ਅਲ ਨੀਨੋ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਬਾਹੀ ਮਚਾਉਣ ਆਵੇਗਾ ਲਾ ਨੀਨਾ? ਤੂਫ਼ਾਨ, ਚੱਕਰਵਾਤ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਮੀਂਹ ਦੇ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਚਿਤਾਵਨੀ

ਡਿਜੀਟਲ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ। ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦੀ ਚਰਚਾ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸਮੇਂ ‘ਅਲ ਨੀਨੋ’ ਛਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਤਾਪਮਾਨ ਵਿੱਚ ਅਸਧਾਰਨ ਵਾਧੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਤੂਫ਼ਾਨ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਮੀਂਹ ਤੱਕ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੁਦਰਤੀ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੇ ਮੌਸਮ ਦੇ ਪੈਟਰਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਅਣਕਿਆਸੇ ਬਦਲਾਅ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਹਨ।

ਵਿਸ਼ਵ ਮੌਸਮ ਵਿਗਿਆਨ ਸੰਗਠਨ (WMO) ਨੇ ਚਿਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਅਲ ਨੀਨੋ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਦੌਰ ਹਾਲੇ ਆਉਣਾ ਬਾਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਅਸਰ ਫਰਵਰੀ 2027 ਤੱਕ ਬਣਿਆ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਅਲ ਨੀਨੋ ਕਮਜ਼ੋਰ ਪੈਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਬਦਲਾਅ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਅਸਧਾਰਨ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗਰਮ ਤਾਪਮਾਨ ਅਚਾਨਕ ਠੰਢਾ ਹੋਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ‘ਲਾ ਨੀਨਾ’ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਇਹ ਬਦਲਾਅ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਅਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਹਾਂਦੀਪਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਸਮ ਦਾ ਪੈਟਰਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਦਲ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਅਲ ਨੀਨੋ ਅਤੇ ਲਾ ਨੀਨਾ ਕੀ ਹਨ?

ਇਹ ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਜਲਵਾਯੂ ਪੈਟਰਨ ਦੇ ਦੋ ਉਲਟ ਪੜਾਅ ਹਨ, ਜੋ ਹਰ 3 ਤੋਂ 7 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਅਮਰੀਕੀ ਏਜੰਸੀ 'ਨੈਸ਼ਨਲ ਓਸ਼ਨਿਕ ਐਂਡ ਐਟਮੌਸਫੇਰਿਕ ਐਡਮਿਨਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ' (NOAA) ਅਨੁਸਾਰ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ENSO (ਅਲ ਨੀਨੋ-ਸਦਰਨ ਓਸੀਲੇਸ਼ਨ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਮੂਲ ਸਪੈਨਿਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ ਤੋਂ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਨ 'ਤੇ ‘ਅਲ ਨੀਨੋ’ (El Nino) ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ‘ਛੋਟਾ ਮੁੰਡਾ’, ਜਦਕਿ ‘ਲਾ ਨੀਨਾ’ (La Nina) ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ‘ਛੋਟੀ ਕੁੜੀ’।

ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਮੌਸਮੀ ਘਟਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਸਰ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਦਲਾਅ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।

ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ, ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਸਾਗਰ ਦੇ ਤਾਪਮਾਨ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੀਂਹ, ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਸੋਕੇ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਹੋਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤੂਫ਼ਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਸਾਲ ਦਾ ‘ਅਲ ਨੀਨੋ’ ਕਈ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅੱਗੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਬਦਲਾਵਾਂ 'ਤੇ ਬਾਰੀਕੀ ਨਾਲ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖ ਰਹੇ ਹਨ।

‘ਅਲ ਨੀਨੋ’ ਅਤੇ ‘ਲਾ ਨੀਨਾ’ ਮੌਸਮ ਦੇ ਪੈਟਰਨ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ?

ਅਲ ਨੀਨੋ ਦੌਰਾਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ‘ਗਰਮ ਪੜਾਅ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਆਮ ਪੂਰਬੀ ਵਪਾਰਕ ਹਵਾਵਾਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਪੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਉਲਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਦਾ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਮੱਧ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਭੂਮੱਧ ਰੇਖੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਵਧਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਦੇ ਠੰਢੇ ਰੂਪ ‘ਲਾ ਨੀਨਾ’ (La Niña) ਦੀ ਖ਼ਾਸੀਅਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਵਪਾਰਕ ਹਵਾਵਾਂ (Trade Winds) ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਤੇਜ਼ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਇਹ ਹਵਾਵਾਂ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਧੱਕ ਕੇ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪੱਛਮੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਸਾਗਰ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਤੱਟ 'ਤੇ ਠੰਢਾ ਅਤੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਪਾਣੀ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਆਉਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।

ਕੀ ਅਲ ਨੀਨੋ ਅਤੇ ਲਾ ਨੀਨਾ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ?

ਇਹ ENSO ਚੱਕਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ, ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ਦਾ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਜਾਂ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਸਮਾਂ-ਕ੍ਰਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਕਸਰ ਇਹ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਕਈ ਵਾਰ ਜਲਵਾਯੂ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਪੜਾਅ ਲਗਾਤਾਰ ਵੀ ਬਣਿਆ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ‘ਲਾ ਨੀਨਾ’ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ‘ਅਲ ਨੀਨੋ’ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਧੇਰੇ ਵਾਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।

WMO ਦੇ ਪੂਰਵ ਅਨੁਮਾਨ ਅਨੁਸਾਰ, 2025 ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਇੱਕ ਕਮਜ਼ੋਰ ‘ਲਾ ਨੀਨਾ’ 2026 ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਜਲਦੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਿਆ। 2026 ਦੇ ਮੱਧ ਤੱਕ ਸਥਿਤੀਆਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਦਲ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ‘ਅਲ ਨੀਨੋ’ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਬਣ ਗਈ।