- ਸ਼ਹਿਰ ਚੁਣੋ
- ਈ-ਪੇਪਰ
- ਵੈੱਬ ਸਟੋਰੀਜ਼
- ਸ਼ਹਿਰ ਚੁਣੋ
- ਈ-ਪੇਪਰ
- ਵੈੱਬ ਸਟੋਰੀਜ਼
ਪਿਤ੍ਰ ਪੱਖ 2026: ਅੱਜ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਸ਼ਰਾਧ, ਤਰਪਣ ਤੋਂ ਦਾਨ ਤੱਕ... ਨੋਟ ਕਰੋ 15 ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਿਯਮ ਤੇ ਸਾਵਧਾਨੀਆਂ
26 ਸਤੰਬਰ 2026 ਤੋਂ ਪਿਤ੍ਰ ਪੱਖ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਜਾਣੋ ਇਨ੍ਹਾਂ 15 ਦਿਨਾਂ ’ਚ ਤਰਪਣ ਤੇ ਸ਼ਰਾਧ ਦੌਰਾਨ ਕਿਹੜੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਿਹੜੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਨਿਯਮ ਵੀ ਜਾਣੋ।
Posted By Paramjit Kaur
Publish Date: Sat, 26 Sep 2026 10:39 AM (IST)
Updated Date: Sat, 26 Sep 2026 10:41 AM (IST)
ਧਰਮ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ : 26 ਸਤੰਬਰ 2026 ਯਾਨੀ ਅੱਜ ਤੋਂ ਪਿਤ੍ਰ ਪੱਖ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ’ਚ ਇਹ 15 ਦਿਨ ਬਹੁਤ ਖਾਸ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਮਾਨਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਸਾਡੇ ਪੂਰਵਜ ਧਰਤੀ ’ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ’ਚ ਤਰਪਣ ਤੇ ਪਿੰਡਦਾਨ ਕਰਨ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ। ਪਰ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਮ ਤਾਂ ਹੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਫਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸਹੀ ਨਿਯਮਾਂ ਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਆਓ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਅੱਜ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਇਨ੍ਹਾਂ 15 ਦਿਨਾਂ ’ਚ ਕਿਹੜੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਰਾਧ ’ਚ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਪਰੰਪਰਾ (ਕੁਲਾਚਾਰ)
ਪਿਤ੍ਰ ਪੱਖ (Pitru Paksha 2026) ’ਚ ਭੋਜਨ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਦਾ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ 15 ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਘਰ ’ਚ ਸਾਤਵਿਕ ਭੋਜਨ (ਬਿਨਾਂ ਪਿਆਜ਼-ਲਸਣ ਵਾਲਾ) ਹੀ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਦਾਲ, ਚੌਲ, ਹਰੀਆਂ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਤੇ ਸਾਦਾ ਭੋਜਨ ਉੱਤਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਾਸ-ਮਦਿਰਾ ਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤਿੱਖੇ-ਮਸਾਲੇਦਾਰ ਭੋਜਨ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੂਰੀ ਬਣਾਈ ਰੱਖੋ। ਸ਼ਰਾਧ ਦੇ ਭੋਜਨ ’ਚ ਦੁੱਧ, ਘਿਓ, ਸ਼ਹਿਦ, ਜੌਂ ਤੇ ਤਿਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਖਾਣਾ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਤੇ ਪੂਰੀ ਸਫ਼ਾਈ ਨਾਲ ਹੀ ਰਸੋਈ ’ਚ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਭਾਰਤ ’ਚ ਹਰ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਆਪਣੀ ਵੱਖਰੀ ਪਰੰਪਰਾ (ਕੁਲਾਚਾਰ) ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਬੰਗਾਲ, ਅਸਾਮ ਜਾਂ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਈ ਹਿੱਸਿਆਂ ’ਚ ਪਰਿਵਾਰਕ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਸੰਦੀਦਾ ਮਾਸਾਹਾਰੀ ਭੋਜਨ ਜਾਂ ਮੱਛੀ ਅਰਪਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਵੀ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ। ਮਾਨਤਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਭੋਜਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦੌਰਾਨ ਪਸੰਦ ਸੀ, ਉਹੀ ਸ਼ਰਾਧ ’ਚ ਵੀ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਨ ਦਾ ਸਹੀ ਸਮਾਂ ਤੇ ਸਥਾਨ
ਤਰਪਣ ਜਾਂ ਸ਼ਰਾਧ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਹੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਰਮ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਸਮੇਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਆਪਣਾ ਮੂੰਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਗੱਲ ਦਾ ਖਾਸ ਧਿਆਨ ਰੱਖੋ ਕਿ ਸ਼ਰਾਧ ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਨ, ਕਿਸੇ ਮੰਦਰ ਜਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ’ਤੇ ਹੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਘਰ ’ਚ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਤਰਪਣ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਕਾਲੇ ਤਿਲ ਤੇ ‘ਕੁਸ਼ਾ’ (ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਘਾਹ) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਭੋਜ ਤੇ ਪੰਚਬਲੀ ਦਾ ਕੀ ਮਹੱਤਵ ਹੈ?
ਸ਼ਰਾਧ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 3 ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਘਰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਪੂਰੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਸਾਤਵਿਕ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ-ਦਕਸ਼ਿਣਾ (ਕੱਪੜੇ ਜਾਂ ਅਨਾਜ) ਦੇ ਕੇ ਹੀ ਵਿਦਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਦਾਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ਰਾਧ ਅਧੂਰਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਭੋਜਨ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਗਾਂ, ਕੁੱਤੇ, ਕਾਂ ਤੇ ਕੀੜੀਆਂ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰ ਕੱਢਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਪੰਚਬਲੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਿਤਰਾਂ ਤੱਕ ਭੋਜਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦਾ ਸਾਧਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਨ੍ਹਾਂ 15 ਦਿਨਾਂ ’ਚ ਕੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ?
ਪਿਤ੍ਰ ਪੱਖ ਦੌਰਾਨ ਵਾਲ, ਦਾੜ੍ਹੀ ਤੇ ਨਹੁੰ ਕਟਵਾਉਣ ਤੋਂ ਸਖ਼ਤ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਮਾਂ ਨਵੀਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਲਈ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਇਸ ਲਈ ਕੋਈ ਵੀ ਮੰਗਲਿਕ ਕੰਮ (ਵਿਆਹ, ਮੁੰਡਨ, ਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਵੇਸ਼), ਨਵੀਂ ਖਰੀਦਦਾਰੀ ਜਾਂ ਵੱਡੀਆਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਟਾਲ ਦੇਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਘਰ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਰੱਖੋ। ਕਲੇਸ਼, ਲੜਾਈ-ਝਗੜੇ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮਾਨਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਪਿਤਰ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਵਾਸਤੂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਗੱਲਾਂ
ਅਕਸਰ ਲੋਕ ਸ਼ਰਧਾ ਵਜੋਂ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਮੰਦਰ, ਬੈੱਡਰੂਮ ਜਾਂ ਘਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਲਗਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਾਸਤੂ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਗਲਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੂਰਵਜਾਂ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਘਰ ਦੀ ਦੱਖਣ ਜਾਂ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਕੰਧ ’ਤੇ ਹੀ ਲਗਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ, ਇਨ੍ਹਾਂ 16 ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਹਰ ਸ਼ਾਮ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੁੱਖ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ’ਤੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਸਰ੍ਹੋਂ ਜਾਂ ਤਿਲ ਦੇ ਤੇਲ ਦਾ ਇੱਕ ਦੀਵਾ ਜ਼ਰੂਰ ਜਗਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਪਿਤ੍ਰ ਪੱਖ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਪੜ੍ਹੋ ਇਹ 10 ਮੰਤਰ
ॐ पितृ देवतायै नमः।
ॐ पितृ गणाय विद्महे जगतधारिणे धीमहि तन्नो पित्रो प्रचोदयात्।
ॐ देवताभ्यः पितृभ्यश्च महायोगिभ्य एव च।
नमः स्वाहायै स्वधायै नित्यमेव नमो नमः।
ॐ देवताभ्यः पितृभ्यश्च महायोगिभ्य एव च।
नमः स्वाहायै स्वधायै नित्यमेव नमो नमः।
ॐ आद्य-भूताय विद्महे सर्व-सेव्याय धीमहि।
शिव-शक्ति-स्वरूपेण पितृ-देव प्रचोदयात्।
गोत्रे अस्मत्पिता (ਪਿਤਰ ਦਾ ਨਾਮ) शर्मा वसुरूपत् तृप्यतमिदं तिलोदकम्।
गंगा जलं वा तस्मै स्वधा नमः, तस्मै स्वधा नमः, तस्मै स्वधा नमः।
गोत्रे अस्मत्पिता (ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ) शर्मा वसुरूपत् तृप्यतमिदं तिलोदकम्।
गंगा जलं वा तस्मै स्वधा नमः, तस्मै स्वधा नमः, तस्मै स्वधा नमः।
गोत्रे मां (ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਮ) देवी वसुरूपास्त् तृप्यतमिदं तिलोदकम्।
गंगा जल वा तस्मै स्वधा नमः, तस्मै स्वधा नमः, तस्मै स्वधा नमः।
ॐ महादेवाय विद्महे रुद्रमूर्तये धीमहि तन्नः शिवः प्रचोदयात्॥
त्र्यम्बकं यजामहे सुगन्धिं पुष्टिवर्धनम्।
उर्वारुकमिव बन्धनान्मृत्योर्मुक्षीय मामृतात्॥
ਪਿਤ੍ਰ ਪੱਖ ’ਚ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?
ਇਨ੍ਹਾਂ 15 ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਮਨ, ਕਰਮ ਤੇ ਬਚਨ ਤੋਂ ਸਾਤਵਿਕਤਾ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਕੁਸ਼ਾ ਤੇ ਕਾਲੇ ਤਿਲ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਨਿਯਮਿਤ ਤਰਪਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪੂਰਵਜਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਆਉਣ ’ਤੇ ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿਧੀ-ਵਿਧਾਨ ਨਾਲ ਸ਼ਰਾਧ ਤੇ ਪਿੰਡਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਿਸੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਘਰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਸਾਤਵਿਕ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਓ ਤੇ ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਅਨਾਜ, ਕੱਪੜੇ ਜਾਂ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰੋ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਘਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ’ਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪਸ਼ੂ, ਪੰਛੀ ਜਾਂ ਲੋੜਵੰਦ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਖਾਲੀ ਹੱਥ ਨਾ ਮੋੜੋ। ਮਾਨਤਾ ਹੈ ਕਿ ਪਿਤਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰੂਪ ’ਚ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ ਤੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ।