ਇੰਸਟਾਗ੍ਰਾਮ ਤੋਂ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਮ ਤੇ ਕ੍ਰਿਪਟੋ ਤੱਕ... ਐਨਆਈਏ ਨੇ ਅੱਤਵਾਦ ਦੇ ਨਵੇਂ 'ਥ੍ਰੀ-ਐਪ ਮਾਡਲ' ਦਾ ਕੀਤਾ ਪਰਦਾਫਾਸ਼

ਡਿਜੀਟਲ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ : ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਾਂਚ ਏਜੰਸੀ (ਐਨਆਈਏ) ਦੁਆਰਾ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਅਤੇ ਜੁਲਾਈ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ 20 ਤੋਂ ਵੱਧ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਮਾਰੇ ਗਏ ਛਾਪਿਆਂ ਨੇ ਅੱਤਵਾਦ ਦੇ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਪੈਟਰਨ ਦਾ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਜਾਂਚ ਏਜੰਸੀਆਂ ਨੇ ਪਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਅੱਤਵਾਦੀ ਹੁਣ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਫਸਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਯੋਜਨਾਬੱਧ 'ਥ੍ਰੀ-ਐਪ ਮਾਡਲ' ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਰਣਨੀਤੀ ਦੇ ਤਹਿਤ ਪਹਿਲਾਂ ਇੰਸਟਾਗ੍ਰਾਮ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸੰਭਾਵੀ ਭਰਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਮ ਵਰਗੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ, ਐਨਕ੍ਰਿਪਟਡ ਐਪਸ ਵਿੱਚ ਭੇਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦਿਮਾਗ਼ ਧੋਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ ਅੱਤਵਾਦੀ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਪਟੋਕਰੰਸੀ ਦੁਆਰਾ ਫੰਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੂਰੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਹੈਂਡਲਰਾਂ, ਬਹੁ-ਪੱਧਰੀ ਵਰਚੁਅਲ ਨੈੱਟਵਰਕਾਂ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਏਆਈ ਟੂਲਸ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਚਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਗੁਪਤ ਸਿਖਲਾਈ ਨੈੱਟਵਰਕ

ਜਾਂਚਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਵੀ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਹੈ ਕਿ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸੰਪਰਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਨਿੱਜੀ ਜਾਂ ਬੰਦ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਮ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਮੂਹ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਸਮੱਗਰੀ ਦਾ ਪ੍ਰਸਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਹਿੰਸਕ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵੱਲ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਪੜਾਅ 'ਤੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ IED ਬਣਾਉਣ, ਹਥਿਆਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਜਾਂ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਜਾਣ ਦੀਆਂ ਹਦਾਇਤਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ।

ਸੁਰੱਖਿਆ ਏਜੰਸੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪਤਾ ਲੱਗਣ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਇਹ ਅੱਤਵਾਦੀ ਆਪਣੀ ਅਸਲੀ ਪਛਾਣ ਛੁਪਾਉਣ ਲਈ ਆਟੋ-ਡਿਲੀਟਿੰਗ ਚੈਟ, ਕੋਡ ਵਰਡ, ਫਰਜ਼ੀ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ, ਬਰਨਰ ਫੋਨ ਅਤੇ VPN ਵਰਗੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦੀ ਵਿਆਪਕ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, 'ਅਲ-ਹਾਕਿਮ ਸ਼ੁਕਰ' ਵਰਗੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਹੈਂਡਲਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।

ਅੱਤਵਾਦੀ ਮਾਡਿਊਲਾਂ ਦੇ ਸਬੂਤ ਮਿਲੇ

NIA ਦੀ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ, ਵਿਜੇਵਾੜਾ ਅਤੇ ਮੰਗਲੁਰੂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮਾਡਿਊਲਾਂ ਬਾਰੇ ਠੋਸ ਸਬੂਤ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਹਨ। ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਮਾਡਿਊਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਨੇ 'ਇਸਲਾਮਿਕ ਸਟੇਟ' ਅਤੇ 'ਬਲੈਕ ਫਲੈਗ ਸੋਲਜਰਜ਼' ਵਰਗੇ ਨਾਵਾਂ ਹੇਠ ਵਟ੍ਹਸਐਪ ਅਤੇ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਮ 'ਤੇ ਸਮੂਹ ਬਣਾਏ, ਜਿੱਥੇ 'ਨਸ਼ੀਦਾ-33' ਚੈਨਲ ਤੋਂ ਹਿੰਸਕ ਸਮੱਗਰੀ ਡਾਊਨਲੋਡ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਜੂਨ ਵਿੱਚ ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸਿਖਾਉਣ ਦੇ ਬਹਾਨੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਭਰਤੀ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਵੀ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਵਿਜੇਵਾੜਾ ਮਾਡਿਊਲ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੋਸ਼ੀ ਨੂੰ ਅਲ-ਹਾਕਿਮ ਸ਼ੁਕਰ ਰਾਹੀਂ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਇਸਲਾਮਿਕ ਸਟੇਟ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਲੈਣ ਸੰਬੰਧੀ ਸੰਦੇਸ਼ ਭੇਜੇ ਗਏ। ਇਸ ਮਾਡਿਊਲ ਨੇ 'BenX.com' ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਵੀ ਬਣਾਇਆ ਸੀ।

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਮੰਗਲੁਰੂ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ 'ਕਰਨਲ' ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਇੱਕ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਹੈਂਡਲਰ ਨੇ ਵਿਕਰ ਅਤੇ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਮ ਰਾਹੀਂ IED ਨਿਰਮਾਣ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ Binance ਅਤੇ 'mule' ਖਾਤਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਕ੍ਰਿਪਟੋ-ਫੰਡਿੰਗ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।

ਸਿੱਖਿਅਤ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਣਾ

ਇਨ੍ਹਾਂ ਅੱਤਵਾਦੀ ਮਾਡਿਊਲਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਭਰਤੀ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਦਿਮਾਗੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਧੋਣਾ, ਅੱਤਵਾਦੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਲਈ ਫੰਡ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਜੇਹਾਦ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ਰੀਆ ਕਾਨੂੰਨ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਜਾਂਚ ਏਜੰਸੀਆਂ ਲਈ ਗੰਭੀਰ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅੱਤਵਾਦੀ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ 18 ਤੋਂ 30 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹਨ।

ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹਨ ਜੋ ਇਸ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫਸ ਰਹੇ ਹਨ; ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਅਤੇ ਮੈਡੀਕਲ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਨਾਲ ਹੀ ਡਰਾਈਵਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਪਿਛਲੇ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ 'ਚ ਡਿਜੀਟਲ ਅੱਤਵਾਦ 'ਚ ਵਾਧਾ

ਅੰਕੜੇ ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਤਵਾਦ ਦੇ ਇਸ ਡਿਜੀਟਲ ਮਾਡਲ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਵਾਧਾ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। 2015 ਅਤੇ 2020 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਅੱਤਵਾਦੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਡਿਜੀਟਲ ਮਾਧਿਅਮਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ 30-40 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਤੋਂ ਘੱਟ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਲਾਨਾ ਸਿਰਫ 10 ਤੋਂ 20 ਮਾਮਲੇ ਹੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੇ ਸਨ।

ਹਾਲਾਂਕਿ, 2021 ਅਤੇ 2026 ਵਿਚਕਾਰ ਅਜਿਹੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਵਾਧਾ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਕੱਲੇ 2025 ਵਿੱਚ NIA ਨੇ 55 ਨਵੇਂ ਮਾਮਲੇ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਅਤੇ 276 ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਜੁਲਾਈ 2026 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦੌਰਾਨ 11 ਮੁਲਜ਼ਮਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਾਬਾਲਗ ਸਮੇਤ ਫੜਿਆ ਗਿਆ।

ਸੰਗਠਿਤ ਅਪਰਾਧ ਦਾ ਗਠਜੋੜ

ਇਸ ਵਿਕਸਤ ਹੋ ਰਹੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ 'ਤੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਯਸ਼ੋਵਰਧਨ ਝਾਅ ਆਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਕੱਤਰ ਅਤੇ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਬਿਊਰੋ (IB) ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦਾ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਨਾਲ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਈਬਰ-ਅੱਤਵਾਦੀ ਅਤੇ ਡਿਜੀਟਲ ਗੈਂਗਸਟਰ ਹੁਣ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਪੂਰਕ ਬਣ ਗਏ ਹਨ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ, ISIS ਵਰਗੇ ਅੱਤਵਾਦੀ ਸੰਗਠਨ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਵੱਲ ਧੱਕਣ ਲਈ ਡਿਜੀਟਲ ਪਲੇਟਫਾਰਮ, ਐਨਕ੍ਰਿਪਟਡ ਐਪਸ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਪਟੋਕਰੰਸੀ ਦਾ ਲਾਭ ਉਠਾ ਰਹੇ ਹਨ।

ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਮਾਫੀਆ ਅਤੇ ਗੈਂਗਸਟਰ ਭਾਰਤ ਸਮੇਤ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਜਬਰਦਸਤੀ ਨੈੱਟਵਰਕ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਸਾਈਬਰ ਤਕਨਾਲੋਜੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਅੱਤਵਾਦ ਅਤੇ ਸੰਗਠਿਤ ਅਪਰਾਧ ਦਾ ਇਹ ਨਵਾਂ ਡਿਜੀਟਲ ਪਹਿਲੂ ਬਹੁਤ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਦੋਵਾਂ ਮੋਰਚਿਆਂ ਦਾ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਬਰਾਬਰ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।