ਗਾਂਧੀ ਪਰਿਵਾਰ ’ਚ ਕਿਵੇਂ ਵਧੀ ਕੁੜੱਤਣ? ਮੇਨਕਾ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ’ਤੇ ਸੋਨੀਆ ਨੇ ਕੀਤਾ ਵੱਡਾ ਖ਼ੁਲਾਸਾ

ਡਿਜੀਟਲ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ : ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਬਹੁਤ ਉਡੀਕੀ ਜਾ ਰਹੀ ਕਿਤਾਬ, "ਬਿਲੌਂਗਿੰਗ: ਏ ਜਰਨੀ ਆਫ਼ ਲਵ", ਮੰਗਲਵਾਰ, 10 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ। ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ, ਸੋਨੀਆ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਅਤੇ ਗਾਂਧੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਸਾਂਝੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ।

ਅਜਿਹੀ ਹੀ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਛੋਟੀ ਨੂੰਹ, ਮੇਨਕਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ । ਆਓ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੋਨੀਆ ਅਤੇ ਮੇਨਕਾ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਖਟਾਸ ਆਈ।

ਮੇਨਕਾ ਆਨੰਦ 18 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਗਾਂਧੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ "ਛੋਟੀ ਨੂੰਹ" ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ। "ਬਹੁਰਾਣੀ" ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ ਲਈ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਦਰਾਣੀ ਦਾ ਹੋਣਾ ਇੱਕ ਸਵਾਗਤਯੋਗ ਅਨੁਭਵ ਸੀ, ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਕੁੜੱਤਣ ਆ ਗਈ ਅਤੇ ਸੰਜੇ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਮੇਨਕਾ ਗਾਂਧੀ ਪਰਿਵਾਰ ਛੱਡ ਗਈ।

ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਮੇਨਕਾ ਦੇ ਗਾਂਧੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਵਧਦੀ ਦੂਰੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।

18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਛੋਟੀ ਨੂੰਹ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਈ ਮੇਨਕਾ

1973 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ, ਸੰਜੇ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਮੇਨਕਾ ਨਾਲ ਹੋਈ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਚੁਲਬੁਲੀ ਕੁੜੀ ਸੀ, ਜੋ ਸੰਜੇ ਤੋਂ 10 ਸਾਲ ਛੋਟੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਨਾਬਾਲਗ ਸੀ।

ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਲਿਖਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ 18 ਸਾਲ ਦੀ ਮੇਨਕਾ ਗਾਂਧੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਈ।

ਸੋਨੀਆ ਲਿਖਦੀ ਹੈ, "ਮੇਨਕਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਜ਼ਿੰਦਾਦਿਲ ਅਤੇ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀ ਸੀ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਭਰੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਘਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਭਾਬੀ ਦਾ ਹੋਣਾ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਸੀ। ਕਈ ਵਾਰ ਮੈਨੂੰ ਮਾਸੀ ਐਮੀ ਦੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚੋਂ ਉਸਦਾ ਹਾਸਾ ਆਉਂਦਾ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦਾ ਸੀ।"

ਮੈਂ ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਪੁੱਛਦੀ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਸਾਰਾ ਹਾਸਾ ਕਿਸ ਬਾਰੇ ਸੀ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਉੱਥੇ ਬੈਠ ਕੇ ਉਸਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣਦੀ ਸੀ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਉਸਦੇ ਦੋਸਤਾਂ ਬਾਰੇ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਉਹ ਕਿਤਾਬ ਜੋ ਉਹ ਪੜ੍ਹ ਰਹੀ ਸੀ।

ਉਹ ਅੱਗੇ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦੀ ਧੀ ਪ੍ਰਿਯੰਕਾ ਅਕਸਰ ਆਪਣੀ ਚਾਚੀ ਮੇਨਕਾ ਦੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਬੈਠਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਸੁਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਆਚ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।

ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੁੜੱਤਣ ਕਿਵੇਂ ਆਈ?

ਗਾਂਧੀ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, "ਪਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਘਰ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਬਦਲਣ ਲੱਗਾ, ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਚਿੜਚਿੜਾਪਨ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਲੱਗਾ।" ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਨੂੰਹਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਉਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।

ਘਰ ਦੇ ਸਟਾਫ਼ ਵੱਡੀ ਨੂੰਹ ਸੋਨੀਆ ਨੂੰ 'ਬਹੂਰਾਣੀ' ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਮੇਨਕਾ, ਜੋ ਕਿ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀ, ਨੂੰ 'ਛੋਟੀ ਬਹੂ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

ਗਾਂਧੀ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ 'ਘਰ ਦੀਆਂ ਬਰਾਬਰ ਧੀਆਂ' ਮੰਨਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮੇਨਕਾ ਨੇ ਸ਼ਾਇਦ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਸਮਝਿਆ ਸੀ।

ਗਾਂਧੀ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ, "ਜਦੋਂ ਉਹ ਰੁੱਖੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬੋਲਦੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਅਕਸਰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਚੁੱਪ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਾ ਕਿ ਚੀਜ਼ਾਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਧ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਪਿੱਛੇ ਨਾ ਹਟਦੀ ਅਤੇ ਸਖ਼ਤ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦੀ।"

ਸੰਜੇ ਅਤੇ ਮੇਨਕਾ ਵਿਚਕਾਰ ਮਤਭੇਦ ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੈੱਡਰੂਮ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਦੀਵਾਰਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਫੈਲ ਰਹੇ ਸਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਦਲੀਲਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਗਰਮਾ-ਗਰਮ ਹੁੰਦੀਆਂ ਗਈਆਂ।

ਸੰਜੇ-ਰਾਜੀਵ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਦਰਾਰ ਕਿਵੇਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ?

ਸੋਨੀਆ ਯਾਦ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਗੁੱਸਾ ਆਉਂਦਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਮੇਨਕਾ ਗਾਲੀ-ਗਲੋਚ ਕਰਦੀ ਸੀ - ਆਪਣੀ ਸੱਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵੀ, ਭਾਵੇਂ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਹੋਰ ਅਜਿਹੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਵਰਤਦਾ ਸੀ। ਇਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਾਨੂੰ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

ਇੱਕ ਮਿਲਣਸਾਰ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀ ਲਈ, ਸਾਡੇ ਸਾਂਝੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਬਿਲਕੁਲ ਵੀ ਆਸਾਨ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ ਹੋਣਾ।

ਮੇਨਕਾ ਨੂੰ ਗਾਂਧੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਘਰ ਬੋਰਿੰਗ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਲੱਗਿਆ ਹੋਣਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉੱਥੇ ਹਰ ਕੋਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਅਜਿਹਾ ਲੱਗਦਾ ਕਿ ਉਹ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਨੁਕੂਲ ਉਦੋਂ ਹੀ ਹੋਈ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਸੰਜੇ ਗਾਂਧੀ ਨਾਲ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਮਾਗਮਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।

ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸੰਜੇ 'ਤੇ ਮੇਨਕਾ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੇ ਉਸਦੇ ਭਰਾ ਰਾਜੀਵ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨੂੰ ਤਣਾਅਪੂਰਨ ਬਣਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਭਰਾ, ਜੋ ਕਦੇ ਵੀ ਵੱਖ ਨਹੀਂ ਹੋਏ ਸਨ, ਕੁੜੱਤਣ ਭਰੇ ਹੋ ਗਏ।

ਜਦੋਂ ਕਾਂਗਰਸ ਚੋਣ ਹਾਰ ਗਈ

ਮਾਰਚ 1977 ਵਿੱਚ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਹਟਾਏ ਜਾਣ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ, ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਕਰਾਰੀ ਹਾਰ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਅਤੇ ਸੰਜੇ ਦੋਵੇਂ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਹਲਕੇ ਰਾਏਬਰੇਲੀ ਅਤੇ ਅਮੇਠੀ ਹਾਰ ਗਏ।

ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੰਜੇ ਨੂੰ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਦੋਸ਼ੀ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਉਸਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਇੰਟਰਵਿਊਆਂ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰਸ਼ਾਹੀ ਦੇ ਸੁਸਤ ਕੰਮਕਾਜ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਉਸਨੇ ਅਜਿਹੇ ਬਿਆਨ ਦਿੱਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ "ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ" ਵਜੋਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਸੰਜੇ ਦੀਆਂ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਕੁਝ ਧੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਮਰਥਨ ਮਿਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਸਨੂੰ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨਾਪਸੰਦ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਗਾਂਧੀ ਲਿਖਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਕਿ ਮੇਨਕਾ ਸੰਜੇ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। "ਉਸਨੇ ਕੈਬਨਿਟ ਸਕੱਤਰ ਪੀ.ਐਨ. ਧਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਛੋਟੀ ਨੂੰਹ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ: 'ਉਸ ਦੇ ਹੁਣੇ ਤੋਂ ਖੰਭ ਨਿਕਲਣ ਲੱਗੇ ਹਨ।"

ਮੇਨਕਾ ਦੀ ਪਰਿਵਾਰ ਪ੍ਰਤੀ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਉਦੋਂ ਹੋਰ ਵੱਧ ਗਈ ਜਦੋਂ ਰਾਜੀਵ ਨੂੰ ਲੱਗਾ ਕਿ 1978 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਨਤੀਜਿਆਂ ਲਈ ਸੰਜੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ।

ਸੰਜੇ ਦੇ ਫੈਸਲਿਆਂ 'ਤੇ ਉੱਠੇ ਸਵਾਲ

ਕਿਤਾਬ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, 'ਉਸਨੂੰ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਸੰਜੇ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਨਤੀਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ: ਉਸਦੀ ਜ਼ਿੱਦ, ਜਲਦਬਾਜ਼ੀ, ਬਿਨਾਂ ਸੋਚੇ ਸਮਝੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੀ ਜਲਦਬਾਜ਼ੀ, ਨੇਕ ਇਰਾਦੇ ਵਾਲੀ ਸਲਾਹ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲਤਾ, ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਫੈਸਲੇ ਲੈਣਾ।'

ਗਾਂਧੀ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰਕ ਗੱਲਬਾਤ ਦੌਰਾਨ, ਰਾਜੀਵ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, "ਸੰਜੇ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਮਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਤੂੰ ਮਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦਾ ਹੈ।"

"ਮੇਰੀ ਸੱਸ, ਜੋ ਕਾਫ਼ੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਅਤੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਨੇ ਰਾਜੀਵ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ: 'ਸੰਜੇ, ਰਾਜੀਵ ਜੋ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ ਉਹ ਸੱਚ ਹੈ! ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿੰਨੀ ਵਾਰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤੇ ਹਨ!"

"ਜਦੋਂ ਮੇਨਕਾ ਨੇ ਟੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਸੱਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਬੁਲੰਦ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਗਲਤ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਲਈ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ। ਮੇਨਕਾ ਤੁਰੰਤ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਗਈ, ਪਰ ਸਾਡੇ ਪ੍ਰਤੀ ਉਸਦੀ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਵਧਦੀ ਗਈ।" ਸੋਨੀਆ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੇਨਕਾ ਦੀਆਂ ਵਿਅੰਗਾਤਮਕ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਲਗਾਤਾਰ ਮੁਸੀਬਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੀਆਂ।

"ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਸੀਂ ਦੁਸ਼ਮਣ ਸੀ," ਗਾਂਧੀ ਲਿਖਦੇ ਹਨ। "ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਡੇ ਬਾਰੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਝੂਠ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਫੈਲਾਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਪਰਕ ਸੀ। ਸਭ ਤੋਂ ਦੁਖਦਾਈ ਉਹ ਝੂਠ ਸੀ ਕਿ ਰਾਜੀਵ ਅਤੇ ਮੈਂ ਚੋਣ ਹਾਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇਸ਼ ਛੱਡ ਕੇ ਭੱਜਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਰਹੇ ਸੀ।"

ਸੰਜੇ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਰਿਵਾਰ ਟੁੱਟ ਗਿਆ

23 ਜੂਨ 1980 ਨੂੰ ਸੰਜੇ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਇੱਕ ਜਹਾਜ਼ ਹਾਦਸੇ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਥਿਤੀ ਹੋਰ ਗੰਭੀਰ ਹੋ ਗਈ। ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਮੇਨਕਾ ਦੀ ਮਾਂ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸੰਜੇ ਦੇ ਵਫ਼ਾਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮੇਨਕਾ ਲਈ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਹੁਦੇ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਨ ਲਈ ਉਕਸਾ ਰਹੀ ਸੀ।

ਪਰ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਗਾਂਧੀ ਨੂੰ ਲੱਗਿਆ ਕਿ 23 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਮੇਨਕਾ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਅਤੇ ਅਪਰਿਪੱਕ ਸੀ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਕੋਈ ਵੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਭੂਮਿਕਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਬੱਚਾ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਧਿਆਨ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ।

ਉਸਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਸਬਰ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ; ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਆਪਣੀਆਂ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਸੀ। ਪਰ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਸੀ ਕਿ ਉਸਦੀ ਨਜ਼ਰ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਸੀ।

ਵਸੁੰਧਰਾ ਰਾਜੇ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ

ਮਾਰਚ 1981 ਵਿੱਚ ਹਾਲਾਤ ਉਦੋਂ ਵਿਗੜ ਗਏ ਜਦੋਂ ਮੇਨਕਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਫਿਰੋਜ਼ ਵਰੁਣ ਗਾਂਧੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਜਨਮਦਿਨ ਵਸੁੰਧਰਾ ਰਾਜੇ ਦੇ ਘਰ ਮਨਾਇਆ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਕੱਟੜ ਆਰਐਸਐਸ ਸਮਰਥਕ ਅਤੇ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਵਿਰੋਧੀ ਸੀ।

ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਉਸਦੀ ਸੱਸ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਮੇਨਕਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਾਮਾਨ ਘਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਲਿਜਾਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਵਾਪਸ ਆਉਣ 'ਤੇ, ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਨਾਰਾਜ਼ਗੀ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮੇਨਕਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਕਲਪ ਦਿੱਤਾ: "ਜਾਂ ਤਾਂ ਉਹ ਰਹੇ, ਜਾਂ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਰਹਿਣ ਚਲੀ ਜਾਵੇ।"

"ਮੇਨਕਾ ਨੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਇੱਕ ਪੱਤਰ ਵਾਪਸ ਭੇਜਿਆ, ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸਦੀ ਸੱਸ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ ਸੀ। ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਉਸਦਾ ਇਰਾਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹੰਗਾਮਾ ਕਰਨਾ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਘਰੋਂ ਨਿਕਲਣ 'ਤੇ ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ ਨੂੰ ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾ ਸਕੇ। ਉਸਨੇ ਹਫ਼ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਦੋਸਤ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਯੋਜਨਾ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਸੀ।"

ਜਦੋਂ ਝਗੜਾ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਰਾਜੀਵ ਅਤੇ ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ ਘਰ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਭਾਵੇਂ ਮੇਨਕਾ ਘਰੋਂ ਬਾਹਰ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਫਿਰ ਵੀ, ਦੋਸ਼ ਦੋਵਾਂ 'ਤੇ ਹੀ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ।

ਜਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਤੋੜ-ਮਰੋੜ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਏ ਪ੍ਰਚਾਰ ਤਮਾਸ਼ੇ ਨੇ ਇਸ ਭੈੜੀ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਚੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸਨੂੰ ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ 'ਰਿਐਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ' ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਗਾਂਧੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਫਿਰੋਜ਼ ਵਰੁਣ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਮੇਨਕਾ ਵਿਰੁੱਧ ਕਾਨੂੰਨੀ ਲੜਾਈ ਲੜੀ, ਪਰ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਇਸਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।