- ਸ਼ਹਿਰ ਚੁਣੋ
- ਈ-ਪੇਪਰ
- ਵੈੱਬ ਸਟੋਰੀਜ਼
- ਸ਼ਹਿਰ ਚੁਣੋ
- ਈ-ਪੇਪਰ
- ਵੈੱਬ ਸਟੋਰੀਜ਼
ਵੰਡ ਦਾ ਭਿਆਨਕ ਦੌਰ : 'ਲਾਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਰੇਲਗੱਡੀ ਨੇ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਭਰੋਸਾ', ਭਿਵਾਨੀ ਦੇ 95 ਸਾਲਾ ਬਜ਼ੁਰਗ ਨੇ ਸੁਣਾਈ ਵੰਡ ਦੀ ਕਹਾਣੀ
95 ਸਾਲਾ ਮਨੋਹਰ ਲਾਲ ਭਾਟੀਆ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਅੱਜ ਵੀ ਉਹ ਇੱਕ ਹਫ਼ਤਾ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਰੇਲਗੱਡੀ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਪਿੰਡਾਂ 'ਚ ਅਚਾਨਕ ਬੇਭਰੋਸਗੀ ਅਤੇ ਡਰ ਫ਼ੈਲ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਾਲ 1947 'ਚ ਉਹ 14 ਸਾਲ ਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਨਾਨਕੇ ਘਰ ਫਰਮਾਨਾ 'ਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਾਮਲਾ ਸਮੇਤ ਆਸ-ਪਾਸ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ 'ਚ ਹਿੰਦੂ-ਮੁਸਲਮਾਨ ਪਰਿਵਾਰ ਰਲ-ਮਿਲ ਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਪਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਰੇਲਗੱਡੀ ਆਉਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਮਗਰੋਂ ਮਾਹੌਲ ਬਦਲ ਗਿਆ।
Posted By Sunita
Publish Date: Fri, 14 Aug 2026 01:33 PM (IST)
Updated Date: Fri, 14 Aug 2026 01:34 PM (IST)
ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ, ਭਿਵਾਨੀ : 95 ਸਾਲਾ ਮਨੋਹਰ ਲਾਲ ਭਾਟੀਆ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਅੱਜ ਵੀ ਉਹ ਇੱਕ ਹਫ਼ਤਾ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਰੇਲਗੱਡੀ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਪਿੰਡਾਂ 'ਚ ਅਚਾਨਕ ਬੇਭਰੋਸਗੀ ਅਤੇ ਡਰ ਫ਼ੈਲ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਾਲ 1947 'ਚ ਉਹ 14 ਸਾਲ ਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਨਾਨਕੇ ਘਰ ਫਰਮਾਨਾ 'ਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਾਮਲਾ ਸਮੇਤ ਆਸ-ਪਾਸ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ 'ਚ ਹਿੰਦੂ-ਮੁਸਲਮਾਨ ਪਰਿਵਾਰ ਰਲ-ਮਿਲ ਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਪਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਰੇਲਗੱਡੀ ਆਉਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਮਗਰੋਂ ਮਾਹੌਲ ਬਦਲ ਗਿਆ।
ਆਸ-ਪਾਸ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ 'ਚ ਕਤਲੇਆਮ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਲੋਕ ਰਾਤ-ਰਾਤ ਭਰ ਜਾਗ ਕੇ ਪਹਿਰਾ ਦੇਣ ਲੱਗੇ। ਕਰੀਬ ਇੱਕ ਹਫ਼ਤੇ ਬਾਅਦ ਸੈਨਾ (ਮਿਲਟਰੀ) ਪਹੁੰਚੀ ਅਤੇ ਹਾਲਤ ਕਾਬੂ ਹੇਠ ਆਏ। ਫਿਰ ਉਹੀ ਮਨੋਹਰ ਲਾਲ ਭਾਟੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕ ਘਰਾਂ 'ਚੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੇ, ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕੀਤਾ।
ਲਾਸ਼ਾਂ ਦੀ ਰੇਲਗੱਡੀ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਨੇ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਮਾਹੌਲ
ਭਾਟੀਆ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਫਰਮਾਨਾ ਨੇੜੇ ਬੈਂਸੀ ਪਿੰਡ 'ਚ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਵੱਧ ਸੀ। ਅਚਾਨਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਔਰਤਾਂ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹਾਲਤ 'ਚ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚੀਆਂ ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ 'ਚ ਹੜਕੰਪ ਮੱਚ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ-ਪੈਰਾਂ ਉੱਤੇ ਸੱਟਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹ ਜਾਨ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਗੁਹਾਰ ਲਗਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਰੇਲਗੱਡੀ ਆਉਣ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲੀ। ਅਗਲੇ ਕਰੀਬ ਇੱਕ ਹਫ਼ਤੇ ਤੱਕ ਆਸ-ਪਾਸ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ 'ਚ ਡਰ ਅਤੇ ਹਿੰਸਾ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਰਿਹਾ।
ਦੋਵਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਸੀ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਹਮਲੇ ਦਾ ਡਰ
ਬਾਮਲਾ 'ਚ ਕਰੀਬ 150 ਮੁਸਲਮਾਨ ਪਰਿਵਾਰ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਰੇ ਰਲ-ਮਿਲ ਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਉੱਥੇ ਹੀ, ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਚਾਂਗ 'ਚ ਮੁਸਲਮਾਨ ਆਬਾਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੀ। ਹਾਲਾਤ ਵਿਗੜੇ ਤਾਂ ਦੋਵਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ 'ਚ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਹਮਲੇ ਦਾ ਡਰ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਪੇਂਡੂ ਪਿੰਡ ਦੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਪਹਿਰਾ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਲੋਕ ਘਰਾਂ 'ਚ ਲੁਕ ਕੇ ਸਮਾਂ ਕੱਟਦੇ ਅਤੇ ਰਸਤੇ 'ਚੋਂ ਲੰਘਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਸਹਿਮੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।
ਸੈਨਾ ਆਈ ਤਾਂ ਫਿਰ ਲੋਕ ਘਰਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੇ
ਕਰੀਬ ਇੱਕ ਹਫ਼ਤੇ ਬਾਅਦ ਮਿਲਟਰੀ ਪਹੁੰਚੀ ਅਤੇ ਦੋਵਾਂ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਾਹੌਲ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋਇਆ। ਭਾਟੀਆ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਲੋਕ ਘਰਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੇ, ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਗਾਇਆ ਅਤੇ ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ 'ਚੋਂ ਹੰਝੂ ਨਿਕਲ ਆਏ। ਲੰਬੇ ਡਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਹਿલી ਵਾਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਫਿਰ ਤੋਂ ਆਮ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਮੁਨਸ਼ੀ ਤੋਂ ਸਵਾਮੀ ਤੱਕ : ਅਜੇ ਵੀ ਗੁਰੂ ਵਜੋਂ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ
ਮੋਲਰ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁਸਲਿਮ ਧੋਬੀ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਭਾਟੀਆ ਦੇ ਨਾਨਾ ਜੀ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ, ਮੁਨਸ਼ੀ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਅਪਣਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਸਵਾਮੀ ਸਤਿਆਪਤੀ ਮਹਾਰਾਜ ਬਣ ਗਏ। ਮਨੋਹਰ ਲਾਲ ਭਾਟੀਆ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣਾ ਗੁਰੂ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।
ਉਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੁਆਮੀ ਸਤਿਆਪਤੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਆਸਣ ਸਿਖਾਏ। ਵੰਡ ਦੀਆਂ ਭਿਆਨਕ ਯਾਦਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇਹ ਰਿਸ਼ਤਾ ਉਸ ਦੌਰ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਸਮਾਜਿਕ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਤਸਵੀਰ ਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ।