ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ’ਚ ‘ਦੈਨਿਕ ਜਾਗਰਣ’ ਦੀ ਗੂੰਜ, ਵਿਧਾਇਕ ਸਰਬਜੀਤ ਮਾਣੂੰਕੇ ਨੇ ਉਠਾਇਆ ਪਾਬੰਦੀਸ਼ੁਦਾ ਦਵਾਈਆਂ ਦੇ ਗ਼ੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦਾ ਮੁੱਦਾ

ਸਟੇਟ ਬਿਊਰੋ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ। ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਸੈਸ਼ਨ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਦਿਨ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਪਾਬੰਦੀਸ਼ੁਦਾ ਦਵਾਈਆਂ ਦੇ ਗ਼ੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦਾ ਮੁੱਦਾ ਸਦਨ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜਿਆ। ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਵਿਧਾਇਕ ਸਰਬਜੀਤ ਕੌਰ ਮਾਣੂੰਕੇ ਨੇ 'ਦੈਨਿਕ ਜਾਗਰਣ' ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਖ਼ਬਰ 'ਪਾਬੰਦੀਸ਼ੁਦਾ ਦਵਾਈਆਂ ਦਾ ਨੈੱਟਵਰਕ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਪਰ੍ਹੇ' ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਇਸ ਮੁੱਦੇ ਨੂੰ ਉਠਾਇਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਦਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਗੰਭੀਰ ਵਿਸ਼ੇ ਉੱਤੇ ਚਰਚਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ।

'ਦੈਨਿਕ ਜਾਗਰਣ' ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਸੀ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪਾਬੰਦੀਸ਼ੁਦਾ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਬਰਾਮਦਗੀ, ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਅਤੇ ਮੈਡੀਕਲ ਸਟੋਰਾਂ ਉੱਤੇ ਛਾਪੇਮਾਰੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਪੂਰੇ ਨੈੱਟਵਰਕ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣਾ ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਡਰੱਗ ਕੰਟਰੋਲ ਵਿਭਾਗ ਲਈ ਚੁਣੌਤੀ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਦਵਾਈਆਂ ਉੱਤੇ ਦਰਜ ਪਤੇ ਫ਼ਰਜ਼ੀ ਮਿਲਣ ਅਤੇ ਪੈਕੇਟਾਂ ਤੋਂ ਨਿਰਮਾਤਾ, ਬੈਚ ਨੰਬਰ ਤੇ ਹੋਰ ਪਛਾਣ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮੇਟ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਸਪਲਾਈ ਚੇਨ ਦੀ ਜਾਂਚ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ।

ਸਦਨ ’ਚ ਉੱਠਿਆ ਸਵਾਲ

ਇਹ ਸਵਾਲ ਵੀ ਉਠਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਦਵਾਈਆਂ ਕਿੱਥੇ ਬਣ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਕਿਸ ਰਾਹੀਂ ਭੇਜੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਤੱਕ ਕਿਸ ਰਸਤੇ ਪਹੁੰਚ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ 36 ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਚੂਨ ਅਤੇ ਥੋਕ ਦਵਾਈ ਵਿਕਰੇਤਾਵਾਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਲਈ ਡਰੱਗ ਕੰਟਰੋਲ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ 51 ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਤਾਇਨਾਤੀ ਅਤੇ ਸੀਮਤ ਸਾਧਨਾਂ ਦਾ ਮੁੱਦਾ ਵੀ ਉਠਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।

ਇਸ ’ਚ ਲਿਖਿਆ ਸੀ— ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਮੈਡੀਕਲ ਨਸ਼ੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਕਾਰਵਾਈ ਜਾਰੀ ਹੈ। ਪਾਬੰਦੀਸ਼ੁਦਾ ਗੋਲੀਆਂ ਅਤੇ ਕੈਪਸੂਲ ਬਰਾਮਦ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ, ਦੋਸ਼ੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੈਡੀਕਲ ਸਟੋਰਾਂ ਉੱਤੇ ਛਾਪੇਮਾਰੀ ਵੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਪਰ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਚੇਨ ਦੀ ਜਾਂਚ ਹਾਲੇ ਵੀ ਅਧੂਰੀ ਹੈ। ਦਵਾਈ ਕਿੱਥੇ ਬਣੀ, ਕਿਸ ਨੇ ਭੇਜੀ ਅਤੇ ਕਿਸ ਰਸਤੇ ਪੰਜਾਬ ਪਹੁੰਚੀ, ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਅਹਿਮ ਕੜੀ ਗਾਇਬ ਹੈ। ਕਿਤੇ ਦਵਾਈਆਂ ਉੱਤੇ ਦਰਜ ਪਤੇ ਫ਼ਰਜ਼ੀ ਮਿਲ ਰਹੇ ਹਨ ਤਾਂ ਕਿਤੇ ਪੈਕੇਟਾਂ ਤੋਂ ਨਿਰਮਾਤਾ, ਬੈਚ ਨੰਬਰ ਅਤੇ ਪਛਾਣ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮੇਟੀ ਹੋਈ ਮਿਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਬਰਾਮਦ ਖੇਪ ਦਾ ਸਰੋਤ ਤਲਾਸ਼ਣਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਸਰਗਰਮ ਨੈੱਟਵਰਕ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਦਵਾਈ ਕਿਸ ਕੰਪਨੀ ਤੋਂ ਨਿਕਲੀ, ਕਿਸ ਵਿਤਰਕ ਨੇ ਖ਼ਰੀਦੀ, ਕਿਸ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਭੇਜੀ ਗਈ ਅਤੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਕਿਸ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਗ਼ੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੀ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਪਾ ਰਹੇ ਹਨ।

ਗੁਆਂਢੀ ਰਾਜਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੀ ਪੁਲਿਸ

ਕੁਝ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਬੰਦੀਸ਼ੁਦਾ ਦਵਾਈਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਬੱਦੀ, ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਰੋਹਿਣੀ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਹਾਰਨਪੁਰ ਵਿੱਚ ਛਾਪੇਮਾਰੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਕਿ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਖੇਪ ਸਹਾਰਨਪੁਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਭੇਜੀ ਗਈ ਸੀ।

ਜਦੋਂ ਪੁਲਿਸ ਉਸ ਪਤੇ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚੀ ਤਾਂ ਉਹ ਗ਼ਲਤ ਨਿਕਲਿਆ। ਨਿਰਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਮ, ਬੈਚ ਨੰਬਰ, ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਮਿਆਦ ਪੁੱਗਣ (ਐਕਸਪਾਇਰੀ) ਦੀ ਤਾਰੀਖ, ਵਿਤਰਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੇਰਵੇ ਜਾਂਚ ਦੇ ਅਹਿਮ ਆਧਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਖ਼ਰੀਦ-ਵਿਕਰੀ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਦਾ ਮਿਲਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਪਤਾ ਫ਼ਰਜ਼ੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਪਛਾਣ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮੇਟ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਨਹੀਂ ਹੋ ਪਾਉਂਦਾ।

ਦੂਜੇ ਰਾਜਾਂ ਤੋਂ ਪਹੁੰਚ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਦਵਾਈਆਂ

2025 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੁਣ ਤੱਕ, 11.54 ਲੱਖ ਨਸ਼ੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀਆਂ ਗੋਲੀਆਂ ਅਤੇ ਕੈਪਸੂਲ ਦੂਜੇ ਰਾਜਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਖੇਪਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਬਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜ਼ਬਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਨਸ਼ੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲਗਭਗ 80 ਫੀਸਦੀ ਗੁਜਰਾਤ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਰਾਜਸਥਾਨ, ਹਰਿਆਣਾ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸਰੋਤਾਂ ਤੋਂ ਸਪਲਾਈ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ। ਕੁਝ ਮਾਮਲੇ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਅਗਸਤ 2026 ਵਿੱਚ, ਕੇਂਦਰੀ ਏਜੰਸੀ ਨੇ ਇੱਕ ਟਰੱਕ ਵਿੱਚੋਂ 66.79 ਲੱਖ ਮਨੋਰੋਗ ਗੋਲੀਆਂ ਜ਼ਬਤ ਕੀਤੀਆਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅਲਪ੍ਰਾਜ਼ੋਲਮ, ਟ੍ਰਾਮਾਡੋਲ, ਨਾਈਟਰਾਜ਼ੇਪਾਮ ਅਤੇ ਕਲੋਨਾਜ਼ੇਪਾਮ ਵਰਗੇ ਨਸ਼ੇ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।

ਝੋਟਾ ਹੱਤਿਆਕਾਂਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ’ਚ ਕਾਰਵਾਈ

ਕੁਝ ਪੈਕੇਜਾਂ ਤੋਂ ਬੈਚ ਨੰਬਰ, ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਮਿਆਦ ਪੁੱਗਣ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਟਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਕੁਝ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਦਵਾਈਆਂ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਵਿਕਰੀ ਲਈ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਹੁਣ ਦਵਾਈਆਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ, ਵਿਕਰੀ, ਖਰੀਦ ਅਤੇ ਆਵਾਜਾਈ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਦੂਜੇ ਰਾਜਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਮੁੱਦੇ ਨੂੰ ਉਠਾਉਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।

36 ਹਜ਼ਾਰ ਵਿਕਰੇਤਾਵਾਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ, ਅਧਿਕਾਰੀ ਸਿਰਫ਼ 51