ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਯਾਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸੈਂਕੜੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਰਾਮ ਭਰੋਸੇ

ਜਤਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਭੰਵਰਾ, ਪੰਜਾਬੀ ਜਾਗਰਣ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ : ਜਿਲ੍ਹੇ ’ਚ ਲਗਾਤਾਰ ਪੈ ਰਹੀ ਭਿਆਨਕ ਗਰਮੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਅੱਗ ਲੱਗਣ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਖਤਰਾ ਵੱਧ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਸਰਕਾਰੀ ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਥਾਵਾਂ ’ਤੇ ਅਗਨੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਬੇਹੱਦ ਲਾਪਰਵਾਹ ਸਥਿਤੀ ’ਚ ਹਨ। ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਬੱਸ ਸਟੈਂਡ ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਿੱਖਿਆ ਅਫ਼ਸਰ (ਡੀਈਓ) ਦਫ਼ਤਰ ’ਚ ਅੱਗ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਹੂਲਤਾਂ ਲਗਭਗ ਨਦਾਰਦ ਮਿਲੀਆਂ। ਦੋਵਾਂ ਥਾਵਾਂ ’ਤੇ ਨਾ ਤਾਂ ਅੱਗ ਬੁਝਾਊ ਯੰਤਰ (ਫਾਇਰ ਐਕਸਟਿੰਗਵਿਸ਼ਰ) ਉਪਲਬਧ ਮਿਲੇ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਫਾਇਰ ਹਾਈਡ੍ਰੈਂਟ ਸਿਸਟਮ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਅਜਿਹੇ ’ਚ ਜੇਕਰ ਅੱਗ ਲੱਗਣ ਵਰਗੀ ਕੋਈ ਵੱਡੀ ਦੁਰਘਟਨਾ ਵਾਪਰ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਾਨ-ਮਾਲ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਰੱਬ ਭਰੋਸੇ ਹੀ ਰਹੇਗੀ। ‘ਪੰਜਾਬੀ ਜਾਗਰਣ’ ਟੀਮ ਵੱਲੋਂ ਜਦ ਦੋਵਾਂ ਸਰਕਾਰੀ ਕੰਪਲੈਕਸਾਂ ਦਾ ਨਿਰੀਖਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਅਗਨੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਿਵਸਥਾ ਦੀ ਅਸਲ ਤਸਵੀਰ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ। ਬੱਸ ਸਟੈਂਡ ਕੰਪਲੈਕਸ ’ਚ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅੱਗ ਬੁਝਾਉਣ ਲਈ ਲਗਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਬਾਲਟੀਆਂ ਅੱਜ ਵੀ ਟੰਗੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ’ਚ ਰੇਤ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਕੂੜਾ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਮਿਲਿਆ। ਇਸਤੋਂ ਸਾਫ਼ ਹੈ ਕਿ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪੂਰੇ ਬੱਸ ਸਟੈਂਡ ਕੰਪਲੈਕਸ ’ਚ ਇੱਕ ਵੀ ਚਾਲੂ ਅੱਗ ਬੁਝਾਊ ਯੰਤਰ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਹੋਰ ਗੰਭੀਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਇੱਥੇ ਲਗਭਗ 500 ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੱਸਾਂ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਯਾਤਰੀ ਬੱਸ ਸਟੈਂਡ ਤੋਂ ਆਵਾਜਾਈ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਬੱਸ ਸਟੈਂਡ ’ਤੇ ਡੀਜ਼ਲ ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬੱਸਾਂ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਆਵਾਜਾਈ, ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਉਪਕਰਨਾਂ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ’ਚ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅੱਗ ਲੱਗਣ ਦਾ ਖਤਰਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਅੱਗ ਬੁਝਾਉਣ ਦੇ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਾਧਨਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਵਿਭਾਗੀ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਬੱਸ ’ਚ ਸ਼ਾਰਟ ਸਰਕਟ, ਇੰਜਣ ’ਚ ਅੱਗ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਕਾਰਨ ਦੁਰਘਟਨਾ ਵਾਪਰ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕੁਝ ਮਿੰਟਾਂ ’ਚ ਅੱਗ ’ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣਾ ਲਗਭਗ ਅਸੰਭਵ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਿੱਖਿਆ ਅਫ਼ਸਰ (ਡੀਈਓ) ਦਫ਼ਤਰ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵੀ ਘੱਟ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸੈਂਕੜੇ ਅਧਿਆਪਕ, ਕਰਮਚਾਰੀ ਅਤੇ ਆਮ ਨਾਗਰਿਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ। ਦਫ਼ਤਰ ’ਚ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ’ਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਅਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਵੀ ਰੱਖੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਸਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕੰਪਲੈਕਸ ’ਚ ਕਿਤੇ ਵੀ ਅੱਗ ਬੁਝਾਊ ਯੰਤਰ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਏ। ਉੱਥੇ ਹੀ ਫਾਇਰ ਹਾਈਡ੍ਰੈਂਟ ਸਿਸਟਮ ਵੀ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ’ਚ ਜੇਕਰ ਇਮਾਰਤ ’ਚ ਅੱਗ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਫਾਇਰ ਬ੍ਰਿਗੇਡ ਦੇ ਪਹੁੰਚਣ ਤੱਕ ਹਾਲਾਤ ਗੰਭੀਰ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਾਨ-ਮਾਲ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵੀ ਨੁਕਸਾਨ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਫਾਇਰ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਜਤਾਈ ਚਿੰਤਾ ਫਾਇਰ ਸਟੇਸ਼ਨ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਇੰਚਾਰਜ ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਵਿਭਾਗ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ’ਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਅਦਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਨੋਟਿਸ ਜਾਰੀ ਕਰਕੇ ਫਾਇਰ ਸੇਫਟੀ ਸਿਸਟਮ ਦਰੁੱਸਤ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਫਾਇਰ ਐੱਨਓਸੀ ਲੈਣ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਲਗਭਗ 30 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਸਰਕਾਰੀ ਵਿਭਾਗ ਅਤੇ 50 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਨਿੱਜੀ ਅਦਾਰੇ ਅਜੇ ਵੀ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਹਰ ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ’ਚ ਮੌਕ ਡ੍ਰਿਲ ਕਰਵਾਉਣਾ ਵੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ’ਚ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਬਚਾਅ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਰਹੇ, ਪਰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਅਦਾਰੇ ਇਸ ਨਿਯਮ ਦੀ ਵੀ ਅਣਦੇਖੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਫਾਇਰ ਸੇਫਟੀ ਉਪਕਰਨ ਕੇਵਲ ਰਸਮੀ ਕਾਰਵਾਈ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦੁਰਘਟਨਾ ਦੇ ਸਮੇਂ ਜਾਨ ਬਚਾਉਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਮਾਧਿਅਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਮਾਂ ਰਹਿੰਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਅਤੇ ਨਿਯਮਤ ਜਾਂਚ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਹੋਵੇਗੀ ਜਾਂਚ : ਜੀਐੱਮ ਚਾਹਲ ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਰੋਡਵੇਜ਼ ਦੇ ਜੀਐੱਮ ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਚਾਹਲ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਬੱਸ ਸਟੈਂਡ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਠੇਕੇਦਾਰ ਦੇ ਜ਼ਿੰਮੇ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੰਪਲੈਕਸ ’ਚ ਅੱਗ ਬੁਝਾਊ ਯੰਤਰ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹਨ ਤਾਂ ਮਾਮਲੇ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਵਾਈ ਜਾਵੇਗੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਾਂਚ ’ਚ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣ ’ਤੇ ਸਬੰਧਤ ਠੇਕੇਦਾਰ ਨੂੰ ਨੋਟਿਸ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਸਰਵਉੱਚ ਪਹਿਲ ਹੈ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਮਝੌਤਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।