ਧਾਰਾ 370 ਹੱਟਣ ਮਗਰੋਂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਬਦਲਾਅ, ਚੋਟੀ ਦੇ ਅੱਤਵਾਦੀ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ’ਤੇ ਵੀ ਪਸਰੀ ਰਹੀ ਸ਼ਾਂਤੀ; ਨਾ ਭੜਕੀ ਹਿੰਸਾ ਤੇ ਨਾ ਹੋਇਆ ਕੋਈ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੱਖਣੀ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਜਮਾਤ-ਏ-ਇਸਲਾਮੀ ਦਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਗੜ੍ਹ ਅਤੇ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਦੀ ਪਨਾਹਗਾਹ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਕੁਲਗਾਮ ਦੇ ਜੰਗਲਪੋਰਾ ਵਿੱਚ ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ ਬਦਲੀ ਹੋਈ ਤਸਵੀਰ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲੀ। ਇੱਕ ਸਮਾਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਇੱਥੇ ਕਿਸੇ ਅੱਤਵਾਦੀ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ’ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਇਕੱਠੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲਾਂ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਤੋੜਨ ਲਈ ਹਿੰਸਾ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।
Publish Date: Thu, 19 Nov 2026 12:22 PM (IST)
Updated Date: Thu, 19 Nov 2026 12:23 PM (IST)
ਨਵੀਨ ਨਵਾਜ਼, ਸ਼੍ਰੀਨਗਰ - ਦੱਖਣੀ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਜਮਾਤ-ਏ-ਇਸਲਾਮੀ ਦਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਗੜ੍ਹ ਅਤੇ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਦੀ ਪਨਾਹਗਾਹ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਕੁਲਗਾਮ ਦੇ ਜੰਗਲਪੋਰਾ ਵਿੱਚ ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ ਬਦਲੀ ਹੋਈ ਤਸਵੀਰ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲੀ। ਇੱਕ ਸਮਾਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਇੱਥੇ ਕਿਸੇ ਅੱਤਵਾਦੀ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ’ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਇਕੱਠੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲਾਂ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਤੋੜਨ ਲਈ ਹਿੰਸਾ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।
ਪਰ ਲਸ਼ਕਰ-ਏ-ਤੋਇਬਾ ਦੇ ਕਮਾਂਡਰ ਲਤੀਫ ਭੱਟ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਚਲਾਏ ਗਏ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਨਾ ਤਾਂ ਕੋਈ ਭੀੜ ਇਕੱਠੀ ਹੋਈ, ਨਾ ਪੱਥਰਬਾਜ਼ੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਐਲਾਨ ਜਾਂ ਜਿਹਾਦੀ ਨਾਅਰੇ ਗੂੰਜੇ।
ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅੱਤਵਾਦੀ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣਾ ਤਾਂ ਦੂਰ, ਉਸ ਦੇ ਜਨਾਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਵੀ ਲੋਕ ਘਰਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲੇ। ਜੋ ਕੁਝ ਲੋਕ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੇ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਘਟਨਾਕ੍ਰਮ ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ ਤਮਾਸ਼ਬੀਨ ਸਨ।
ਇਹ ਬਦਲਾਅ ਇਸ ਲਈ ਵੀ ਅਹਿਮ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਜੰਗਲਪੋਰਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਅਤੀਤ ਵਿੱਚ ਵੱਖਵਾਦੀ ਅਤੇ ਅੱਤਵਾਦੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਅੱਤਵਾਦੀ ਦੇ ਜਨਾਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਸਨ 20 ਹਜ਼ਾਰ ਲੋਕ ਇੱਕ ਸਮਾਂ ਅਜਿਹਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਅੱਤਵਾਦੀ ਖੁੱਲ੍ਹੇਆਮ ਘੁੰਮਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਸਮਾਨਾਂਤਰ ਸੱਤਾ ਚੱਲਣ ਵਰਗਾ ਮਾਹੌਲ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਮਿਲਣ ਵਾਲਾ ਸਮਰਥਨ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲਾਂ ਦੇ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਵੀ ਚੁਣੌਤੀ ਬਣਦਾ ਸੀ।
ਅਜਿਹੀ ਹੀ ਇੱਕ ਘਟਨਾ 24 ਫਰਵਰੀ 2004 ਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲਾਂ ਨੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਹਿਜ਼ਬੁਲ ਮੁਜਾਹਿਦੀਨ ਦੇ ਡਿਵੀਜ਼ਨਲ ਕਮਾਂਡਰ ਅਤੇ ਜੰਗਲਪੋਰਾ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਅਬਦੁਲ ਮਜੀਦ ਭੱਟ ਉਰਫ਼ ਆਰਿਫ ਖਾਨ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਮੁਫ਼ਤੀ ਮੁਹੰਮਦ ਸਈਦ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਪੀਡੀਪੀ-ਕਾਂਗਰਸ ਸਰਕਾਰ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਸੀ।
ਅਗਲੇ ਦਿਨ 25 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਜਨਾਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਕਰੀਬ 20 ਹਜ਼ਾਰ ਲੋਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਸਨ। ਵੱਖਵਾਦੀ ਆਗੂ ਸਈਦ ਅਲੀ ਸ਼ਾਹ ਗਿਲਾਨੀ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਜਨਾਜ਼ੇ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਵਿੱਚ ਨਾਅਰੇਬਾਜ਼ੀ ਹੋਈ ਸੀ।
ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਹੈਂਡਲਜ਼ ਦੀ ਅਪੀਲ ਵੀ ਬੇਅਸਰ ਰਹੀ
ਕਰੀਬ ਦੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਬਾਅਦ ਉਸੇ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਦਲੀ ਹੋਈ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਸੱਤ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਤੱਕ ਦੱਖਣੀ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੌਰਾਨ ਭੀੜ ਇਕੱਠੀ ਕਰਕੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲਾਂ ਦੇ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪਾਉਣ ਅਤੇ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਨੂੰ ਭੱਜਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਆਮ ਸਨ।
ਇਸ ਵਾਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਚਲਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਹੈਂਡਲਜ਼ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਕਥਿਤ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਕੋਈ ਅਸਰ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ।
ਹੁਣ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਨੂੰ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਹਿੰਸਾ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਸ਼ਮੀਰ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ ਰਮੀਜ਼ ਮਖਦੂਮੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕੁਲਗਾਮ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਾਥੀਆਂ ਦੇ ਜਨਾਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਗੋਲੀਆਂ ਚਲਾ ਕੇ ਸਲਾਮੀ ਦਿੰਦੇ ਦੇਖਿਆ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਜੰਗਲਪੋਰਾ ਤੋਂ ਕੁਝ ਹੀ ਦੂਰੀ ’ਤੇ ਸਥਿਤ ਖਾਂਡੇਪੋਰਾ ਅਤੇ ਬੁਗਾਮ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅੱਤਵਾਦੀ ਅਬੂ ਕਾਸਿਮ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਝੜਪ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਦੋਵਾਂ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਕਬਰਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਨਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ।
ਇਸ ਲਈ ਜੰਗਲਪੋਰਾ ਵਿੱਚ ਬੁੱਧਵਾਰ ਦੀ ਖ਼ਾਮੋਸ਼ੀ ਇਹ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਨੂੰ ਪਨਾਹ ਦੇਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਅੱਤਵਾਦ ਅਤੇ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਸਵੀਕਾਰਤਾ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਗੀ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਹੁਣ ਇੱਥੇ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਹੀਰੋ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ, ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖਲਨਾਇਕ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਹਿੰਸਾ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।