- ਸ਼ਹਿਰ ਚੁਣੋ
- ਈ-ਪੇਪਰ
- ਵੈੱਬ ਸਟੋਰੀਜ਼
- ਸ਼ਹਿਰ ਚੁਣੋ
- ਈ-ਪੇਪਰ
- ਵੈੱਬ ਸਟੋਰੀਜ਼
Navratri Special: 9 ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਕਦੇ 8 ਤੇ ਕਦੇ 10 ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਕਿਉਂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਜਾਣੋ ਤਿਥੀਆਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਫੇਰ
ਅੱਸੂ ਦੇ ਨਰਾਤਿਆਂ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਮਾਂ ਦੁਰਗਾ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਦੇ ਨੌਂ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਨੌਂ ਦਿਨ ਵਰਤ ਰੱਖ ਕੇ ਮਾਂ ਦੁਰਗਾ ਦੇ ਨੌਂ ਸਰੂਪਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ-ਅਰਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਹਿੰਦੂ ਪੰਚਾਂਗ 'ਚ ਤਿਥੀਆਂ ਦੇ ਫੇਰ ਕਾਰਨ ਹਰ ਸਾਲ ਨਰਾਤਿਆਂ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਕਦੇ ਤਿਥੀ ਦੇ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਪੂਜਾ ਅੱਠ ਦਿਨਾਂ 'ਚ ਹੀ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਕਦੇ ਤਿਥੀ ਦੀ ਮਿਆਦ ਵਧਣ ਕਾਰਨ ਨਰਾਤੇ ਦਸ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਚੱਲਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਵਾਰ ਅਸ਼ਟਮੀ ਅਤੇ ਨੌਮੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਇੱਕੋ ਦਿਨ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।
Posted By Sunita
Publish Date: Fri, 09 Oct 2026 11:13 AM (IST)
Updated Date: Fri, 09 Oct 2026 11:16 AM (IST)
ਜਾਗਰਣ ਸੰਵਾਦਦਾਤਾ, ਪਟਨਾ - ਅੱਸੂ ਦੇ ਨਰਾਤਿਆਂ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਮਾਂ ਦੁਰਗਾ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਦੇ ਨੌਂ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਨੌਂ ਦਿਨ ਵਰਤ ਰੱਖ ਕੇ ਮਾਂ ਦੁਰਗਾ ਦੇ ਨੌਂ ਸਰੂਪਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ-ਅਰਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਹਿੰਦੂ ਪੰਚਾਂਗ 'ਚ ਤਿਥੀਆਂ ਦੇ ਫੇਰ ਕਾਰਨ ਹਰ ਸਾਲ ਨਰਾਤਿਆਂ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਕਦੇ ਤਿਥੀ ਦੇ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਪੂਜਾ ਅੱਠ ਦਿਨਾਂ 'ਚ ਹੀ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਕਦੇ ਤਿਥੀ ਦੀ ਮਿਆਦ ਵਧਣ ਕਾਰਨ ਨਰਾਤੇ ਦਸ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਚੱਲਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਵਾਰ ਅਸ਼ਟਮੀ ਅਤੇ ਨੌਮੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਇੱਕੋ ਦਿਨ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।
ਅਜਿਹੇ 'ਚ ਸਵਾਲ ਉੱਠਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨੌਂ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਕਦੇ ਅੱਠ ਜਾਂ ਦਸ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਇਸ ਦਾ ਜਵਾਬ ਚੰਦਰਮਾ ਦੀ ਗਤੀ ਅਤੇ ਪੰਚਾਂਗ 'ਚ ਤਿਥੀਆਂ ਦੀ ਮਿਆਦ 'ਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਤਿਥੀਆਂ ਦੇ ਘਟਣ-ਵਧਣ ਨਾਲ ਬਦਲਦਾ ਹੈ ਪੂਜਾ ਦਾ ਕ੍ਰਮ
ਜੋਤਿਸ਼ਾਚਾਰੀਆ ਡਾ. ਰਾਘਵ ਨਾਥ ਝਾਅ ਅਨੁਸਾਰ, ਹਿੰਦੂ ਪੰਚਾਂਗ ਚੰਦਰਮਾ ਦੀ ਗਤੀ ’ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਹਰ ਤਿਥੀ ਦੀ ਮਿਆਦ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਤਿਥੀ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਵੇਲੇ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਤਿਥੀ ਉਸੇ ਦਿਨ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਤਿਥੀ ਦਾ ਕਸ਼ਯ (ਖ਼ਤਮ ਹੋਣਾ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ, ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਤਿਥੀ ਲਗਾਤਾਰ ਦੋ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਤੱਕ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਤਿਥੀ ਦੀ ਵਾਧਾ (ਵਧਣਾ) ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਰਾਤਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਅਸਰ ਕਲਸ਼ ਸਥਾਪਨਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅਸ਼ਟਮੀ, ਨੌਮੀ ਅਤੇ ਦੁਸਹਿਰੇ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ’ਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਾਲਾਂ 'ਚ ਤਿਉਹਾਰ ਦੀ ਮਿਆਦ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਪੂਜਾ ਦੀਆਂ ਤਰੀਕਾਂ 'ਚ ਫ਼ਰਕ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
2014 ਅਤੇ 2021 'ਚ ਇੱਕੋ ਦਿਨ ਹੋਈ ਸੀ ਦੋ ਤਿਥੀਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ
ਪਿਛਲੇ ਸਾਲਾਂ ’ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰੀਏ ਤਾਂ ਤਿਥੀਆਂ 'ਚ ਬਦਲਾਅ ਦੀਆਂ ਕਈ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਾਲ 2014 'ਚ ਨੌਮੀ ਤਿਥੀ ਦੇ ਕਸ਼ਯ ਕਾਰਨ ਅਸ਼ਟਮੀ ਅਤੇ ਨੌਮੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਇੱਕੋ ਦਿਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਸਾਲ 25 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਕਲਸ਼ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ 3 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਦੁਸਹਿਰਾ ਮਨਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਲ 2021 'ਚ ਚਤੁਰਥੀ ਤਿਥੀ ਦੇ ਕਸ਼ਯ ਕਾਰਨ ਤ੍ਰਿਤੀਆ ਅਤੇ ਚਤੁਰਥੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵੀ ਇੱਕੋ ਦਿਨ ਕਰਨੀ ਪਈ ਸੀ।
ਇਸ ਕਾਰਨ ਨਰਾਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਅੱਠ ਦਿਨਾਂ 'ਚ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਤੋਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਧਾਰਮਿਕ ਰਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਤਰੀਕਾਂ ਤੈਅ ਕਰਨ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਆਮ ਗਿਣਤੀ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪੰਚਾਂਗ 'ਚ ਤਿਥੀਆਂ ਦੀ ਅਸਲ ਸਥਿਤੀ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
2016 ਅਤੇ 2025 'ਚ ਦਸ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਚੱਲੇ ਨਰਾਤੇ
ਤਿਥੀ ਦੀ ਮਿਆਦ ਵਧਣ ਨਾਲ ਵੀ ਤਿਉਹਾਰ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ’ਤੇ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਲ 2016 'ਚ ਦੂਜ ਤਿਥੀ ਦੀ ਮਿਆਦ ਵਧਣ ਕਾਰਨ ਨਰਾਤੇ ਦਸ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਚੱਲੇ ਸਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਲ 2025 'ਚ ਚਤੁਰਥੀ ਤਿਥੀ ਦੋ ਦਿਨ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਨਰਾਤੇ ਦਸ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਰਹੇ। ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ, ਜਦੋਂ ਦੋ ਤਿਥੀਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਇੱਕੋ ਦਿਨ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਪੂਜਾ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਘੱਟ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਤਿਥੀ ਦੇ ਘਟਣ ਜਾਂ ਵਧਣ ਦਾ ਇਹ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ ਕਿ ਦੇਵੀ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ 'ਚ ਕੋਈ ਕਮੀ ਜਾਂ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਸਬੰਧ ਪੰਚਾਂਗ ਅਨੁਸਾਰ ਵਰਤ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਦੀਆਂ ਤਰੀਕਾਂ ਤੈਅ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੈ।
ਕਦੇ ਕਿਸ਼ਤੀ ਤੇ ਕਦੇ ਹਾਥੀ ’ਤੇ ਦੇਵੀ ਦੇ ਆਗਮਨ ਦੀ ਮਾਨਤਾ
ਨਰਾਤਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਤਿਥੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਦੇਵੀ ਦੇ ਆਗਮਨ ਅਤੇ ਵਿਦਾਈ ਦੇ ਵਾਹਨ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵੀ ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹਨ। ਪੰਚਾਂਗ ਅਤੇ ਰਵਾਇਤਾਂ 'ਚ ਹਫ਼ਤੇ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਦੇਵੀ ਦੇ ਆਗਮਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਦੇ ਵਾਹਨ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਾਲਾਂ 'ਚ ਹਾਥੀ, ਘੋੜੇ, ਕਿਸ਼ਤੀ ਅਤੇ ਡੋਲੀ ਵਰਗੇ ਵਾਹਨਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਲ 2018 'ਚ ਦੇਵੀ ਦੇ ਆਗਮਨ ਨੂੰ ਕਿਸ਼ਤੀ ਨਾਲ, 2019 'ਚ ਹਾਥੀ ਨਾਲ ਅਤੇ 2020 'ਚ ਘੋੜੇ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਸਾਲ 2021 'ਚ ਡੋਲੀ ’ਤੇ ਆਗਮਨ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਸੀ, ਜਦਕਿ 2022 ਅਤੇ 2023 'ਚ ਹਾਥੀ ਅਤੇ 2024 'ਚ ਡੋਲੀ ’ਤੇ ਆਗਮਨ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਦਾ ਸਬੰਧ ਧਾਰਮਿਕ ਰਵਾਇਤਾਂ ਨਾਲ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਨਰਾਤਿਆਂ ਦੀ ਮਿਆਦ 'ਚ ਬਦਲਾਅ ਦਾ ਆਧਾਰ ਪੰਚਾਂਗ ਦੀਆਂ ਤਿਥੀਆਂ ਹਨ।
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਾਲਾਂ 'ਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਦਲਿਆ ਨਰਾਤਿਆਂ ਦਾ ਕ੍ਰਮ
ਸਾਲ 2014 ਤੋਂ 2025 ਤੱਕ ਨਰਾਤਿਆਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਅਤੇ ਤਿਥੀਆਂ 'ਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਦਲਾਅ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲੇ। ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ 'ਚ ਨੌਂ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਆਮ ਕ੍ਰਮ ਰਿਹਾ, ਕੁਝ 'ਚ ਤਿਥੀ ਦੇ ਕਸ਼ਯ ਕਾਰਨ ਦੋ ਤਿਥੀਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਇੱਕੋ ਦਿਨ ਹੋਈ, ਜਦਕਿ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ 'ਚ ਤਿਥੀ ਦੀ ਮਿਆਦ ਵਧਣ ਕਾਰਨ ਪੂਜਾ ਦਸ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਚੱਲੀ।
ਇਸ ਲਈ ਨਰਾਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸਹੀ ਤਰੀਕਾਂ ਅਤੇ ਵਰਤ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਸਬੰਧਤ ਸਾਲ ਦਾ ਪੰਚਾਂਗ ਦੇਖਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਲਈ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਾਹੇਵੰਦ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਅਸ਼ਟਮੀ, ਨੌਮੀ, ਕਲਸ਼ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਵਿਜਯਾਦਸ਼ਮੀ ਦੀਆਂ ਤਰੀਕਾਂ ਸਬੰਧੀ ਉਲਝਣ ਦੂਰ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਮੁੱਖ ਸਾਲਾਂ 'ਚ ਨਰਾਤਿਆਂ ਦੀ ਮਿਆਦ
| ਸਾਲ | ਕਲਸ਼ ਸਥਾਪਨਾ ਦੀ ਤਰੀਕ | ਪੂਜਾ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ |
|---|---|---|
| 2014 | 25 ਸਤੰਬਰ | ਨੌਮੀ ਤਿਥੀ ਦੇ ਕਸ਼ਯ ਕਾਰਨ ਅਸ਼ਟਮੀ-ਨੌਮੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਇੱਕੋ ਦਿਨ |
| 2015 | 13 ਅਕਤੂਬਰ | ਨੌਮੀ-ਦਸ਼ਮੀ ਦੇ ਸੰਯੋਗ ਕਾਰਨ ਪੂਜਾ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ’ਤੇ ਅਸਰ |
| 2016 | 1 ਅਕਤੂਬਰ | ਦੂਜ ਤਿਥੀ ਦੀ ਮਿਆਦ ਵਧਣ ਕਾਰਨ ਦਸ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਨਰਾਤੇ |
| 2017 | 21 ਸਤੰਬਰ | ਨੌਂ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਨਰਾਤੇ |
| 2018 | 10 ਅਕਤੂਬਰ | ਦੂਜ ਤਿਥੀ ਦੇ ਕਸ਼ਯ ਅਤੇ ਪੰਚਮੀ ਦੀ ਮਿਆਦ ਵਧਣ ਦਾ ਅਸਰ |
| 2019 | 29 ਸਤੰਬਰ | ਨੌਂ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਨਰਾਤੇ |
| 2020 | 17 ਅਕਤੂਬਰ | ਨੌਂ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਨਰਾਤੇ |
| 2021 | 7 ਅਕਤੂਬਰ | ਚਤੁਰਥੀ ਦੇ ਕਸ਼ਯ ਕਾਰਨ ਤ੍ਰਿਤੀਆ-ਚਤੁਰਥੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਇੱਕੋ ਦਿਨ; ਅੱਠ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਕ੍ਰਮ |
| 2022 | 26 ਸਤੰਬਰ | ਨੌਂ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਨਰਾਤੇ |
| 2023 | 15 ਅਕਤੂਬਰ | ਨੌਂ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਨਰਾਤੇ |
| 2024 | 3 ਅਕਤੂਬਰ | ਚਤੁਰਥੀ ਦੀ ਮਿਆਦ ਵਧਣ ਅਤੇ ਨੌਮੀ ਦੇ ਕਸ਼ਯ ਕਾਰਨ ਅਸ਼ਟਮੀ-ਨੌਮੀ ਦਾ ਸੰਯੋਗ |
| 2025 | 22 ਸਤੰਬਰ | ਚਤੁਰਥੀ ਤਿਥੀ ਦੋ ਦਿਨ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਦਸ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਨਰਾਤੇ |