ਕੀ ਹੁਣ UPI ਪੇਮੈਂਟ ਕਰਨ ’ਤੇ ਕੱਟੇਗਾ ਪੈਸਾ? NPCI ਨੇ ਦੂਰ ਕੀਤੀ ਉਲਝਣ, ਜਾਣੋ 25 ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਜਵਾਬ

ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ : 15 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ, NPCI ਨੇ ₹2,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇ UPI ਲੈਣ-ਦੇਣ 'ਤੇ ਲਾਗੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਮਰਚੈਂਟ ਡਿਸਕਾਊਂਟ ਰੇਟ (MDR) ਸੰਬੰਧੀ ਇੱਕ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ FAQ ਸੂਚੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ MDR ਅਜੇ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, NPCI ਨੇ ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਕਿ UPI ਜਾਂ RuPay ਕਾਰਡ ਲੈਣ-ਦੇਣ 'ਤੇ ₹2,000 ਤੋਂ ਘੱਟ ਦੇ ਕੋਈ ਖਰਚੇ ਨਹੀਂ ਲਏ ਜਾਣਗੇ।

NPCI ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ₹2,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇ ਸਾਰੇ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਲਈ MDR ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ 0.4% ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਹ ਖਰਚੇ ਸਿਰਫ਼ ਵਪਾਰੀਆਂ 'ਤੇ ਲਾਗੂ ਹੋਣਗੇ, ਵਿਅਕਤੀ-ਤੋਂ-ਵਿਅਕਤੀ (P2P) ਲੈਣ-ਦੇਣ 'ਤੇ ਨਹੀਂ।

ਆਓ ਤੁਹਾਡੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਵਾਲਾਂ ਅਤੇ ਜਵਾਬਾਂ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰੀਏ। ਇਹ ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਵਾਲ NPCI ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।

ਪ੍ਰ 1. ਵਪਾਰੀ ਛੂਟ ਦਰ (MDR) ਹੁਣ ਕਿਉਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ?

ਜਵਾਬ: UPI ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਅਰਬਾਂ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। MDR ਤੋਂ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਪੈਸੇ ਨੂੰ UPI ਈਕੋਸਿਸਟਮ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਵਿਕਾਸ, ਨਵੀਆਂ ਕਾਢਾਂ, ਸਾਈਬਰ ਸੁਰੱਖਿਆ (ਬੈਂਕਾਂ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਬੈਂਕਿੰਗ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ), ਅਤੇ ਗਾਹਕ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਨਿਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। UPI ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਭੁਗਤਾਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਖਰਚੇ (MDR) ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਕਾਰਡ, ਡੈਬਿਟ ਕਾਰਡ, ਜਾਂ ਵਾਲਿਟ ਵਰਗੇ ਹੋਰ ਭੁਗਤਾਨ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਘੱਟ ਹਨ। ਖਰਚੇ ਬਹੁਤ ਵਾਜਬ ਰੱਖੇ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਸਿਰਫ ₹2,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇ ਲੈਣ-ਦੇਣ 'ਤੇ ਲਾਗੂ ਹੋਣਗੇ, ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਿ UPI ਸਭ ਤੋਂ ਕਿਫਾਇਤੀ ਭੁਗਤਾਨ ਵਿਧੀ ਬਣੀ ਰਹੇ।

ਪ੍ਰ 2. ਕੀ ਛੋਟੀਆਂ-ਰਾਸ਼ੀ ਵਾਲੀਆਂ UPI ਅਦਾਇਗੀਆਂ 'ਤੇ ਕੋਈ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਵੇਗਾ?

ਜਵਾਬ: ₹2,000 ਤੱਕ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭੁਗਤਾਨ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋਣਗੇ। ਇਹ ਛੋਟੇ ਭੁਗਤਾਨ ਕੁੱਲ UPI (P2M) ਲੈਣ-ਦੇਣ ਵਾਲੀਅਮ ਦੇ 95% ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਨ। ਇਸ ਮਾਮੂਲੀ MDR ਦਾ ਟੀਚਾ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ ਕਿ UPI ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਲਈ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਅਤੇ ਆਸਾਨ ਰਹੇ, ਨਾਲ ਹੀ ਪੂਰੇ ਈਕੋਸਿਸਟਮ ਦੀ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਥਿਰਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਬਣਾਈ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ।

ਪ੍ਰ 3. ਵਪਾਰੀਆਂ ਤੋਂ UPI MDR ਕਿੰਨਾ ਵਸੂਲਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ?

ਜਵਾਬ: ₹2,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀ-ਤੋਂ-ਵਪਾਰੀ (P2M) UPI ਭੁਗਤਾਨਾਂ 'ਤੇ 0.4% ਦਾ MDR ਲੱਗੇਗਾ। ₹75,000 ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇ ਵੱਡੇ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਲਈ, ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ MDR ਸੀਮਾ ₹300 ਪ੍ਰਤੀ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਹੈ।

ਪ੍ਰ 4. ਰਵਾਇਤੀ ਡੈਬਿਟ ਅਤੇ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਕਾਰਡਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ UPI MDR ਕਿੰਨਾ ਵੱਖਰਾ ਹੈ?

ਜਵਾਬ: UPI MDR ਕਾਰਡ-ਅਧਾਰਿਤ ਫੀਸਾਂ ਨਾਲੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਘੱਟ ਹੈ। ਸਟੈਂਡਰਡ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਕਾਰਡ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 1.5% ਤੋਂ 2.5% ਤੱਕ ਚਾਰਜ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਡੈਬਿਟ ਕਾਰਡ 0.90% ਤੱਕ ਚਾਰਜ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ₹2,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇ UPI ਭੁਗਤਾਨਾਂ ਲਈ ਬੇਸਲਾਈਨ MDR ਸਿਰਫ਼ 0.4% ਹੈ, ਅਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਅਦਾਇਗੀਆਂ ਲਈ, ਇਹ ₹300 ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਵਪਾਰਕ ਸਟੋਰਾਂ ਅਤੇ ਵਪਾਰੀਆਂ ਲਈ ਭੁਗਤਾਨ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਲਾਗਤਾਂ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰ 5. ਇਹ ਨਵੇਂ MDR ਨਿਯਮ ਕਦੋਂ ਲਾਗੂ ਹੋਣਗੇ?

ਜਵਾਬ: ਇਹ ਅੰਤਿਮ MDR ਢਾਂਚਾ 15 ਅਕਤੂਬਰ, 2026 ਤੋਂ ਲਾਗੂ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਹ ਸਮਾਂ-ਸੀਮਾ ਬੈਂਕਾਂ, ਭੁਗਤਾਨ ਐਗਰੀਗੇਟਰਾਂ, ਫਿਨਟੈਕ ਐਪਸ ਅਤੇ ਅਕਾਊਂਟਿੰਗ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਅਤੇ ਬਿਲਿੰਗ ਸਿਸਟਮ ਨੂੰ ਅਪਡੇਟ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਸਮਾਂ ਦੇਣ ਲਈ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

ਪ੍ਰ6. ਇਹ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਭੁਗਤਾਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਤੁਲਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ?

ਜਵਾਬ: ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਡਿਜੀਟਲ ਭੁਗਤਾਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਆਰਥਿਕ ਮਾਡਲਾਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਆਪਣੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਅਤੇ ਨਵੀਨਤਾ ਨੂੰ ਫੰਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਜੋੜਨ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਕਿਫਾਇਤੀ ਰੱਖਣ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰ 7. MDR ਸੀਮਾ ਅਤੇ ਨਿਯਮਾਂ ਬਾਰੇ ਅੰਤਿਮ ਫੈਸਲਾ ਕਿਸਦਾ ਹੈ?

ਜਵਾਬ: ਇਸਦੇ ਸੰਚਾਲਨ ਨਿਯਮ, ਫੀਸ ਸ਼ੇਅਰਿੰਗ ਮਾਡਲ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਸੀਮਾਵਾਂ NPCI ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ 'UPI ਅਤੇ ਸੇਵਾਵਾਂ ਸੰਚਾਲਨ ਕਮੇਟੀ' ਦੁਆਰਾ ਤੈਅ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਪ੍ਰ 8. ਛੋਟੇ ਵਪਾਰੀਆਂ ਲਈ MDR ਤੋਂ ਇੱਕ ਸਮਰਪਿਤ ਫੰਡ ਬਣਾਉਣ ਦੀਆਂ ਕੀ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਹਨ?

ਜਵਾਬ: ਟੀਅਰ 3 ਤੋਂ ਟੀਅਰ 6 ਸ਼ਹਿਰਾਂ, ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਰਾਜਾਂ, ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਅਤੇ ਲੱਦਾਖ ਵਿੱਚ ਡਿਜੀਟਲ ਭੁਗਤਾਨ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਫੰਡ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਟੀਅਰ 1 ਅਤੇ 2 ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸੂਚਿਤ ਯੋਜਨਾਵਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸਵਾਨੀਧੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ) ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਫੰਡ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਛੋਟੇ ਵਪਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਤਸਾਹਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ।

ਪ੍ਰ9. ਇਹ ਸਮਰਪਿਤ ਫੰਡ ਛੋਟੇ ਦੁਕਾਨਦਾਰਾਂ ਦੀ ਕਿਵੇਂ ਮਦਦ ਕਰੇਗਾ?

ਜਵਾਬ: ਇਹ ਫੰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬੈਂਕਾਂ ਅਤੇ ਭੁਗਤਾਨ ਸਮੂਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿੱਤੀ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੇਗਾ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਪੇਂਡੂ ਅਤੇ ਟੀਅਰ-3 ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ ਵਪਾਰੀਆਂ ਨੂੰ UPI ਨਾਲ ਜੋੜ ਸਕਣ। ਇਹ ਛੋਟੇ ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿਜੀਟਲ ਭੁਗਤਾਨਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਲਿਆਵੇਗਾ। ਅਗਲੇ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ (RBI) ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਇੱਕ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਢਾਂਚਾ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।

ਪ੍ਰ 10. UPI ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਸਰਕਾਰੀ ਸਬਸਿਡੀਆਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੋਣਾ ਹੁਣ ਕਾਫ਼ੀ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਹੈ?

ਜਵਾਬ: ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਸਾਲਾਨਾ ਸਰਕਾਰੀ ਸਬਸਿਡੀਆਂ ਡਿਜੀਟਲ ਭੁਗਤਾਨਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪੁਲ ਵਜੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਨਾ ਕਿ ਇੱਕ ਸਥਾਈ ਹੱਲ। ਉਦਯੋਗ ਦੇ ਅਨੁਮਾਨਾਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਕਿ UPI ਸਰਵਰ ਬੈਂਡਵਿਡਥ, ਧੋਖਾਧੜੀ ਰੋਕਥਾਮ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ, ਅਤੇ ਬੈਂਕ ਤਕਨੀਕੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਲਗਭਗ ₹20,000 ਕਰੋੜ ਸਾਲਾਨਾ ਖਰਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਿਰਫ਼ ਬਜਟ ਵੰਡ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਨ ਨਾਲ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਇੱਕ ਵਪਾਰਕ ਮਾਡਲ ਨਵੀਆਂ ਤਕਨਾਲੋਜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨਿਰੰਤਰ ਨਿਵੇਸ਼ ਲਈ ਰਾਹ ਪੱਧਰਾ ਕਰੇਗਾ।

ਪ੍ਰ 11. ਇਸ ਕਦਮ ਨਾਲ ਭੁਗਤਾਨ ਐਪਸ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਿਵੇਂ ਵਧੇਗਾ?

ਜਵਾਬ: ਜ਼ੀਰੋ-ਐਮਡੀਆਰ ਮਾਡਲ ਸਿਰਫ ਵੱਡੀਆਂ, ਭਾਰੀ ਫੰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਤਕਨੀਕੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਲਈ ਟਿਕਾਊ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਘਾਟੇ ਨੂੰ ਸਹਿਣ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਵਪਾਰਕ ਮਾਲੀਆ ਮਾਡਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨਵੇਂ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਫਿਨਟੈਕ ਸਟਾਰਟਅੱਪਸ ਲਈ ਇੱਕ ਬਰਾਬਰੀ ਦਾ ਮੈਦਾਨ ਬਣਾਏਗੀ। ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਵਧੀ ਹੋਈ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ੀ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਸੇਵਾਵਾਂ, ਬਿਹਤਰ ਐਪ ਸਥਿਰਤਾ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਵਿਕਲਪ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੇਗੀ।

ਪ੍ਰ12. ਇਹ ਨੀਤੀ ਸਾਈਬਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਕਰੇਗੀ?

ਜਵਾਬ: MDR ਤੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਮਾਲੀਏ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਾਈਬਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ, AI-ਅਧਾਰਤ ਧੋਖਾਧੜੀ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ, ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਐਨਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ ਅੱਪਗ੍ਰੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ।

ਪ੍ਰ 13. 2026 ਤੱਕ UPI ਦੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਹੁੰਚ ਕਿੰਨੀ ਹੋਵੇਗੀ?

ਜਵਾਬ: 2026 ਤੱਕ, UPI ਦੀ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਪਹੁੰਚ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਫੈਲ ਜਾਵੇਗੀ, ਹੁਣ 11 ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾਈਵ ਭੁਗਤਾਨ ਸੇਵਾਵਾਂ ਸਰਗਰਮ ਹਨ। ਸਿਸਟਮ ਨੂੰ ਘਰੇਲੂ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਵੈ-ਨਿਰਭਰ ਬਣਾਉਣ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਹੋਵੇਗੀ।

ਪ੍ਰ 14. UPI ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਦਾ ਪੈਮਾਨਾ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਸਵੈ-ਨਿਰਭਰ ਬਣਾਉਣਾ ਕਿਉਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ?

ਜਵਾਬ: ਸਿਰਫ਼ ਅਗਸਤ 2026 ਵਿੱਚ, UPI ਰਾਹੀਂ ₹29.9 ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ 2,451 ਕਰੋੜ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇੰਨੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਲਈ ਵੱਡੇ ਭੌਤਿਕ ਸਰਵਰ, ਹਾਈ-ਸਪੀਡ ਟੈਲੀਕਾਮ ਲਾਈਨਾਂ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਬੈਂਕਿੰਗ ਸੌਫਟਵੇਅਰ ਅਤੇ ਬਹੁ-ਪੱਧਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਿਗਰਾਨੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਸਵੈ-ਨਿਰਭਰ ਫੰਡਿੰਗ ਮਾਡਲ ਨੂੰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।

ਪ੍ਰ15. ਕੀ ਆਮ ਗਾਹਕਾਂ ਤੋਂ UPI ਭੁਗਤਾਨਾਂ ਲਈ ਕੋਈ ਖਰਚਾ ਹੋਵੇਗਾ?

ਜਵਾਬ: ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ। ਯੂਪੀਆਈ ਸੇਵਾਵਾਂ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਲਈ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਫ਼ਤ ਰਹਿਣਗੀਆਂ। ਲੋਕ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਖਰਚੇ ਦੇ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਖਰਚਿਆਂ ਲਈ, ਆਮ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਖਰਚੇ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਾ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ।

ਪ੍ਰ16. ਕੀ ਦੋਸਤਾਂ ਜਾਂ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਪੈਸੇ ਭੇਜਣ ਲਈ ਕੋਈ ਖਰਚਾ ਹੋਵੇਗਾ (P2P)?

ਜਵਾਬ: ਨਹੀਂ, ਭੇਜਣ ਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਵਿਅਕਤੀ-ਤੋਂ-ਵਿਅਕਤੀ (P2P) ਭੁਗਤਾਨ 100% ਮੁਫ਼ਤ ਰਹਿਣਗੇ। ਭਾਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਪੈਸੇ ਭੇਜ ਰਹੇ ਹੋ, ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਬਿੱਲ ਵੰਡ ਰਹੇ ਹੋ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਬੈਂਕ ਖਾਤੇ ਵਿੱਚ ਟ੍ਰਾਂਸਫਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ, ਕੋਈ ਖਰਚਾ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।

Q17. ਕੀ UPI ਐਪਸ ਹੁਣ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਫੀਸ ਵਸੂਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦੇਣਗੇ?

ਜਵਾਬ: ਨਹੀਂ। UPI ਐਪ ਪ੍ਰਦਾਤਾਵਾਂ ਨੂੰ UPI ਭੁਗਤਾਨਾਂ 'ਤੇ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਫੀਸ ਜਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਖਰਚਾ ਲੈਣ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਮਨਾਹੀ ਹੈ।

ਪ੍ਰ18. ਕੀ ਵਪਾਰੀਆਂ 'ਤੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਚਾਰਜ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਸਟੋਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਮਾਨ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਧ ਜਾਣਗੀਆਂ?

ਜਵਾਬ: ਨਹੀਂ। ਵਪਾਰੀ ਇਸ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਭੁਗਤਾਨ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਲਾਗਤ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਵਿਕਰੀ ਵਧਾਉਣ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਸਹਿਣ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਡਿਜੀਟਲ ਭੁਗਤਾਨ ਗਾਹਕ ਅਧਾਰ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਕਦੀ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਦੇ ਜੋਖਮ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਕਿਉਂਕਿ UPI MDR ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਕਾਰਡਾਂ ਨਾਲੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਘੱਟ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿਰਫ ਵੱਡੇ ਭੁਗਤਾਨਾਂ 'ਤੇ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਵਪਾਰੀਆਂ ਕੋਲ ਉਤਪਾਦ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।

ਪ੍ਰ19. ਕੀ ਸਥਾਨਕ ਵਿਕਰੇਤਾ ਜਾਂ ਕਾਰਟ 'ਤੇ QR ਕੋਡ ਸਕੈਨ ਕਰਨ ਲਈ ਪੈਸੇ ਲਏ ਜਾਣਗੇ?

ਜਵਾਬ: ਨਹੀਂ। ਸਥਾਨਕ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ, ਗਲੀ-ਮੁਹੱਲਿਆਂ ਦੇ ਵਿਕਰੇਤਾਵਾਂ, ਜਾਂ ਛੋਟੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ 'ਤੇ QR ਕੋਡ ਸਕੈਨ ਕਰਕੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਭੁਗਤਾਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਫ਼ਤ ਰਹਿਣਗੇ। ਚਾਹ ਦੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ, ਕਰਿਆਨੇ ਦੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ, ਜਾਂ ਸਥਾਨਕ ਆਵਾਜਾਈ ਵਰਗੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੀਆਂ ਖਰੀਦਦਾਰੀ ਚਾਰਜ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਕਤ ਹਨ।

ਪ੍ਰ20: ਕੀ ਆਮ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਲਈ ਮੁਫ਼ਤ UPI ਲੈਣ-ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਈ ਮਹੀਨਾਵਾਰ ਸੀਮਾ ਹੈ?

ਜਵਾਬ: ਨਹੀਂ, ਆਮ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਲਈ ਮੁਫ਼ਤ UPI ਭੁਗਤਾਨਾਂ ਲਈ ਕੋਈ ਮਹੀਨਾਵਾਰ ਕੋਟਾ ਜਾਂ ਵਾਲੀਅਮ ਸੀਮਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਪਭੋਗਤਾ ਜਿੰਨੇ ਮਰਜ਼ੀ ਵੈਧ P2P ਜਾਂ P2M ਲੈਣ-ਦੇਣ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਬੈਂਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ₹1 ਲੱਖ ਤੋਂ ₹5 ਲੱਖ ਦੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸੀਮਾ ਸਿਰਫ਼ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਜੋਖਮ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਹੈ, ਵਪਾਰਕ ਖਰਚਿਆਂ ਲਈ ਨਹੀਂ।

ਪ੍ਰ21. ਆਮ ਉਪਭੋਗਤਾ UPI ਖਰਚਿਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਕਿੱਥੋਂ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹਨ?

ਜਵਾਬ: ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰਾਲੇ, ਆਰਬੀਆਈ, ਜਾਂ ਐਨਪੀਸੀਆਈ ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅਧਿਕਾਰਤ ਅਪਡੇਟਾਂ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਨ। ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ ਫੈਲ ਰਹੀਆਂ ਅਫਵਾਹਾਂ ਅਤੇ ਗੁੰਮਰਾਹਕੁੰਨ ਸੰਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਭੇਜਣ ਤੋਂ ਬਚੋ। ਪੀਆਈਬੀ, ਆਰਬੀਆਈ, ਅਤੇ ਐਨਪੀਸੀਆਈ ਤੋਂ ਅਧਿਕਾਰਤ ਅਪਡੇਟ ਸਭ ਤੋਂ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਸਰੋਤ ਹਨ।

ਪ੍ਰ 22. ਕੀ ਉਪਯੋਗਤਾ ਬਿੱਲਾਂ, OTT ਜਾਂ ਮਿਊਚੁਅਲ ਫੰਡਾਂ ਵਰਗੇ ਆਟੋ-ਡੈਬਿਟ ਭੁਗਤਾਨ ਵੀ MDR ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨਗੇ?

ਜਵਾਬ: ਨਹੀਂ। ਆਟੋਮੇਟਿਡ ਆਵਰਤੀ ਭੁਗਤਾਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ UPI ਮੈਂਡੇਟਸ ਜਾਂ ਆਟੋਪੇ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, 'ਤੇ ਕੋਈ MDR ਟ੍ਰਾਂਜੈਕਸ਼ਨ ਚਾਰਜ ਨਹੀਂ ਲੱਗੇਗਾ। ਬਿਜਲੀ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਬਿੱਲ, OTT ਸਬਸਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ, ਅਤੇ ਮਾਸਿਕ ਮਿਊਚੁਅਲ ਫੰਡ SIP ਵਰਗੇ ਆਟੋ-ਡੈਬਿਟ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਾਰਜ-ਮੁਕਤ ਰਹਿਣਗੇ।

ਪ੍ਰ23. ਜੇਕਰ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਵਪਾਰੀ ਨੂੰ 2,000 ਰੁਪਏ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਅਦਾਇਗੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?

ਜਵਾਬ: MDR ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ਇਹ ਵਪਾਰੀ ਦੇ ਖਾਤੇ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। P2PM ਵਰਗੀਆਂ ਛੋਟ ਵਾਲੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਛੋਟੇ ਵਪਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ₹2,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇ ਭੁਗਤਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ 'ਤੇ ਕੋਈ ਚਾਰਜ ਨਹੀਂ ਲਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।

₹2,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀ-ਤੋਂ-ਵਪਾਰੀ (P2M) UPI ਲੈਣ-ਦੇਣ 'ਤੇ 0.4% ਦਾ MDR ਲਾਗੂ ਹੋਵੇਗਾ। ₹75,000 ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਲਈ, ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ MDR ਸੀਮਾ ₹300 ਪ੍ਰਤੀ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਹੋਵੇਗੀ।

ਪ੍ਰ 24. ਕਿਹੜੀਆਂ ਖਾਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਲਈ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਦਰ ਦੀ ਬਜਾਏ ਫਲੈਟ MDR ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?

ਜਵਾਬ: ਰੇਲਵੇ, ਦੂਰਸੰਚਾਰ ਸੇਵਾਵਾਂ, ਬੀਮਾ ਅਤੇ ਬਾਲਣ ਵਰਗੀਆਂ ਖਾਸ ਵਪਾਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਲਈ, 2,000 ਰੁਪਏ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇ ਲੈਣ-ਦੇਣ 'ਤੇ 5 ਰੁਪਏ ਦਾ ਫਲੈਟ MDR ਲਾਗੂ ਹੋਵੇਗਾ।

0.4% ਦੀ ਪਰਿਵਰਤਨਸ਼ੀਲ ਦਰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਇਹ ਖਾਸ ਖੇਤਰ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਦੀ ਰਕਮ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ, ₹5 ਦੀ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਫੀਸ ਅਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਫਲੈਟ-ਰੇਟ ਮਾਡਲ ਜ਼ਰੂਰੀ ਜਨਤਕ ਸੇਵਾਵਾਂ, ਉਪਯੋਗਤਾ ਬਿੱਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਅਤੇ ਬਾਲਣ ਪ੍ਰਚੂਨ ਵਰਗੇ ਘੱਟ-ਮਾਰਜਿਨ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾਗਤ ਵਾਧੇ ਨੂੰ ਰੋਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜ਼ਰੂਰੀ ਖਪਤਕਾਰ ਸੇਵਾਵਾਂ ਲਾਗਤ-ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਡਿਜੀਟਲ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੁਸ਼ਲ ਰਹਿਣ।

ਪ੍ਰ25. ਕੀ ਸਰਕਾਰੀ ਉਪਯੋਗਤਾ ਬਿੱਲਾਂ (ਬਿਜਲੀ, ਪਾਣੀ) ਦੀ ਉਗਰਾਹੀ 'ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ MDR ਲਗਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ?

ਉੱਤਰ: ਜਨਤਕ ਉਪਯੋਗਤਾ ਭੁਗਤਾਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬਿਜਲੀ ਵੰਡ, ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਪਾਣੀ ਦੇ ਖਰਚੇ, ਅਤੇ ਪਾਈਪ ਰਾਹੀਂ ਕੁਦਰਤੀ ਗੈਸ, ਨਿਰਧਾਰਤ ਉਦਯੋਗ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ₹2,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇ ਉਪਯੋਗਤਾ ਬਿੱਲ ਭੁਗਤਾਨਾਂ 'ਤੇ 0.4% ਦੀ ਪਰਿਵਰਤਨਸ਼ੀਲ ਦਰ ਦੀ ਬਜਾਏ ₹5 ਦਾ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ, ਛੋਟ ਵਾਲਾ MDR ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ₹2,000 ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਪਯੋਗਤਾ ਲੈਣ-ਦੇਣ 'ਤੇ ਕੋਈ MDR ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ। ਇਹ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਰਾਜ ਉਪਯੋਗਤਾ ਬੋਰਡ ਅਤੇ ਨਗਰ ਨਿਗਮ ਉੱਚ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਫੀਸਾਂ ਲਏ ਬਿਨਾਂ ਬਿੱਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਡਿਜੀਟਾਈਜ਼ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਨਤਕ ਉਪਯੋਗਤਾ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਿਫਾਇਤੀ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।