'ਕੀ ਅਧਿਆਪਕ ਵੱਲੋਂ ਨਕਲ ਕਰਨ 'ਤੇ ਝਿੜਕਣਾ ਜਾਤੀਸੂਚਕ ਗਾਲ੍ਹ ਹੈ?', IIT ਬੰਬੇ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਮਾਮਲੇ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ ਨੇ ਚੁੱਕੇ ਸਵਾਲ
ਫੈਕਲਟੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵੀ ਬੇਚੈਨੀ ਸੀ ਕਿ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸੂਰਿਆਨਾਰਾਇਣ ਡੂਲਾ ਦੀ ਜਾਂਚ-ਪੜਤਾਲ ਕਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇੱਕ IIT ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਨੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ, "ਅਜਿਹੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਸੱਚਾਈ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
Publish Date: Tue, 22 Sep 2026 01:06 PM (IST)
Updated Date: Tue, 22 Sep 2026 01:19 PM (IST)
ਡਿਜੀਟਲ ਡੈਸਕ, ਮੁੰਬਈ : IIT ਬੰਬੇ ਦੇ ਪਵਈ ਕੈਂਪਸ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਸਾਲ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਾਹਿਲ ਵਾਕੋਡੇ ਦੀ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦੇਸ਼ ਭਰ ਦੇ ਸਿੱਖਿਆ-ਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ ਨੇ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਇਸ ਦੁਖਾਂਤ 'ਤੇ ਸਗੋਂ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਸੱਚ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਪੱਖਾਂ 'ਤੇ ਵੀ ਚਿੰਤਾ ਪ੍ਰਗਟਾਈ ਹੈ।
ਵੱਖ-ਵੱਖ IITs ਦੇ ਮੁਖੀਆਂ ਅਤੇ ਸੀਨੀਅਰ ਫੈਕਲਟੀ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕਿਸੇ ਨੌਜਵਾਨ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਉਬਾਲ ਆਉਣਾ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੈ; ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਅਜਿਹੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਲਈ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੇ ਨਿਯਮਾਵਲੀ (ਪ੍ਰੋਟੋਕੋਲ) ਤੈਅ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਅਤੇ IIT ਬੰਬੇ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਤੋਂ ਮਿਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਜਿਹਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਡੂਲਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਫੈਕਲਟੀ 'ਚ ਬੇਚੈਨੀ ਫੈਕਲਟੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵੀ ਬੇਚੈਨੀ ਸੀ ਕਿ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸੂਰਿਆਨਾਰਾਇਣ ਡੂਲਾ ਦੀ ਜਾਂਚ-ਪੜਤਾਲ ਕਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇੱਕ IIT ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਨੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ, "ਅਜਿਹੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਸੱਚਾਈ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।" ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹਾਲਾਂਕਿ ਫੈਕਲਟੀ ਮੈਂਬਰ ਡੂਲਾ ਨਾਲ ਹਮਦਰਦੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਪਰ IIT ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ 'ਤੇ ਪੈਣ ਵਾਲਾ ਦਬਾਅ ਅਕਸਰ ਕਲਾਸਰੂਮ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਅੱਗੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
"
ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਤੀ-ਸੂਚਕ ਟਿੱਪਣੀ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ" ਇੱਕ ਹੋਰ IIT ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ IITs ਵਿੱਚ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਕਦੇ ਮਸ਼ੀਨੀ ਜਾਂ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ IITs ਜਿਸ ਵਿੱਚ IIT ਬੰਬੇ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਵਿੱਚ ਸਜ਼ਾ ਲਈ ਕੋਈ 'ਇੱਕੋ ਨਿਯਮ ਸਭ ਲਈ' (one-size-fits-all) ਵਾਲੀ ਨੀਤੀ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪੱਖ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕੋਈ ਫੈਕਲਟੀ ਮੈਂਬਰ ਕਿਸੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਨਕਲ ਵਰਗੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਦੇ ਫੜੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਝਿੜਕ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਜਾਤੀ-ਸੂਚਕ ਟਿੱਪਣੀ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ।"
ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਸਵਾਲ ਉੱਠਦਾ ਹੈ ਫੈਕਲਟੀ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਅਹਿਮ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਕਾਦਮਿਕ ਮਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਕਾਇਮ ਰੱਖ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਾਨਸਿਕ ਤਣਾਅ ਦੇ ਸਮੇਂ ਲੋੜੀਂਦਾ ਸਮਰਥਨ ਮਿਲੇ। ਇੱਕ ਬਿਆਨ ਵਿੱਚ, IIT ਮਦਰਾਸ ਫੈਕਲ "ਇਹ ਇੱਕ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਮੁੱਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਸਮਾਜ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਮਾਮਲਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ IIT ਹੀ ਹੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ," ਫੈਕਲਟੀ ਮੈਂਬਰ ਨੇ ਕਿਹਾ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ, "ਸਾਡੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਨਿਯਮਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਕਰਨਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਫਿਰ ਵੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਅਸੰਤੁਲਨ ਸੀ। ਜੇਕਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਸਬੰਧ ਮੁਲਾਂਕਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਹੈ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ ਕਿਵੇਂ ਕਰਵਾਈਏ?"
ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਬਹਿਸ ਜਾਰੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਕੈਂਪਸਾਂ ਨੇ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਕਈ IITs ਵਿੱਚ ਮਿਡ-ਸਮੈਸਟਰ (ਅੱਧ-ਸੈਸ਼ਨ) ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰਾਂ ਨੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਦੇਸ਼ ਭੇਜ ਕੇ ਯਾਦ ਦਿਵਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਲੰਬੇ ਵਿੱਦਿਅਕ ਸਫ਼ਰ ਦਾ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਪਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
IIT ਖੜਗਪੁਰ ਵਿਖੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸੁਮਨ ਚੱਕਰਵਰਤੀ ਨੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਮਾਪਦੀ ਹੈ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਇਹ ਨਹੀਂ ਮਾਪਦੀ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ ਜਾਂ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਕੀ ਬਣੋਗੇ।" ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੀ: "ਆਪਣੀ ਤਿਆਰੀ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਰੱਖੋ। ਸੁੱਖ ਦਾ ਸਾਹ ਲਓ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਵਾਲ ਹੱਲ ਕਰੋ।"