- ਸ਼ਹਿਰ ਚੁਣੋ
- ਈ-ਪੇਪਰ
- ਵੈੱਬ ਸਟੋਰੀਜ਼
- ਸ਼ਹਿਰ ਚੁਣੋ
- ਈ-ਪੇਪਰ
- ਵੈੱਬ ਸਟੋਰੀਜ਼
'ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲਾਉਂਦੇ PM Modi...', ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ 'ਚ ਕੀਤਾ ਦਾਅਵਾ
ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਰੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਇੱਕ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਤੀਜੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਪਰ ਅੱਜ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਵਿਹਾਰਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸਿੱਧਾ ਸੰਵਾਦ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਿਆ।
Posted By Anuradha Bains
Publish Date: Tue, 10 Nov 2026 01:11 PM (IST)
Updated Date: Tue, 10 Nov 2026 02:09 PM (IST)
ਡਿਜੀਟਲ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ। ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਆਤਮਕਥਾ 'ਬਿਲੋਂਗਿੰਗ: ਅ ਜਰਨੀ ਆਫ਼ ਲਵ' ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੀਐੱਮ ਮੋਦੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਅਤੇ ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ 'ਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮੋਦੀ ਦੇ ਲੰਬੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕਦੇ ਕੋਈ ਗੱਲਬਾਤ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਰਸਮੀ ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਨਮਸਤੇ ਦਾ ਆਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਤੋਂ ਬਚਦੇ ਹਨ।
ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਰੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਇੱਕ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਤੀਜੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਪਰ ਅੱਜ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਵਿਹਾਰਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸਿੱਧਾ ਸੰਵਾਦ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਿਆ।
ਨਜ਼ਰਾਂ ਮਿਲਾਉਣ ਤੋਂ ਵੀ ਬਚਦੇ ਹਨ ਪੀਐੱਮ ਮੋਦੀ
ਪੀਟੀਆਈ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੋਵੇਂ ਨੇਤਾ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਰਧ-ਸਰਕਾਰੀ ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਹਰ ਸੰਸਦ ਸੈਸ਼ਨ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਜਦੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੇ ਨੇਤਾ ਲੋਕ ਸਭਾ ਸਪੀਕਰ ਦੇ ਚੈਂਬਰ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਹ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਸਪੀਕਰ ਦਾ ਕਮਰਾ ਛੋਟਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਮੌਜੂਦ ਹਨ ਪਰ ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮੋਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਦੋਵੇਂ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਨਮਸਤੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਸਮਿਆਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਹੈ ਜਦੋਂ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਮਤਭੇਦਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੇ ਨੇਤਾ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਨਿੱਘ ਅਤੇ ਸਦਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਆਉਂਦੇ ਸਨ।
ਉਸਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਅਕਸਰ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਤੋਂ ਬਚਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਦੂਰ ਵੇਖਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਦੇ ਵੀ ਕੋਈ ਗੰਭੀਰ ਗੱਲਬਾਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ, ਜਨਮਦਿਨ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਦੇ ਦਿਨ ਆਮ ਵਧਾਈਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਹਸਪਤਾਲ ਤੋਂ ਪਰਤਣ 'ਤੇ ਪੀਐੱਮ ਮੋਦੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲੋਂ ਹਾਲ-ਚਾਲ ਪੁੱਛਦਿਆਂ "ਠੀਕ ਹੋ ਤੁਸੀਂ?" ਕਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਸੋਨੀਆ ਨੇ "ਜੀ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਠੀਕ ਹਾਂ, ਸ਼ੁਕਰੀਆ" ਕਹਿ ਕੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਇਹ ਦੂਰੀ ਨਿੱਜੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਹੈ।
ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਵਿਚਕਾਰ ਦੂਰੀ ਨਿੱਜੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਹੈ। ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਭਾਰਤ ਪ੍ਰਤੀ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖਰੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਭਾਰਤ ਪ੍ਰਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਗਾਂਧੀ-ਨਹਿਰੂ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਸੇਵਾ, ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਸਮਾਨਤਾ ਦੇ ਮੁੱਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਘੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਜਾਤੀ, ਭਾਸ਼ਾ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉੱਥੇ ਹੀ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਦੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਆਰਐੱਸਐੱਸ ਦੇ ਵਿਚਾਰਕਾਂ ਨੇ ਘੜਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਬਾਕੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਵਸਥਾ, ਕੰਟਰੋਲ ਤੇ ਦਰਜਾਬੰਦੀ ਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸੋਨੀਆ ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮੋਦੀ ਆਪਣੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਲਈ ਲੜ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਭਾਰਤ ਲਈ ਖੜ੍ਹੇ ਹਨ ਜੋ ਸਮਾਵੇਸ਼ੀ, ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਿਆਂਪੂਰਨ ਹੋਵੇ।
ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਕਿ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮੋਦੀ ਦਾ ਰਸਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖਰਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖੁਦ ਮੌਜੂਦਾ ਸੱਤਾਧਾਰੀ ਵਰਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮੋਦੀ ਦੀ ਅਸਹਿਜਤਾ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਸੋਨੀਆ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਡਰਾਇੰਗ ਰੂਮਾਂ ’ਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਿਆਸੀ ਚਰਚਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪ ਵੀ ਅਕਸਰ ਅਸਹਿਜ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉੱਥੇ ਜ਼ਾਹਿਰ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਰਾਇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨੀ ਹਕੀਕਤ ਤੋਂ ਕੋਹਾਂ ਦੂਰ ਹੁੰਦੀ ਸੀ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚੋਣ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਦੇ ਦੌਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਜੋ ਸੰਘਰਸ਼ ਅਤੇ ਪੀੜਾ ਦੇਖੀ, ਉਸ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਉਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਧਿਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਵਰਗ ਲਈ ਅਸੰਭਵ ਸੀ।
ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮੋਦੀ ਦੇ ਉਭਾਰ ਬਾਰੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਭਾਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਓਨੀ ਨਿਮਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਜਿੰਨੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਕਸ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀ ਟੀਮ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਸਖ਼ਤ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਆਰਐਸਐਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਪਛੜੇ ਪਿਛੋਕੜ ਤੋਂ ਉੱਭਰੇ ਹਨ।
ਪੀਐੱਮ ਮੋਦੀ ਦੇ ਨਹਿਰੂ 'ਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਹਮਲਿਆਂ 'ਤੇ ਕੀ ਬੋਲੀ ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ?
ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ, ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ 'ਤੇ ਵੀ ਸਵਾਲ ਉਠਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਲਿਖਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅਕਸਰ ਸੰਸਦ ’ਚ ਬੋਲਦੇ ਸਮੇਂ ਉਹੀ ਤਿੱਖਾ ਅਤੇ ਸਖ਼ਤ ਸੁਰ ਵਰਤਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਚੋਣ ਰੈਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਬੀਜੇਪੀ ਅਤੇ ਸੰਘ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨੇ 'ਤੇ ਖ਼ਾਸਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਜਵਾਹਰਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਇੱਕ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਅਤੇ ਧਰਮਨਿਰਪੱਖ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ ਸੀ। ਸੰਘ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਮੰਚਾਂ 'ਤੇ ਨਹਿਰੂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਲਗਾਤਾਰ ਅਪਮਾਨਜਨਕ ਗੱਲਾਂ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਪ੍ਰਚਾਰ ਫੈਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹਿੰਦੂਤਵ ਅਤੇ ਆਸਥਾ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਆਖਿਆ
ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਕਿ ਬੀਜੇਪੀ ਦਾ 'ਕਾਂਗਰਸ-ਮੁਕਤ ਭਾਰਤ' ਦਾ ਨਾਅਰਾ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਆਰਐੱਸਐੱਸ ਦੀ ਉਸ ਸੋਚ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਰਕਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਖ਼ਤ ਅਤੇ ਵੰਡਕਾਰੀ ਸਿਆਸੀ ਹਿੰਦੂਤਵ ਦਾ ਭਾਵ ਭਰਿਆ ਹੈ।
ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸੱਸ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਤੋਂ ਸਿੱਖੀ ਆਸਥਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਿਆਂ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਜਿਸ ਧਰਮ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਪਾਲਣ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਉਦਾਰ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਵਿਚਾਰ, ਕਿਤਾਬ ਜਾਂ ਪੈਗੰਬਰ ਵਿੱਚ ਬੱਝਾ ਹੋਇਆ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਸਹਿਮਤੀ ਅਤੇ ਸੁਧਾਰ ਦਾ ਵੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਤਿਕਾਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਅਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਸਮਝਿਆ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਜਾਤੀਗਤ ਵਿਤਕਰੇ ਅਤੇ ਅਸਮਾਨਤਾ ਵਰਗੀਆਂ ਬੁਰਾਈਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਹੀ ਸੰਤਾਂ ਅਤੇ ਸੁਧਾਰਕਾਂ ਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।