹ ਸਾਡੀ ਪਛਾਣ, ਸਾਡੀ ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਸਾਡੀ ਕਦਰ ਨੂੰ ਸਮਝ ਲਵੇਗਾ। ਪਰ ਗੁਣਵਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਇਹ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਕਿ ਉਸ ਕੋਲ ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਹੁਤਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉਹ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਚੁਣਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਗੁਣਵਾਨ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹੋਂ ਉਸ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ।
ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵਾਰ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲਤਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਕੁਝ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਲਈ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ, ਉਹ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ। ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਭਰਮ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਯੋਗਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਫਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਰਿਹਾ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਇਹ ਭਾਵਨਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਵਿਅਕਤੀ ਇਹ ਖੋਜਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਖੋਜ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਬਿਲਕੁਲ ਗਲਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਇੱਕ ਜਾਂ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਮੰਨ ਕੇ ਚੱਲਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਇੰਨੇ ਯੋਗ ਹਾਂ ਤਾਂ ਜੀਵਨ ਦੇ ਹੋਰ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਵੇਂ ਅਸੀਂ ਕਿੰਨੇ ਵੀ ਅਯੋਗ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਈਏ, ਪਰ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਯੋਗਤਾ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਤਾਂ ਮਿਲਣਾ ਹੀ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਯੋਗਤਾ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਸਮੇਂ, ਵਿਅਕਤੀ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੌਸਮ ਬਦਲਣ ਨਾਲ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੀ ਉਪਯੋਗਤਾ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤਾਂ ਫਿਰ ਸਾਨੂੰ ਕਰਨਾ ਕੀ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? ਘਰ ਦੇ ਛੋਟੇ-ਵੱਡੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਬਾਹਰਲੇ ਵਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਿਗਿਆਸੂ ਬਣਾਈ ਰੱਖੋ। ਨਾਲ ਹੀ ਦੂਜੇ ਦੇ ਚੰਗੇ ਕੰਮ ਦੀ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰੋ। ਆਪਣੇ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅੰਗ ਜਾਂ ਤਾਨੇ ਵਾਲਾ ਭਾਵ ਕਦੇ ਨਾ ਆਉਣ ਦਿਓ। ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਕੁਝ ਲਿਖ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪੜ੍ਹ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤਾਂ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਨਾ ਬੈਠੋ।
ਤੁਸੀਂ ਜਿੰਨਾ ਦੂਜੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਸਹਿਜ ਰਹਿਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰੋਗੇ, ਉਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਵੀ ਸਹਿਜ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਹ ਕੋਈ ਕਪਟ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਉਹ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਕਈ ਮਾਨਸਿਕ ਰੋਗਾਂ ਕਾਰਨ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਪੀੜਾ ਵਿੱਚ ਦਵਾਈਆਂ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਚਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਪੂਰੇ ਜੀਵਨ-ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀਰਾਮ ਦਾ ਜਿੰਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਹੋਇਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ, ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਣ ਵੀ ਦੇਖੇ। ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਭਗਤਾਂ ਨੇ ਕਈ ਵਾਰ ਮਿੱਠਾ ਮਜ਼ਾਕ ਵੀ ਕੀਤਾ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਗੁਣ ਹਨ, ਪਰ ਇੱਕ ਦੋਸ਼ ਹੈ ਕਿ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ।
ਸ਼ਾਇਦ ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਵਿਅੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਜੇ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਤਾਂ ਭਗਵਾਨ ਉੱਤੇ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸੱਜਣ ਖੁਦ ਵੀ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਕੋਲ ਨਾ ਹੁੰਦੇ। ਵਾਨਰ ਸੈਨਾ ਵਿੱਚ ਸੁਗਰੀਵ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਅਸੀਂ ਕੋਇਲ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਖਿੜੀ ਸਰ੍ਹੋਂ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦੇ ਨਹੀਂ ਥੱਕਦੇ। ਠੰਡੀ ਹਵਾ ਅਤੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਤਾਂ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ, ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਾਡੀ ਇੱਜ਼ਤ ਵਧਦੀ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤ-ਪ੍ਰੇਮੀ ਕਹਾਉਂਦੇ ਹਾਂ।
ਸੁੰਦਰਤਾ ਪ੍ਰਤੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਰਖ ਸਾਡੀ ਸ਼ੋਹਰਤ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਚੇਤਨ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਨ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਸਾਡੀ ਬੁੱਧੀ ਜੜ੍ਹ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦਕਿ ਜੜ੍ਹ ਅਤੇ ਚੇਤਨ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਮੂਲ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਹੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈ, ਜੋ ਜੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਜੜ੍ਹ ਵਰਗਾ ਅਤੇ ਚੇਤਨ ਵਿੱਚ ਚੇਤਨ ਵਰਗਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
“ਜੋ ਚੇਤਨ ਕਹਿ ਜੜ੍ਹ ਕਰਇ, ਜੜ੍ਹਹਿ ਕਰਇ ਚੈਤਨ।
ਅਸ ਸਮਰਥ ਰਘੁਨਾਇਕਹਿ ਭਜਹਿੰ ਜੀਵ ਤੇ ਧੰਨ॥
ਬੋਲੇ ਬਿਹੰਸਿ ਮਹੇਸ ਤਬ ਗਿਆਨੀ ਮੂੜ੍ਹ ਨ ਕੋਏ।
ਜੇਹਿ ਜਸ ਰਘੁਪਤਿ ਕਰਹਿੰ ਤਬ ਸੋ ਤਸ ਤੇਹਿ ਛਨ ਹੋਏ॥”
ਜੋ ਹਰ ਕਿਸੇ ਵਿੱਚ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਦੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਰਾਹੀਂ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਹੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਲਾਭ ਉਸ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਸੰਬੰਧਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਨੇ ਗਲਤ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫਸ ਕੇ ਸਵਾਰਥ ਅਤੇ ਪਰਮਾਰਥ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਦੋਵੇਂ ਵੱਖ ਨਹੀਂ ਹਨ।
“ਉਮਾ ਜੇ ਰਾਮ ਚਰਨ ਰਤ ਬਿਗਤ ਕਾਮ ਮਦ ਕੋਹ।
ਨਿਜ ਪ੍ਰਭੁ ਮੈਂ ਦੇਖਹਿੰ ਜਗਤ ਕੇਹਿ ਸਨ ਕਰਹਿੰ ਵਿਰੋਧ॥”
ਜੋ ਭਗਵਾਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੈ, ਜੋ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਦੂਜੇ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੇਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਭੁੱਖੇ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾ ਕੇ ਸੁਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਰਾਗ, ਦ੍ਵੈਸ਼ ਜਾਂ ਵਿਰੋਧ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
“ਏਹਿ ਬਿਧਿ ਸਕਲ ਜੀਵ ਜਗ ਰੋਗੀ।
ਸੋਕ ਹਰਸ਼ ਭਯ ਪ੍ਰੀਤੀ ਬਿਯੋਗੀ।
ਮਾਨਸ ਰੋਗ ਕਛੁਕ ਮੈਂ ਗਾਏ।
ਹਹਿੰ ਸਭਕੇ ਲਖਿ ਬਿਰਲੇਂਹਿ ਪਾਏ॥”
ਮਾਨਸਿਕ ਰੋਗਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਆਤਮ-ਮੰਥਨ ਦੀ ਆਦਤ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਮੌਜੂਦ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰੋਗਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਸੁਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਵਾਇਰਸ ਵਰਗੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਕੋਈ ਦਵਾਈ ਨਹੀਂ। ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਗੁਬਾਰੇ ਵਾਂਗ ਫੈਲਦੀ ਅਤੇ ਫੁੱਲਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਅਸੀਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਦੀ ਹਵਾ ਘੱਟ ਭਰੀਏ ਤਾਂ ਗੁਬਾਰੇ ਦਾ ਮੂੰਹ ਸੁੰਗੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹਵਾ ਭਰ ਦੇਈਏ ਤਾਂ ਗੁਬਾਰਾ ਫਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਗੁਬਾਰਾ ਫਟ ਕੇ ਨੁਕਸਾਨ ਆਪਣਾ ਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਦੋਸ਼ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਸੁਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਹ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਕਰਕੇ ਸਾਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਉਸ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਉੱਤਮ ਹੋਣ ਨਾਲ ਕੋਈ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਹੰਕਾਰ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਉੱਤਮ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਹੈ—ਅਰਥਾਤ ਸਾਡੇ ਬਰਾਬਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਅਸਲ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਉਹੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉੱਠ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਕੋਈ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇ ਦੇਣਾ ਭੁੱਖੇ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਉਣ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਗੱਲ ਭਾਵੇਂ ਬਹੁਤ ਸਧਾਰਣ ਲੱਗੇ, ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਭੇਤ ਨੂੰ ਨਾ ਸਮਝ ਸਕਣ ਕਾਰਨ ਅਸੀਂ ਨਾ ਤਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਅਹੰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਮਨੁੱਖ ਸੁਭਾਅ ਨੂੰ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ। ਇਹ ਸਮੀਕਰਨ ਬਹੁ ਆਪਣੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਲਾਭ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਕੰਮ ਆਉਣ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।
ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਨਾ ਕੋਈ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਸਾਡਾ ਸੁਭਾਅ ਬਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸੁਭਾਅ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਅਹੰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਮਨੁੱਖ ਸੁਭਾਅ ਨੂੰ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ। ਇਹ ਸਮੀਕਰਨ ਬਹੁਤ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸੌਖਾ ਹੈ। ਸਹਿਜਤਾ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਪਾਲਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਕਦੇ ਨਿਰਾਸ਼ ਅਤੇ ਹਤਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਉਸ ਦਾ ਕੋਈ ਖਾਸ ਸਵਾਰਥ ਜਾਂ ਮਕਸਦ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਹਤਾਸ਼ ਤਾਂ ਅਕਸਰ ਉਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਆਸ਼ਾਵਾਦੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।