ਹੰਸਲਾ ਨਦੀ ਬਣੀ ਗੰਦਾ ਨਾਲਾ- ਨੋਟਿਸਾਂ ਤੇ ਜੁਰਮਾਨਿਆਂ ਦਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕੋਈ ਅਸਰ

ਪਰਗਟ ਸਿੰਘ, ਪੰਜਾਬੀ ਜਾਗਰਣ•, ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ : ਹੰਸਲਾ ਨਦੀ (ਸਰਹਿੰਦ ਚੋਅ) ਦੀ ਹੋਂਦ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿਚ ਹੈ ਤੇ ਹੰਸਲਾ ਨਦੀ ਹੁਣ ਕੁਦਰਤੀ ਜਲ ਸਰੋਤ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇਕ ਗੰਦਾ ਨਾਲਾ ਬਣ ਕੇ ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਬਿਨਾਂ ਸੋਧੇ ਹੋਏ ਸੀਵਰੇਜ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਹੰਸਲਾ ਨਦੀ ਵਿਚ ਸੁੱਟਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਉਥੇ ਹੀ ਇਹ ‘ਨਦੀ’ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੀਆਂ ਬੋਤਲਾਂ ਤੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਸਭਾ ਦੌਰਾਨ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੁੱਟੇ ਗਏ ਹੋਰ ਕੂੜੇ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਡਰੇਨੇਜ਼ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਨੋਟਿਸਾਂ ਤੇ ਜੁਰਮਾਨਿਆਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਸੀਵਰੇਜ਼ ਟ੍ਰੀਟਮੈਂਟ ਪਲਾਂਟ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸੋਧੇ ਹੋਏ ਸੀਵਰੇਜ਼ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਹੰਸਲਾ ਨਦੀ ਵਿਚ ਸੁੱਟਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਕਰੂਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਨਗਰ ਕੌਂਸਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ ਤੇ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਕੂੜੇ ਦੇ ਡੰਪ ਬਣਾ ਕੇ ਨਦੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਐਨਜੀਟੀ ਦੀ ਝਿੜਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੂੜਾ ਸੁੱਟਣਾ ਬੰਦ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ਹੰਸਲਾ ਨਦੀ ਨੂੰ ਗੰਦੇ ਨਾਲੇ ਵਿਚ ਬਦਲਣ ਦੀ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਬੇਰੋਕ ਜਾਰੀ ਹੈ। ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ’ਤੇ ਕਾਰਵਾਈ ਹੋਵੇਗੀ ਪਰ ਹੁਣ ਇਹ ਦੇਖਣਾ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਕਾਰਵਾਈ ਕਦੋਂ ਤੇ ਕਿਸ ’ਤੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਸਰਹਿੰਦ-ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਔਸਤਨ 7 ਐਮਐਲਡੀ (ਮੀਟ੍ਰਿਕ ਲੀਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ) ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੀਵਰੇਜ ਪਾਣੀ ਦਾ ਨਿਪਟਾਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਇਸਦੇ ਹੱਲ ਲਈ ਕੋਈ ਠੋਸ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਸਰਹਿੰਦ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦੁਸਹਿਰਾ ਗਰਾਊਂਡ ਨੇੜੇ 5 ਐਮਐਲਡੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵਾਲਾ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਸੀਵਰੇਜ ਟ੍ਰੀਟਮੈਂਟ ਪਲਾਂਟ (ਐਸਟੀਪੀ) ਤਿਆਰ ਹੈ। ਇਹ ਐਸਟੀਪੀ ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਟ੍ਰਾਇਲ ਤੇ ਹੈ। ਹੰਸਲਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਬਣਿਆ, ਇਹ ਐਸਟੀਪੀ ਟ੍ਰਾਇਲ ਦੌਰਾਨ ਆਪਣੇ ਅਣਸੋਧੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਕੁਦਰਤੀ ਜਲ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸੀਵਰੇਜ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਐੱਸਡੀਓ ਰਜਨੀਸ਼ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਐਸਟੀਪੀ ਟ੍ਰਾਇਲ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੌਰਾਨ ਤਾਪਮਾਨ ਵਿਚ ਉਤਰਾਅ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਅਕਸਰ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਹੰਸਲਾ ਨਦੀ ਵਿਚ ਸੀਵਰੇਜ ਦੇ ਸਿੱਧੇ ਨਿਕਾਸ ਬਾਰੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨਗੇ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਸੀਵਰੇਜ ਨਿਪਟਾਰੇ ਬਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸ਼ੇਖੂਪੁਰਾ ਵਿਚ 4 ਐਮਐਲਡੀ ਐਸਟੀਪੀ ਤਿਆਰ ਹੈ ਤੇ ਟ੍ਰਾਇਲ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਜਲਦੀ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣਗੇ। ਤਲਾਨੀਆ-ਬਹਾਦੁਰਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਵੀ 4 ਐਮਐਲਡੀ ਐਸਟੀਪੀ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਹੈ। ਡੱਬੀ- ਗੰਦੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਨਿਕਾਸ ਲਈ ਨੋਟਿਸ ਅਤੇ ਜੁਰਮਾਨੇ ਜਾਰੀ - ਡਰੇਨੇਜ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਐੱਸਡੀਓ ਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਐਕਸੀਅਨ ਨੇ ਹੰਸਲਾ ਨਦੀ ਵਿਚ ਸੀਵਰੇਜ ਦੇ ਸਿੱਧੇ ਨਿਕਾਸ ਬਾਰੇ ਸਰਹਿੰਦ ਨਗਰ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਈਓ ਨੂੰ ਨੋਟਿਸ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਹੈ ਤੇ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿੱਤੀ ਜੁਰਮਾਨਾ ਵੀ ਲਗਾਇਆ ਹੈ ਜੇ ਸੁਧਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਅੱਗੇ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਐੱਸਡੀਓ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹੰਸਾਲਾ ਨਦੀ (ਸਰਹਿੰਦ ਚੋਅ) ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਜਲ ਸਰੋਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਦੂਸ਼ਿਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ। -ਡੱਬੀ- ਹੰਸਲਾ ਨਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ’ਚ ਕਿੱਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਅਤੇ ਕਿਤੇ ਸੀਵਰੇਜ ਡਰੇਨ ਦਰਸਾਇਆ ਹੰਸਲਾ ਨਦੀ (ਸਰਹਿੰਦ ਚੋਅ) ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਵਿਭਾਗਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਥਿਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਡਰੇਨੇਜ਼ ਤੇ ਮਾਲ ਵਿਭਾਗ ਹੰਸਲਾ ਨਦੀ (ਸਰਹਿੰਦ ਚੋਅ) ਨੂੰ ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਰੋਤ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਕੰਟਰੋਲ ਬੋਰਡ ਇਸ ਨੂੰ ਸੀਵਰੇਜ ਡਿਸਚਾਰਜ ਸਰੋਤ ਵਜੋਂ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪੀਪੀਸੀਬੀ ਦੇ ਐੱਸਡੀਓ ਮੋਹਿਤ ਸਿੰਗਲਾ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਅਤੇ ਨਿਕਾਸ ਬਿੰਦੂਆਂ ਤੋਂ ਨਮੂਨੇ ਲੈ ਕੇ ਇਕ ਸਰੋਤ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀਕਰਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਸਰਹਿੰਦ ਚੋਅ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਅਤੇ ਨਿਕਾਸ ਦੋਵਾਂ ਬਿੰਦੂਆਂ ਤੇ ਸੀਵਰੇਜ ਸਰੋਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਸ ਲਈ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਸਰਹਿੰਦ ਚੋਅ ਮੋਰਿੰਡਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਮੋਹਾਲੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਸੀਵਰੇਜ ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਗਦਾ ਹੈ।” ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਐਸਟੀਪੀ ਤੋਂ ਸੀਵਰੇਜ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ਤੇ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਖਿਆ ਕਿ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਐਸਟੀਪੀ ਐਨਓਸੀ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀ ਸੀਵਰੇਜ ਬੋਰਡ ਨੂੰ ਲਗਭਗ ਡੇਢ ਮਹੀਨਾ ਪਹਿਲਾਂ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਜਾਂਚ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਇਸ ਸਮੇਂ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ।