- ਸ਼ਹਿਰ ਚੁਣੋ
- ਈ-ਪੇਪਰ
- ਵੈੱਬ ਸਟੋਰੀਜ਼
- ਸ਼ਹਿਰ ਚੁਣੋ
- ਈ-ਪੇਪਰ
- ਵੈੱਬ ਸਟੋਰੀਜ਼
ਮੀਂਹ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਨੇ ਸਭ ਨੂੰ ਕੀਤਾ ਹੈਰਾਨ: ਅਲ ਨੀਨੋ ਦੇ ਖ਼ਤਰੇ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕਿਤੇ ਹੜ੍ਹ ਵਰਗੇ ਹਾਲਾਤ, ਕਿਤੇ ਘੱਟ ਬਾਰਿਸ਼ ਦੀ ਮਾਰ
ਇਸ ਮੌਨਸੂਨ ਦੌਰਾਨ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦਿੱਲੀ 'ਚ ਉਮੀਦ ਨਾਲੋਂ ਬਿਹਤਰ ਬਾਰਿਸ਼ ਹੋਈ। 16 ਸਤੰਬਰ ਤੱਕ ਦਿੱਲੀ 'ਚ ਆਮ ਨਾਲੋਂ 8 ਫੀਸਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਬਾਰਿਸ਼ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਉਸ ਸਮੇਂ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਇਸ ਦੇ ਮੌਸਮੀ ਉਪ-ਵਿਭਾਗ ਹਰਿਆਣਾ 'ਚ 23 ਫੀਸਦੀ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਖੇਤਰ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤ 'ਚ 10 ਫੀਸਦੀ ਘੱਟ ਬਾਰਿਸ਼ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਮੌਸਮ 'ਚ ਬਾਰਿਸ਼ ਦੇ ਅਜੀਬ ਪੈਟਰਨ ਤੋਂ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋ ਰਹੇ ਅਲ ਨੀਨੋ ਅਤੇ ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਨੇ ਰਾਜਧਾਨੀ 'ਚ ਉਮੀਦ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਬਾਰਿਸ਼ ਕਰਵਾਉਣ 'ਚ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਖੇਤਰ 'ਚ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ-ਵਾਰ ਬਾਰਿਸ਼ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸਾਲ ਦਿੱਲ
Posted By Sunita
Publish Date: Thu, 17 Sep 2026 10:40 AM (IST)
Updated Date: Thu, 17 Sep 2026 10:43 AM (IST)
ਡਿਜੀਟਲ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ - ਇਸ ਮੌਨਸੂਨ ਦੌਰਾਨ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦਿੱਲੀ 'ਚ ਉਮੀਦ ਨਾਲੋਂ ਬਿਹਤਰ ਬਾਰਿਸ਼ ਹੋਈ। 16 ਸਤੰਬਰ ਤੱਕ ਦਿੱਲੀ 'ਚ ਆਮ ਨਾਲੋਂ 8 ਫੀਸਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਬਾਰਿਸ਼ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਉਸ ਸਮੇਂ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਇਸ ਦੇ ਮੌਸਮੀ ਉਪ-ਵਿਭਾਗ ਹਰਿਆਣਾ 'ਚ 23 ਫੀਸਦੀ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਖੇਤਰ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤ 'ਚ 10 ਫੀਸਦੀ ਘੱਟ ਬਾਰਿਸ਼ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਮੌਸਮ 'ਚ ਬਾਰਿਸ਼ ਦੇ ਅਜੀਬ ਪੈਟਰਨ ਤੋਂ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋ ਰਹੇ ਅਲ ਨੀਨੋ ਅਤੇ ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਨੇ ਰਾਜਧਾਨੀ 'ਚ ਉਮੀਦ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਬਾਰਿਸ਼ ਕਰਵਾਉਣ 'ਚ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਖੇਤਰ 'ਚ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ-ਵਾਰ ਬਾਰਿਸ਼ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸਾਲ ਦਿੱਲੀ ਚੰਗੇ ਮੌਨਸੂਨ ਵਾਲੇ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਹੱਦ ’ਤੇ ਸਥਿਤ ਰਹੀ।
ਦਿੱਲੀ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ 'ਚ ਘੱਟ ਬਾਰਿਸ਼
ਰਾਜਧਾਨੀ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਉੱਤਰ 'ਚ ਘੱਟ ਬਾਰਿਸ਼ ਵਾਲੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਇਲਾਕਾ ਹੈ। ਇਸ 'ਚ ਗੁਆਂਢੀ ਸੋਨੀਪਤ (-32%) ਅਤੇ ਰੋਹਤਕ (-47%) ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ (-53%) ਅਤੇ ਕਪੂਰਥਲਾ (-69%) ਤੱਕ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਹਰਿਆਣਾ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਰਾਜਸਥਾਨ, ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ 'ਚ 30 ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਜਿਹੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਬਾਰਿਸ਼ ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਰਹੀ।
ਫਿਰ ਦਿੱਲੀ ਇੰਨੀ ਕਿਵੇਂ ਭਿੱਜੀ?
ਘੱਟ ਬਾਰਿਸ਼ ਵਾਲੇ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀ ਦਿੱਲੀ 'ਚ ਇੰਨੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਬਾਰਿਸ਼ ਕਿਵੇਂ ਹੋਈ? ਇਸ ਦਾ ਜਵਾਬ ਇਸ ਗੱਲ 'ਚ ਲੁਕਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸੀਜ਼ਨ 'ਚ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਘੱਟ ਦਬਾਅ ਵਾਲੇ ਸਿਸਟਮਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਦਿਸ਼ਾ ਕਿਵੇਂ ਬਦਲੀ। ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਇਸ 'ਚ ਅਲ ਨੀਨੋ ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਵੈਸਟਰਨ ਡਿਸਟਰਬੈਂਸ (ਪੱਛਮੀ ਵਿਘਨ) ਦੇ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਿਸਟਮਾਂ ਦੇ ਮੇਲ ਨੇ ਦਿੱਲੀ-ਐਨਸੀਆਰ 'ਚ ਬਾਰਿਸ਼ ਕਰਵਾਉਣ 'ਚ ਖਾਸ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।
ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਅਤੇ ਮੱਧ ਭਾਰਤ 'ਚ ਮੌਨਸੂਨ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਬਾਰਿਸ਼ ਨਮੀ ਵਾਲੇ ਘੱਟ ਦਬਾਅ ਵਾਲੇ ਸਿਸਟਮਾਂ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ 'ਚ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ ਤੋਂ ਜ਼ਮੀਨ ਵੱਲ ਵਧਣ ਵਾਲੇ ਡਿਪ੍ਰੈਸ਼ਨ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਮੀਦ ਦੇ ਉਲਟ, ਅਲ ਨੀਨੋ ਵਾਲੇ ਸਾਲਾਂ 'ਚ ਅਜਿਹੇ ਸਿਸਟਮਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਦਰਅਸਲ, ‘ਕਲਾਈਮੇਟ ਡਾਇਨਾਮਿਕਸ’ 'ਚ 2024 'ਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਹੈ ਕਿ 1979 ਤੋਂ 2020 ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਅਲ ਨੀਨੋ ਵਾਲੇ ਸਾਲਾਂ 'ਚ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ 'ਚ ਡਿਪ੍ਰੈਸ਼ਨ (ਘੱਟ ਦਬਾਅ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ) ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧ ਗਈ ਸੀ। ਆਮ ਸਾਲਾਂ 'ਚ ਜੁਲਾਈ-ਅਗਸਤ ਦੌਰਾਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਔਸਤ ਗਿਣਤੀ 2.4 ਸੀ, ਜਦਕਿ ਅਲ ਨੀਨੋ ਵਾਲੇ ਸਾਲਾਂ 'ਚ ਇਹ ਵਧ ਕੇ 3.9 ਹੋ ਗਈ ਸੀ।
ਇਸ ਸਾਲ 10 ਘੱਟ ਦਬਾਅ ਵਾਲੇ ਸਿਸਟਮ ਬਣੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਚ ਜੁਲਾਈ-ਅਗਸਤ ਦੌਰਾਨ ਚਾਰ ਡਿਪ੍ਰੈਸ਼ਨ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨੌਂ ਤੋਂ ਘੱਟ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਅਲ ਨੀਨੋ ਵਾਲੇ ਸਾਲ 'ਚ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਘੱਟ ਦਬਾਅ ਵਾਲੇ ਸਿਸਟਮਾਂ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ 'ਚ ਵੀ ਬਦਲਾਅ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਮ੍ਰਿਤਿਉਂਜਯ ਮਹਾਪਾਤਰਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਅਲ ਨੀਨੋ ਵਾਲੇ ਸਾਲਾਂ 'ਚ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਉੱਤਰੀ ਹਿੱਸਿਆਂ 'ਚ ਹਵਾ ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ ਬੈਠਦੀ ਹੈ।” ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ, “ਇਸ ਕਾਰਨ ਦੱਖਣੀ ਅਕਸ਼ਾਂਸ਼ਾਂ 'ਚ, ਜਿਵੇਂ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਐਲਪੀਐਸ ਨਹੀਂ ਬਣ ਪਾਉਂਦੇ। ਇਹ ਐਲਪੀਐਸ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਉੱਤਰੀ ਆਂਧਰਾ-ਦੱਖਣੀ ਓਡੀਸ਼ਾ ਤੱਟ ਵੱਲ ਵਧਦੇ ਹਨ।”
ਦਿੱਲੀ ਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਮਿਲਿਆ ਫਾਇਦਾ
ਦਿੱਲੀ ਨੂੰ ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਮਿਲਿਆ। ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਅਗਸਤ ਮਹੀਨੇ 'ਚ, ਜਦੋਂ ਛੇ ਘੱਟ ਦਬਾਅ ਵਾਲੇ ਸਿਸਟਮਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ 'ਚ ਦੋ ਡਿਪ੍ਰੈਸ਼ਨ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਵਧਣ ਕਾਰਨ ਇਨ੍ਹਾਂ 'ਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਿਸਟਮ ਉੱਤਰੀ ਓਡੀਸ਼ਾ-ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਰਸਤੇ ਜ਼ਮੀਨ 'ਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਉੱਤਰ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵਧੇ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਓਡੀਸ਼ਾ, ਬੰਗਾਲ, ਝਾਰਖੰਡ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਇਆ, ਜਦਕਿ ਰਾਜਸਥਾਨ, ਹਰਿਆਣਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ’ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਸਰ ਘੱਟ ਰਿਹਾ।
ਹੋਰ ਕੀ ਕਾਰਨ ਰਹੇ?
ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਾਰਨ ਵੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਬੰਧ ਸੰਭਵ ਤੌਰ ’ਤੇ ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਨਾਲ ਹੈ। WDs (ਵੈਸਟਰਨ ਡਿਸਟਰਬੈਂਸ) ਨਮੀ ਵਾਲੀਆਂ ਹਵਾਵਾਂ ਦੇ ਸਿਸਟਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਭੂ-ਮੱਧ ਸਾਗਰੀ ਇਲਾਕੇ ਤੋਂ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਵਧਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਗਰਮੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੱਕ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ 'ਚ ਬਾਰਿਸ਼ ਜਾਂ ਨਮੀ ਵਾਲਾ ਮੌਸਮ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਮੌਨਸੂਨ ਦੌਰਾਨ ਵੈਸਟਰਨ ਡਿਸਟਰਬੈਂਸ ਘੱਟ ਹੀ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਹਲਚਲ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਨ ਵਾਲੀ ਜੈੱਟ ਸਟ੍ਰੀਮ ਅਪ੍ਰੈਲ-ਮਈ ਤੱਕ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਹਾਲ ਦੇ ਸਾਲਾਂ 'ਚ ਜੈੱਟ ਸਟ੍ਰੀਮ ਦੇ ਦੇਰ ਨਾਲ ਪਿੱਛੇ ਹਟਣ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨੀ ਗਲੋਬਲ ਵਾਰਮਿੰਗ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਦੇਖਦੇ ਹਨ।
ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ ਮੁਤਾਬਕ, ਇਸ ਸਾਲ ਜੂਨ ਤੋਂ ਅਗਸਤ ਦੌਰਾਨ 16 ਵੈਸਟਰਨ ਡਿਸਟਰਬੈਂਸ ਆਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਚੋਂ ਅੱਠ ਇਕੱਲੇ ਅਗਸਤ ਮਹੀਨੇ 'ਚ ਆਏ। ਅਜਿਹੇ ਕਈ ਮੌਕੇ ਆਏ ਜਦੋਂ ਪੂਰਬੀ ਮੌਨਸੂਨ ਸਿਸਟਮ ਦਾ ਵੈਸਟਰਨ ਡਿਸਟਰਬੈਂਸ ਨਾਲ ਮੇਲ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਦਿੱਲੀ ਸਮੇਤ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ 'ਚ ਬਾਰਿਸ਼ ਹੋਰ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਗਈ।
ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ, ਰਾਜਧਾਨੀ 'ਚ 2 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਮੌਨਸੂਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇੱਕ ਸਰਗਰਮ ਵੈਸਟਰਨ ਡਿਸਟਰਬੈਂਸ ਦੌਰਾਨ ਹੋਈ। ਦਿੱਲੀ 'ਚ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਬਾਰਿਸ਼ 8-9 ਜੁਲਾਈ, 29 ਜੁਲਾਈ, 7-8 ਅਗਸਤ ਅਤੇ 25 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਹੋਈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਇਲਾਕੇ 'ਚ ਮੌਨਸੂਨ ਸਿਸਟਮ ਅਤੇ ਵੈਸਟਰਨ ਡਿਸਟਰਬੈਂਸ ਦੋਵੇਂ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਸਰਗਰਮ ਸਨ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਮੇਲ ਕਾਰਨ ਪੱਛਮੀ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ 'ਚ ਵੀ ਭਾਰੀ ਬਾਰਿਸ਼ ਹੋਈ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀ ਇਲਾਕਿਆਂ 'ਚ ਭਾਰੀ ਤਬਾਹੀ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲੀ। ਇਸ 'ਚ ਬਾਂਦੀਪੋਰਾ (ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ) 'ਚ ਬੱਦਲ ਫਟਣਾ, ਚੰਬਾ (ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼) 'ਚ ਜਾਨਲੇਵਾ ਅਚਾਨਕ ਹੜ੍ਹ ਅਤੇ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਤੇ ਉੱਤਰਾਖੰਡ 'ਚ ਲਗਭਗ 290 ਸੜਕਾਂ ਦਾ ਬੰਦ ਹੋਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਹਰਿਆਣਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ’ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੌਸਮੀ ਸਿਸਟਮਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਵੱਡਾ ਅਸਰ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ।