ਸੰਤਾਨ ਸਪਤਮੀ 2026: ਗੁੜ ਤੇ ਆਟੇ ਦੇ ਬਣੇ 7 ਮਿੱਠੇ ਪੂੜੇ ਕਿਉਂ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ? ਪੂਜਾ ’ਚ ਅੰਕ ‘7’ ਦਾ ਕੀ ਹੈ ਧਾਰਮਿਕ ਮਹੱਤਵ?

ਧਰਮ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ : ਭਾਦੋਂ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਸਪਤਮੀ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ‘ਸੰਤਾਨ ਸਪਤਮੀ’ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਵਰਤ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਰਤ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਲਲਿਤਾ ਸਪਤਮੀ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ। ਉਦਯ ਤਿਥੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਸਾਲ 18 ਸਤੰਬਰ 2026 ਨੂੰ ਮਾਵਾਂ ਆਪਣੀ ਸੰਤਾਨ ਦੀ ਲੰਬੀ ਉਮਰ, ਚੰਗੀ ਸਿਹਤ ਤੇ ਜੀਵਨ ’ਚ ਤਰੱਕੀ ਲਈ ਇਹ ਵਰਤ ਰੱਖਣਗੀਆਂ।

ਇਸ ਦਿਨ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਤੇ ਮਾਤਾ ਪਾਰਵਤੀ ਦੀ ਪੂਰੀ ਵਿਧੀ-ਵਿਧਾਨ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਅਕਸਰ ਦੇਖਿਆ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਇਸ ਪੂਜਾ ’ਚ ਇੱਕ ਚੀਜ਼ ਸਭ ਤੋਂ ਖ਼ਾਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਗੁੜ ਤੇ ਆਟੇ ਤੋਂ ਬਣੇ 7 ਮਿੱਠੇ ਪੂੜੇ। ਪਰ ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਕਦੇ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਆਖ਼ਿਰ 7 ਪੂੜੇ ਹੀ ਕਿਉਂ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ? ਤੇ ਇਸ ਰਸਮ ’ਚ ‘7’ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦਾ ਕੀ ਰਹੱਸ ਹੈ? ਆਓ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਅੰਕ 7 ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਬਾਰੇ।

ਗੁੜ ਤੇ ਆਟੇ ਦੇ ਪੂੜੇ ਹੀ ਕਿਉਂ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ?

ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ’ਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੂਜਾ-ਪਾਠ ਲਈ ਸਾਤਵਿਕ ਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਣਕ ਦਾ ਆਟਾ ਜੀਵਨ, ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਤੇ ਪੋਸ਼ਣ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ, ਜਦੋਂਕਿ ਗੁੜ ਮਿਠਾਸ ਤੇ ਚੰਗੀ ਸਿਹਤ (ਆਰੋਗਤਾ) ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਗੁੜ ਤੇ ਆਟੇ ਦਾ ਭੋਗ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਸੰਤਾਨ ਦੇ ਜੀਵਨ ’ਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਿਠਾਸ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

ਪੂਜਾ ’ਚ ‘7’ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦਾ ਧਾਰਮਿਕ ਮਹੱਤਵ

ਸੰਤਾਨ ਸਪਤਮੀ ਦੇ ਵਰਤ ’ਚ ‘7’ ਅੰਕ ਦਾ ਬਹੁਤ ਡੂੰਘਾ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਮਹੱਤਵ ਹੈ:

• ਇਹ ਵਰਤ ਸਪਤਮੀ ਤਿਥੀ ਯਾਨੀ ਪੱਖ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਦਿਨ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ’ਚ ਸੱਤ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
• ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ’ਚ ‘7’ ਅੰਕ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸ਼ੁਭ ਤੇ ਸੰਪੂਰਨ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਵਿਆਹ ਦੇ 7 ਫੇਰੇ, 7 ਜਨਮ, 7 ਰਿਸ਼ੀ (ਸਪਤ ਰਿਸ਼ੀ), 7 ਸੁਰ ਤੇ ਸਰੀਰ ਦੇ 7 ਚੱਕਰ।
• ਪੂਜਾ ਦੌਰਾਨ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਤੇ ਮਾਤਾ ਪਾਰਵਤੀ ਨੂੰ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਡੋਰੇ (ਧਾਗੇ) ’ਚ ਵੀ 7 ਗੰਢਾਂ ਲਗਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਬਾਅਦ ’ਚ ਮਾਵਾਂ ਇਸ ਡੋਰੇ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਸੂਤਰ ਦੇ ਰੂਪ ’ਚ ਆਪਣੀ ਸੰਤਾਨ ਦੀ ਕਲਾਈ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਗਲੇ ’ਚ ਬੰਨ੍ਹ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ।
• ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਪੂਜਾ ਲਈ ਕੁੱਲ 21 ਮਿੱਠੇ ਪੂੜੇ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ’ਚੋਂ 7 ਪੂੜੇ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਭੋਗ ਵਜੋਂ ਚੜ੍ਹਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, 7 ਪੂਏ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਲੋੜਵੰਦ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬਾਕੀ ਬਚੇ 7 ਪੂੜ ਪ੍ਰਸਾਦ ਦੇ ਰੂਪ ’ਚ ਖਾ ਕੇ ਮਾਵਾਂ ਆਪਣਾ ਵਰਤ ਖੋਲ੍ਹਦੀਆਂ ਹਨ।