- ਸ਼ਹਿਰ ਚੁਣੋ
- ਈ-ਪੇਪਰ
- ਵੈੱਬ ਸਟੋਰੀਜ਼
- ਸ਼ਹਿਰ ਚੁਣੋ
- ਈ-ਪੇਪਰ
- ਵੈੱਬ ਸਟੋਰੀਜ਼
ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਲਏ ਇਹ ਅਹਿਮ ਫ਼ੈਸਲੇ, 2027 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਹੋਵੇਗੀ ਪਿਛਲੀ ਵਾਰ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰੀ, ਨਹੀਂ ਜੋੜਿਆ ਜਾਵੇਗਾ ਭਿਖਾਰੀਆਂ ਦਾ ਡੇਟਾ
ਪਿਛਲੀ ਵਾਰ ਦੀਆਂ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀਆਂ (Census) ਤੋਂ ਵੱਖ 2027 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ 'ਚ ਭੀਖ ਮੰਗਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਡੇਟਾ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਰਜ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਪ੍ਰਸ਼ਨਵਲੀ (Questionnaire) 'ਚ ਗੈਰ-ਆਰਥਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀ ਦੀ ਸੂਚੀ 'ਚੋਂ ਭਿਖਾਰੀ ਅਤੇ ਆਵਾਰਾ ਆਦਿ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਨੂੰ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸੂਤਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਜਿਹਾ ਇਸ ਲਈ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਪਿਛਲੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ 'ਚ ਇਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ 'ਚ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲੀ ਸੀ। 2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ 'ਚ ਸਿਰਫ਼ 3.8 ਲੱਖ ਗੈਰ-ਕੰਮਕਾਜੀ ਅਤੇ ਸੀਮਾਂਤ ਕਾਮਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਭਿਖਾਰੀ ਅਤੇ ਆਵਾਰਾ ਦੱਸਿਆ ਸੀ।
Posted By Sunita
Publish Date: Tue, 25 Aug 2026 08:46 AM (IST)
Updated Date: Tue, 25 Aug 2026 08:47 AM (IST)
ਡਿਜੀਟਲ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ - ਪਿਛਲੀ ਵਾਰ ਦੀਆਂ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀਆਂ (Census) ਤੋਂ ਵੱਖ 2027 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ 'ਚ ਭੀਖ ਮੰਗਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਡੇਟਾ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਰਜ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਪ੍ਰਸ਼ਨਵਲੀ (Questionnaire) 'ਚ ਗੈਰ-ਆਰਥਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀ ਦੀ ਸੂਚੀ 'ਚੋਂ ਭਿਖਾਰੀ ਅਤੇ ਆਵਾਰਾ ਆਦਿ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਨੂੰ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸੂਤਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਜਿਹਾ ਇਸ ਲਈ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਪਿਛਲੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ 'ਚ ਇਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ 'ਚ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲੀ ਸੀ। 2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ 'ਚ ਸਿਰਫ਼ 3.8 ਲੱਖ ਗੈਰ-ਕੰਮਕਾਜੀ ਅਤੇ ਸੀਮਾਂਤ ਕਾਮਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਭਿਖਾਰੀ ਅਤੇ ਆਵਾਰਾ ਦੱਸਿਆ ਸੀ।
ਹੋਰ ਕੀ ਬਦਲਾਅ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ?
ਇੱਕ ਹੋਰ ਅਹਿਮ ਬਦਲਾਅ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕੰਮ, ਵਪਾਰ, ਸਿੱਖਿਆ, ਵਿਆਹ, ਜਨਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੂਜੀ ਜਗ੍ਹਾ ਜਾਣਾ, ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਦੂਜੀ ਜਗ੍ਹਾ ਜਾਣਾ ਅਤੇ ਕੋਈ ਹੋਰ ਕਾਰਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੁਦਰਤੀ ਆਫ਼ਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਈਗ੍ਰੇਸ਼ਨ (ਇੱਕ ਜਗ੍ਹਾ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਜਗ੍ਹਾ ਜਾਣ) ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ 'ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਕਿ 2011 ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀਆਂ 'ਚ ਭਿਖਾਰੀ ਅਤੇ ਆਵਾਰਾ ਆਦਿ ਨੂੰ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ, ਘਰੇਲੂ ਕੰਮਕਾਜ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ, ਆਸ਼ਰਤਾਂ, ਪੈਨਸ਼ਨਰਾਂ, ਕਿਰਾਇਆ-ਆਮਦਨ ਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਗੈਰ-ਆਰਥਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀ 'ਚ ਲੱਗੇ ਸੀਮਾਂਤ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਕੰਮਕਾਜੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ 'ਚ ਗਿਣਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਦੇਸ਼ 'ਚ ਭਿਖਾਰੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਜਾਂ ਉਮਰ, ਧਰਮ, ਰਾਜ/ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਪੱਧਰ ਆਦਿ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਰਗੀਕਰਨ ਹੁਣ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੀਆਂ ਸਾਰਣੀਆਂ 'ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।
ਸੂਤਰਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਪਿਛਲੀਆਂ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀਆਂ 'ਚ ਭਿਖਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਆਵਾਰਾ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨੂੰ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ 'ਚ ਕਈ ਲੋਕ ਸਮਾਜਿਕ ਬਦਨਾਮੀ ਦੇ ਡਰੋਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ 'ਚ ਦੱਸਣ ਤੋਂ ਹਿਚਕਿਚਾਉਂਦੇ ਸਨ।
ਕਦੋਂ ਕਿੰਨੀ ਗਿਣਤੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ?
ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਗਣਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਉਹੀ ਕਿੱਤਾ ਜਾਂ ਗੈਰ-ਆਰਥਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀ ਦਰਜ ਕਰਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, 2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ 'ਚ ਗੈਰ-ਕੰਮਕਾਜੀ ਭਿਖਾਰੀਆਂ/ਘੁਮੰਤੂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਲਗਭਗ 3.8 ਲੱਖ, 2001 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ 'ਚ 6.3 ਲੱਖ ਅਤੇ 1991 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ 'ਚ ਲਗਭਗ 5.4 ਲੱਖ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਨਵੇਂ ਕਾਲਮ 'ਚ ਕੀ ਹੈ?
ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਨਵੇਂ ਕਾਲਮ ਪਿਤਾ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਮਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਤਾਰੀਖ, ਜਗ੍ਹਾ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਦੋਂ ਹੀ ਭਰਨਾ ਹੋਵੇਗਾ ਜਦੋਂ ਮਾਂ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਹੀ ਘਰ 'ਚ ਦਰਜ ਨਾ ਹੋਣ ਜਾਂ ਹੁਣ ਜੀਵਤ ਨਾ ਹੋਣ।
ਗਣਨਾ ਫਾਰਮ 'ਚ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਵਾਲੇ ਘਰ ਦੇ ਹਰ ਮੈਂਬਰ (ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਸਮੇਤ) ਦਾ ਧਰਮ ਅਤੇ ਜਨਮ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਤੇ ਜਗ੍ਹਾ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਧਰਮ ਦਰਜ ਕਰਨ ਨਾਲ ਕੁਝ ਰੁਝਾਨ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਰਮਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿਆਹਾਂ ਦਾ ਚਲਨ ਅਤੇ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ।
ਨਾਲ ਹੀ, ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਅਤੇ ਜਗ੍ਹਾ ਤੋਂ ਇਹ ਕੁੱਲ ਡੇਟਾ ਮਿਲ ਸਕੇਗਾ ਕਿ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਤਹਿਤ ਕਿੰਨੇ ਭਾਰਤੀ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਨਵੇਂ ਸਵਾਲ-ਜਵਾਬ ਵਾਲੇ ਫਾਰਮ 'ਚ ਮੋਬਾਈਲ ਨੰਬਰ, ਆਧਾਰ, ਵੋਟਰ ਆਈਡੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਪਾਸਪੋਰਟ ਨੰਬਰ ਵਰਗੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮੰਗੀ ਗਈ ਹੈ (ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਉਪਲਬਧ ਹੋਣ) ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਕੋਲ ਇਹ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਨੰਬਰ ਸ਼ੇਅਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਸੂਤਰਾਂ ਦਾ कहना ਹੈ ਕਿ ਡੇਟਾ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਲਈ ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਰੋਸਾ ਦਿਵਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ ਕਿ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਡੇਟਾ ਗੁਪਤ ਰਹੇਗਾ। ਜੇਕਰ ਫਿਰ ਵੀ ਕੋਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣ ਤੋਂ ਹਿਚਕਿਚਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਡੇਟਾ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਖਾਲੀ ਛੱਡ ਦੇਵੇਗਾ।