- ਸ਼ਹਿਰ ਚੁਣੋ
- ਈ-ਪੇਪਰ
- ਵੈੱਬ ਸਟੋਰੀਜ਼
- ਸ਼ਹਿਰ ਚੁਣੋ
- ਈ-ਪੇਪਰ
- ਵੈੱਬ ਸਟੋਰੀਜ਼
ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੁਰਗਾ ਪੂਜਾ ਭਗਦੜ ਮਾਮਲਾ : ਚੋਰਬਾਗਾਨ ਪੰਡਾਲ 'ਚ ਅਖ਼ਿਰ ਕੀ ਸੀ ਖ਼ਾਸ ? ਜਿਸਨੂੰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਉਮੜ ਪਿਆ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸੈਲਾਬ
ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੀ ਦੁਰਗਾ ਪੂਜਾ ਦੌਰਾਨ ਹਰ ਸਾਲ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਪੰਡਾਲ ਆਪਣੀ ਸ਼ਾਨੋ-ਸ਼ੌਕਤ, ਵਿਲੱਖਣ ਕਲਾਕਾਰੀ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਕਾਰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਉੱਤਰੀ ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੀ ਚੋਰਬਾਗਾਨ ਸਰਵਜਨਿਕ ਦੁਰਗੋਤਸਵ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਇਸ ਵਾਰ ਜਿਸ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ, ਉਹ ਚਮਕ-ਦਮਕ ਅਤੇ ਰੌਲੇ-ਰੱਪੇ ਤੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖਰਾ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਮਾਂ ਦੁਰਗਾ ਨੂੰ ਰਵਾਇਤੀ ਯੁੱਧ ਵਾਲੀ ਮੁਦਰਾ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸਤਰ-ਸ਼ਸਤਰ ਲੈ ਕੇ ਮਹਿਖਾਸੁਰ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਜਾਣੀ-ਪਛਾਣੀ ਤਸਵੀਰ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਆਤਮ-ਚਿੰਤਨ ਦਾ ਭਾਵ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ। ਮਹਿਖਾਸੁ
Posted By Sunita
Publish Date: Sun, 18 Oct 2026 12:03 PM (IST)
Updated Date: Sun, 18 Oct 2026 12:59 PM (IST)
ਸਟੇਟ ਬਿਊਰੋ, ਕੋਲਕਾਤਾ - ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੀ ਦੁਰਗਾ ਪੂਜਾ ਦੌਰਾਨ ਹਰ ਸਾਲ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਪੰਡਾਲ ਆਪਣੀ ਸ਼ਾਨੋ-ਸ਼ੌਕਤ, ਵਿਲੱਖਣ ਕਲਾਕਾਰੀ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਕਾਰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਉੱਤਰੀ ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੀ ਚੋਰਬਾਗਾਨ ਸਰਵਜਨਿਕ ਦੁਰਗੋਤਸਵ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਇਸ ਵਾਰ ਜਿਸ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ, ਉਹ ਚਮਕ-ਦਮਕ ਅਤੇ ਰੌਲੇ-ਰੱਪੇ ਤੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖਰਾ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਮਾਂ ਦੁਰਗਾ ਨੂੰ ਰਵਾਇਤੀ ਯੁੱਧ ਵਾਲੀ ਮੁਦਰਾ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸਤਰ-ਸ਼ਸਤਰ ਲੈ ਕੇ ਮਹਿਖਾਸੁਰ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਜਾਣੀ-ਪਛਾਣੀ ਤਸਵੀਰ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਆਤਮ-ਚਿੰਤਨ ਦਾ ਭਾਵ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ। ਮਹਿਖਾਸੁਰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹਥਿਆਰ ਸੁੱਟਦਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਵਿਲੱਖਣ ਕਲਪਨਾ ਨੇ ਪੰਡਾਲ ਨੂੰ ਚਰਚਾ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਇਸ ਸਾਲ ਕਮੇਟੀ ਦੀ 91ਵੀਂ ਦੁਰਗਾ ਪੂਜਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ‘ਅਰਬ’ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਰਥ ‘ਬਿਯਾਂਡ ਸਾਊਂਡ’ (Beyond Sound) ਯਾਨੀ ਆਵਾਜ਼ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ। ਕਲਾਕਾਰ ਸੁਸ਼ਾਂਤ ਸ਼ਿਵਾਨੀ ਪਾਲ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇਸ ਆਯੋਜਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਵਿਚਾਰ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਲਗਾਤਾਰ ਸ਼ੋਰ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਮੌਨ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਸ਼ੋਰ ਤੋਂ ਪਰੇ ਜਾਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਆਵਾਜ਼ ਦੀ ਗੈਰ-ਮੌਜੂਦਗੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਅਨੁਭਵ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ ਜੁੜ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ੋਰ ਤੋਂ ਦੂਰ, ਮੌਨ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਮਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ
ਪੰਡਾਲ ਦੀ ਖ਼ਾਸੀਅਤ ਸਿਰਫ਼ ਮੂਰਤੀ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਲਪਨਾ 360 ਡਿਗਰੀ ਦੇ ਅਨੁਭਵ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਰੌਸ਼ਨੀ ਅਤੇ ਹਨੇਰੇ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਨਾਲ ਅਜਿਹਾ ਮਾਹੌਲ ਸਿਰਜਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜੋ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰੀ ਸ਼ੋਰ ਤੋਂ ਦੂਰ ਇੱਕ ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਆਤਮ-ਮੰਥਨ ਵਾਲੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਵੇ। ਇੱਥੇ ਚੁੱਪ ਨੂੰ ਖਾਲੀਪਣ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਝਾਤੀ ਮਾਰਨ ਅਤੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਡੂੰਘਾਈ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਦਾ ਸਾਧਨ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ।
ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਵਿੱਚ ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ ਦੀ ਉਸ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਵਿਆਖਿਆ ਨੂੰ ਵੀ ਮਹੱਤਵ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੌਨ ਨੂੰ ਦੈਵੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਥਿਰਤਾ ਨੂੰ ਆਤਮ-ਬੋਧ ਦਾ ਮਾਧਿਅਮ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਅੱਜ ਦੀ ਭੱਜ-ਦੌੜ ਭਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਲਗਾਤਾਰ ਸ਼ੋਰ, ਤਣਾਅ ਅਤੇ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ੀ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਥੀਮ ਉਸ ਨੂੰ ਰੁਕ ਕੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰਨ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦੇ ਰਹੀ ਸੀ। ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਸੀ ਕਿ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਸਿਰਫ਼ ਦੇਵੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਦੇਖ ਕੇ ਅੱਗੇ ਨਾ ਲੰਘ ਜਾਣ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਵੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਪੰਡਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਯੁੱਧ ਨਹੀਂ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼
ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਦੁਰਗਾ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਂ ਨੂੰ ਮਹਿਖਾਸੁਰ ਦਾ ਵਧ ਕਰਦਿਆਂ ਬਹਾਦਰੀ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਚੋਰਬਾਗਾਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਾਰ ਦੇਵੀ ਦਾ ਸ਼ਾਂਤ ਰੂਪ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਮਾਂ ਧਿਆਨਮਗਨ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਧਿਆਨ ਦੀ ਮੁਦਰਾ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਮਹਿਖਾਸੁਰ ਨੂੰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹਥਿਆਰ ਸੁੱਟਦਿਆਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਰਾਹੀਂ ਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸਬਰ, ਸਦਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਚੋਰਬਾਗਾਨ ਸਰਵਜਨਿਕ ਦੁਰਗੋਤਸਵ ਕਮੇਟੀ ਇਸ ਸਾਲ ਆਪਣੀ ਪੂਜਾ ਦਾ 91ਵਾਂ ਸਾਲ ਮਨਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਇੰਨੇ ਪੁਰਾਣੇ ਆਯੋਜਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਪਛਾਣ ਦਿੱਤੀ। ਕਲਾਕਾਰ ਸੁਸ਼ਾਂਤ ਸ਼ਿਵਾਨੀ ਪਾਲ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਨੇ ਰਵਾਇਤੀ ਧਾਰਮਿਕ ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਨਾਲ ਦੇਖਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦਿੱਤਾ।
ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਸੀ ਕਿ ਪੰਡਾਲ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਪਹੁੰਚ ਰਹੇ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜਿਸ ਪੰਡਾਲ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਸਥਿਰਤਾ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦੇਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਨੂੰ ਕਈ ਜ਼ਿੰਦਗੀਆਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਖ਼ਾਮੋਸ਼ ਹੋ ਗਈਆਂ।
ਇਸ ਦੁਖਾਂਤ ਨੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ—ਕੀ ਕਿਸੇ ਪੂਜਾ ਦੀ ਕਲਾਤਮਕ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਸ਼ਾਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਭੀੜ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਵੀ ਓਨੀ ਹੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ?
ਚੋਰਬਾਗਾਨ ਦੀ ਥੀਮ ਨੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸ਼ੋਰ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿ ਕੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲੱਭਣ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਇਸ ਹਾਦਸੇ ਨੇ ਯਾਦ ਦਿਵਾਇਆ ਕਿ ਤਿਉਹਾਰ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਵੀ ਓਨਾ ਹੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੰਡਾਲ ਦੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਉਸ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਅਤੇ ਕਲਾਕਾਰੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਵੀ ਤੈਅ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲਾ ਹਰ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਪਰਤ ਸਕੇ।