40 ਸਿੱਖ ਯੋਧਿਆਂ ਨਾਲ ਮੁਗਲ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਮਾਤ, ਕੌਣ ਸੀ ਵੀਰਾਂਗਣਾ ਮਾਈ ਭਾਗੋ; ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਂ ’ਤੇ ਪੰਜਾਬ ’ਚ ਤਿਆਰ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਧੀਆਂ ਦੀ ਫ਼ੌਜ?
ਮੋਹਾਲੀ ਦੇ ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਆਰਮਡ ਫੋਰਸਿਜ਼ ਪ੍ਰੀਪੇਰੇਟਰੀ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਫਾਰ ਗਰਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਧੀਆਂ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਤੱਕ ਇੱਥੋਂ ਦੀਆਂ 68 ਵਿਦਿਆਰਥਣਾਂ ਦੀ ਦੇਸ਼ ਸੇਵਾ ਲਈ ਚੋਣ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 45 ਵਿਦਿਆਰਥਣਾਂ ਫ਼ੌਜ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰੀ-ਕਮਿਸ਼ਨ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਅਕੈਡਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਕਈ ਵਿਦਿਆਰਥਣਾਂ ਫ਼ੌਜੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਵੀ ਬਣ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ।
Publish Date: Fri, 20 Nov 2026 02:53 PM (IST)
Updated Date: Fri, 20 Nov 2026 02:54 PM (IST)
ਡਿਜੀਟਲ ਡੈਸਕ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ - ਮੋਹਾਲੀ ਦੇ ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਆਰਮਡ ਫੋਰਸਿਜ਼ ਪ੍ਰੀਪੇਰੇਟਰੀ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਫਾਰ ਗਰਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਧੀਆਂ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਤੱਕ ਇੱਥੋਂ ਦੀਆਂ 68 ਵਿਦਿਆਰਥਣਾਂ ਦੀ ਦੇਸ਼ ਸੇਵਾ ਲਈ ਚੋਣ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 45 ਵਿਦਿਆਰਥਣਾਂ ਫ਼ੌਜ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰੀ-ਕਮਿਸ਼ਨ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਅਕੈਡਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਕਈ ਵਿਦਿਆਰਥਣਾਂ ਫ਼ੌਜੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਵੀ ਬਣ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ।
ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਉਸ ਵੀਰਾਂਗਣਾ ਬਾਰੇ ਜਾਣਦੇ ਹੋ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਂ ’ਤੇ ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਨਾਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਅਜਿਹਾ ਕਿਉਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ? ਸਿਰਫ਼ 40 ਸਿੱਖ ਯੋਧਿਆਂ ਨਾਲ 10 ਹਜ਼ਾਰ ਮੁਗਲ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਮਾਤ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਇਹ ਵੀਰਾਂਗਣਾ ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਅੱਜ ਪੰਜਾਬ ਸਮੇਤ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦਾ ਸਰੋਤ ਬਣ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਦਾ ਜਜ਼ਬਾ ਪੈਦਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।
ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਘੋੜਸਵਾਰੀ, ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਨੇਜ਼ਾ ਚਲਾਉਣਾ ਸਿੱਖਿਆ ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਨੂੰ ਮਾਤਾ ਭਾਗ ਕੌਰ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਲਗਪਗ 1666 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਤਰਨਤਾਰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਝਬਾਲ ਕਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਮਾਲੋ ਸ਼ਾਹ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਯੋਧਾ ਸਨ।
ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਨੇ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲੋਂ ਘੋੜਸਵਾਰੀ, ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਨੇਜ਼ਾ ਚਲਾਉਣਾ ਸਿੱਖ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਖ਼ੁਦ ਹੀ ਮਾਰਸ਼ਲ ਆਰਟਸ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਵੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।
ਸਿੱਖਾਂ ’ਤੇ ਹਮਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਪਿਆ ਅਸਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ’ਤੇ ਹੋਏ ਫ਼ੌਜੀ ਹਮਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੁਣੀਆਂ ਸਨ। ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ’ਤੇ ਹੋਏ ਹਮਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਦੇ ਮਨ ’ਤੇ ਡੂੰਘਾ ਅਸਰ ਪਿਆ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ’ਤੇ ਹੋ ਰਹੇ ਅੱਤਿਆਚਾਰਾਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਹਥਿਆਰ ਚੁੱਕਣ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਫ਼ਰਜ਼ ਮੰਨ ਲਿਆ। ਵੱਡੇ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੁੰਦਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਅੰਗਰੱਖਿਅਕ ਬਣ ਗਏ।
ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਧਰਮ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਪ੍ਰਤੀ ਫ਼ਰਜ਼ ਯਾਦ ਕਰਵਾਇਆ ਸਾਲ 1704 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਮੁਗਲ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਦੇ ਪਿੰਡ ਦੇ 40 ਸਿੱਖ ਸੈਨਿਕ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ 'ਬੇਦਾਵਾ' (ਤਿਆਗ ਪੱਤਰ) ਲਿਖ ਕੇ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਪਰਤ ਆਏ। ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਣ ’ਤੇ ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਲਲਕਾਰਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੰਦਰ ਧਰਮ ਤੇ ਗੁਰੂ ਪ੍ਰਤੀ ਫ਼ਰਜ਼ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਮੁੜ ਜਗਾਈ।
ਮਰਦਾਂ ਦਾ ਭੇਸ ਧਾਰ ਕੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ 29 ਦਸੰਬਰ 1705 ਨੂੰ ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਨੇ ਮਰਦਾਂ ਦਾ ਭੇਸ ਧਾਰ ਕੇ ਖ਼ੁਦ ਇਨ੍ਹਾਂ 40 ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਖਿਦਰਾਣੇ (ਮੌਜੂਦਾ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ) ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ 10 ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੁਗਲ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਰਾਹ ਰੋਕਿਆ। ਇਸ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ 40 ਸਿੱਖ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 'ਚਾਲੀ ਮੁਕਤੇ' ਦਾ ਮਾਣ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ।
ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਅੰਗਰੱਖਿਅਕ ਬਣੀ ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਗੰਭੀਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋ ਗਏ ਸਨ, ਪਰ ਉਹ ਬਚ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੇਮਿਸਾਲ ਬਹਾਦਰੀ ਅਤੇ ਸਮਰਪਣ ਨੂੰ ਦੇਖਦਿਆਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਨਿੱਜੀ ਅੰਗਰੱਖਿਅਕ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ।
ਸਾਲ 1708 ਵਿੱਚ ਨਾਂਦੇੜ ਵਿਖੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਨੇ ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਜਾਂਵੜਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ। ਅੱਜ ਵੀ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਨਾਂਦੇੜ (ਤਖ਼ਤ ਸੱਚਖੰਡ ਸ੍ਰੀ ਹਜ਼ੂਰ ਸਾਹਿਬ) ਵਿਖੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਅਤੇ ਯਾਦਗਾਰਾਂ ਬਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।