ਏਆਈ ਤੋਂ ਨਸ਼ੇ ਤੱਕ, ਓਟੀਟੀ 'ਤੇ ਨਿਯਮ ਜ਼ਰੂਰੀ, ਆਰਐਸਐਸ ਵਿਜਯਦਸ਼ਮੀ ਉਤਸਵ 'ਚ ਸਰਸੰਘਚਾਲਕ ਮੋਹਨ ਭਾਗਵਤ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਗੱਲਾਂ

Posted By alisha

Publish Date: Tue, 20 Oct 2026 03:46 PM (IST)

Updated Date: Tue, 20 Oct 2026 03:57 PM (IST)

ਏਆਈ ਤੋਂ ਨਸ਼ੇ ਤੱਕ, ਓਟੀਟੀ 'ਤੇ ਨਿਯਮ ਜ਼ਰੂਰੀ, ਆਰਐਸਐਸ ਵਿਜਯਦਸ਼ਮੀ ਉਤਸਵ 'ਚ ਸਰਸੰਘਚਾਲਕ ਮੋਹਨ ਭਾਗਵਤ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਗੱਲਾਂ

ਸੰਜੇ ਕੁਮਾਰ, ਨਾਗਪੁਰ/ਰਾਂਚੀ : ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਨਾਗਪੁਰ ਵਿਖੇ ਆਯੋਜਿਤ ਵਿਜੈਦਸ਼ਮੀ ਉਤਸਵ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਵੈਮ ਸੇਵਕ ਸੰਘ (RSS) ਦੇ ਸਰਸੰਘਚਾਲਕ ਡਾ. ਮੋਹਨ ਭਾਗਵਤ ਨੇ ਲਗਪਗ ਇੱਕ ਘੰਟਾ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਘ ਦੇ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਵਰ੍ਹੇ ਦੌਰਾਨ ਚੁੱਕੇ ਗਏ ਕਦਮਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮੌਜੂਦਾ ਵਿਸ਼ਵ ਸਥਿਤੀ ਤੱਕ ਕਈ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਮਹਿਮਾਨ ਵਜੋਂ 'ਦੈਨਿਕ ਜਾਗਰਣ' ਦੇ ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ ਸੰਜੇ ਗੁਪਤਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਾਸ਼ਣ ਦੇ ਮੁੱਖ ਅੰਸ਼ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ।

ਆਰ.ਐਸ.ਐਸ. ਦੇ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਵਰ੍ਹੇ ਦੇ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਸਰਸੰਘਚਾਲਕ ਡਾ. ਮੋਹਨ ਭਾਗਵਤ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪਿਛਲੇ 100 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਘ ਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪਛਾਣ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੇਤਨਾ ਅਤੇ 'ਸਨਾਤਨ' (ਸ਼ਾਸ਼ਵਤ) ਵਿਸ਼ਵ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਸੰਗਠਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਵਰ੍ਹੇ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸਿਰਫ਼ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਉਣਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਤਬਦੀਲੀ ਲਿਆਉਣਾ ਹੈ। ਸਮਾਜ ਦੇ ਹਰੇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਸੰਗਠਿਤ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਆਤਮ-ਨਿਰਭਰ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਆਪਣੇ ਭਾਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਤ ਰਵਿਦਾਸ ਮਹਾਰਾਜ ਦੀ 650ਵੀਂ ਜਯੰਤੀ ਸਵਾਮੀ ਸ਼ਰਧਾਨੰਦ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦੀ 100ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ, ਸਵਾਮੀ ਲਕਸ਼ਮਣਾਨੰਦ ਸਰਸਵਤੀ ਦੀ ਜਨਮ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਅਤੇ ਰਾਜਨਾਰਾਇਣ ਬਸੂ ਦੀ 200ਵੀਂ ਜਯੰਤੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਕੁਰਬਾਨੀ, ਸੇਵਾ, ਸਮਾਜਿਕ ਸਦਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਆਤਮ-ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਭਾਰਤ ਦੀ ਅਸਲ ਤਾਕਤ ਇਸਦੇ 'ਸਨਾਤਨ' ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਵਿੱਚ ਨਿਹਿਤ ਹੈ। ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪਛਾਣ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 'ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਵਿੱਚ ਏਕਤਾ' ਦੀ ਨੀਂਹ ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ, ਸੰਪਰਦਾਵਾਂ, ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ, ਜਾਤਾਂ ਅਤੇ ਖੇਤਰਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਖਾਏ ਗਏ ਸਤਿਕਾਰ 'ਤੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ।

ਭਾਰਤੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਜਿਹੀਆਂ ਪ੍ਰਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਦੀ ਗੁੰਜਾਇਸ਼ ਰੱਖਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਅਪ੍ਰਸੰਗਿਕ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਆਤਮ-ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦੀ ਕਮੀ, ਸਮਾਜਿਕ ਵੰਡ ਅਤੇ ਅਰਥਪੂਰਨ ਆਪਸੀ ਸੰਵਾਦ ਦੀ ਘਾਟ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਕਮ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਸੰਗਠਿਤ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਵਰ੍ਹੇ ਦੌਰਾਨ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕਰਨ, ਸੰਵਾਦ ਰਚਾਉਣ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਜਾਗ੍ਰਿਤੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਵਿਆਪਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਇਸ ਸੰਪਰਕ ਮੁਹਿੰਮ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ 461,527 ਪਿੰਡਾਂ ਅਤੇ 41,076 ਸ਼ਹਿਰੀ ਬਸਤੀਆਂ ਵਿੱਚ 101,988,511 ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੀਤੀ ਗਈ। 1,117 ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਲਈ ਵਿਚਾਰ-ਚਰਚਾਵਾਂ ਕਰਵਾਈਆਂ ਗਈਆਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 426,497 ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਰਦ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੋਵੇਂ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ ਨੇ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, 5,036 ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਬਲਾਕਾਂ ਵਿੱਚ 'ਸਮਾਜਿਕ ਸਮਰਸਤਾ' (ਮੇਲ-ਮਿਲਾਪ) ਮੀਟਿੰਗਾਂ, 34,187 ਸਥਾਨਕ ਇਕਾਈਆਂ ('ਮੰਡਲਾਂ') ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਸੰਮੇਲਨ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਯੁਵਾ ਸੰਮੇਲਨਾਂ ਵਿੱਚ 3,925,225 ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੇ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਕੀਤੀ।

ਭਾਰਤ, ਹਿੰਦੂ ਸਮਾਜ ਅਤੇ 'ਸੰਘ' ਦੇ ਕੰਮਕਾਜ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣ ਲਈ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੰਵਾਦ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਅਤੇ ਸੰਵਾਦ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਤਬਦੀਲੀ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਪੰਜ ਮੁੱਖ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮੂਹਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ 'ਪੰਚ ਪਰਿਵਰਤਨ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 'ਸਮਾਜਿਕ ਸਮਰਸਤਾ' ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਵਿਤਕਰੇ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨਤਾ, ਸਤਿਕਾਰ ਅਤੇ ਸਦਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਹੈ। 'ਕੁਟੁੰਬ ਪ੍ਰਬੋਧਨ' (ਪਰਿਵਾਰਕ ਜਾਗ੍ਰਿਤੀ) ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ, ਆਪਸੀ ਸਾਂਝ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ 'ਵਾਤਾਵਰਣ ਸੰਭਾਲ' ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ-ਅਨੁਕੂਲ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਅਪਣਾਉਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।

'ਸਵੈ-ਬੋਧ ਅਤੇ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ' ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਆਪਣੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪਛਾਣ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਅਤੇ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੇ ਰਵਾਇਤਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ; ਉੱਥੇ ਹੀ 'ਨਾਗਰਿਕ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ' ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਨਾਗਰਿਕ ਫਰਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਣ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਜ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨਹੀਂ ਹਨ; ਸਗੋਂ, ਇਹ ਅਜਿਹੀਆਂ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਹਨ ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਸਥਾਈ ਤਬਦੀਲੀ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਲਗਾਤਾਰ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਚੰਗੀਆਂ ਆ ਪਰਿਵਾਰਾਂ, ਸਕੂਲਾਂ ਅਤੇ ਵਿਆਪਕ ਸਮਾਜਿਕ ਮਾਹੌਲ ਰਾਹੀਂ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਮੁੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਆਈ ਗਿਰਾਵਟ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ। ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਸਹੀ ਅਤੇ ਗਲਤ ਵਿੱਚ ਫਰਕ ਕਰਨ ਦੀ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਨਾਲ ਲੈਸ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ OTT ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ 'ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਸਮੱਗਰੀ ਬਾਰੇ ਉਠਾਏ ਗਏ ਸਮਾਜਿਕ ਖਦਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਵਧਦੇ ਰੁਝਾਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮੱਸਿਆ ਦੱਸਦਿਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਰਕਾਰ, ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਵੱਲੋਂ ਸਾਂਝੇ ਯਤਨਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚੰਗੇ ਸੰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਭਵਿੱਖ ਦੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਲਈ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਰੀਰਕ, ਮਾਨਸਿਕ, ਬੌਧਿਕ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਮਰੱਥ ਬਣਨਾ ਪਵੇਗਾ।

ਸਰਸੰਘਚਾਲਕ ਮੋਹਨ ਭਾਗਵਤ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹਾਲਾਂਕਿ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕਤਾ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਧਨ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਖੁਦ ਜੀਵਨ ਦਾ ਉਦੇਸ਼। ਸਿਰਫ਼ ਭੌਤਿਕ ਸੁੱਖ-ਸਹੂਲਤਾਂ ਅਤੇ ਉਪਭੋਗ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਵਿਕਾਸ ਵਾਤਾਵਰਣ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰੀ ਭਿਆਨਕ ਤਬਾਹੀ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੈ ਅਤੇ ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੀ ਘਟਨਾ ਵੀ ਬਹੁਤ ਦੁਖਦਾਈ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਤਕਨਾਲੋਜੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਅਤੇ ਨਕਲੀ ਬੁੱਧੀ (Artificial Intelligence) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਵਾਤਾਵਰਣ ਸੰਭਾਲ, ਨੈਤਿਕਤਾ, ਸੰਜਮ ਅਤੇ ਸਦਭਾਵਨਾ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਸੰਤੁਲਿਤ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

'ਹਿੰਦੂ ਭਾਵ' ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੇਤਨਾ ਅਤੇ ਏਕਤਾ ਲਈ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਆਧਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਪੂਜਾ-ਪੱਧਤੀ, ਭਾਸ਼ਾ, ਜਾਤ, ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀ ਆਦਤ ਜਾਂ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਅਧਿਆਤਮਿਕਤਾ, ਮਨੁੱਖਤਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਭਾਈਚਾਰਾ ਇਸ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਹਨ। ਮਾਤ ਭੂਮੀ ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਰਪਣ, ਸਾਂਝੇ ਪੁਰਖਿਆਂ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ 'ਤੇ ਮਾਣ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਮੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਏਕਤਾ ਦੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਥੰਮ੍ਹ ਹਨ।

ਇੱਕ ਸੰਗਠਿਤ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹਿੰਦੂ ਸਮਾਜ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਨਾ, ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਸਤਿਕਾਰ ਜਾਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਏਕਤਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਮਾਜ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਮਾਵੇਸ਼ੀ ਭਾਵਨਾ, ਸਦਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਨੇਕ ਆਚਰਣ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਕੈਪਟਨ ਮੱਛਰ ਨੇ ਜੋ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਸੁਭਾਵਿਕ ਸੀ।

ਭਾਰਤ ਦੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਵਿੱਚ ਏਕਤਾ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ, ਸਾਡੀ ਬੋਲੀ, ਵਿਹਾਰ ਅਤੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਤਾਲਮੇਲ ਅਤੇ ਸਦਭਾਵਨਾ ਝਲਕਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਅਜੋਕੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਅਵਿਸ਼ਵਾਸ ਜਾਂ ਟਕਰਾਅ ਦਾ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਬਣਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਸਾਨੂੰ ਅਜਿਹੀਆਂ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸੁਚੇਤ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਭੜਕਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਸੀ ਕਲੇਸ਼ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਨੀਤੀਆਂ ਲਾਗੂ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਖਾਸ ਖਿਆਲ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਕਿਸੇ ਵੀ ਅੰਦੋਲਨ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਹੱਲ ਲੱਭਣਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀਆਂ ਪਾਉਣਾ। ਸਿਆਸੀ ਲਾਭ, ਚੋਣਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹਿਸਾਬ-ਕਿਤਾਬ ਜਾਂ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਹਰਮਨਪਿਆਰਤਾ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਸੂਝ-ਬੂਝ, ਆਪਸੀ ਸਦਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਿੱਤ ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਸਰਕਾਰ ਜਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਹੱਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਲ ਸਮਾਜਿਕ ਭਾਗੀਦਾਰੀ, ਗੱਲਬਾਤ ਅਤੇ ਸਮੂਹਿਕ ਯਤਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਲੱਭੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਸਦਕਾ, 21 ਰਾਜਾਂ ਦੇ 210 ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲਗਪਗ 1,296 ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦੇਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ, ਸਿੱਖਣ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਅਤੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਆਇਆ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਸਿੱਖਿਆ, ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ, ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਰਗੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਅਜਿਹੀਆਂ ਸੇਵਾ-ਭਾਵਨਾ ਵਾਲੀਆਂ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਰਾਹੀਂ, ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਵੈ-ਮਾਣ, ਆਤਮ-ਨਿਰਭਰਤਾ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੇ ਯਤਨ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।

ਇਸ ਸੰਬੋਧਨ ਵਿੱਚ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਵੰਡ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਹੱਤਵ ਅਤੇ 'ਵੰਦੇ ਮਾਤਰਮ' ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ 'ਤੇ ਚਾਨਣਾ ਪਾਇਆ ਗਿਆ। 'ਵੰਦੇ ਮਾਤਰਮ' ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਏਕਤਾ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ। ਮਾਤ ਭੂਮੀ ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਰਪਣ, ਸਾਂਝੇ ਪਿਛੋਕੜ 'ਤੇ ਮਾਣ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜੋੜ ਕੇ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ। ਛੋਟੀਆਂ ਜਾਂ ਸੀਮਤ ਪਛਾਣਾਂ ਦੀ ਖ਼ਾਤਰ ਏਕਤਾ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਆਧਾਰਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗਣਾ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਨੂੰ ਵੱਖਰੇਵੇਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵਜੋਂ ਦੇਖਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਏਕਤਾ ਅਤੇ ਸਾਂਝ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਅੱਜ ਦੁਨੀਆ ਕਈ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਆਸੀ ਤਣਾਅ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਰਾਸ਼ਟਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸਮੂਹਿਕ ਅਤੇ ਸਮਰਪਿਤ ਯਤਨਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਜੋ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾ ਸਕੇ।

ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਰਵਉੱਚ ਗੌਰਵ ਅਤੇ 'ਵਿਸ਼ਵਗੁਰੂ' (ਵਿਸ਼ਵ-ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ) ਵਜੋਂ ਇਸਦਾ ਸਥਾਨ ਹਰੇਕ ਨਾਗਰਿਕ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨਾਲ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਨਿੱਜੀ, ਪਰਿਵਾਰਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਬਦਲਾਅ ਲਿਆ ਕੇ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਆਰ.ਐਸ.ਐਸ. (RSS) ਬਾਰੇ ਅਕਸਰ ਸਵਾਲ ਉਠਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸੰਘ ਦਾ ਕੰਮ ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਨਿਰਸਵਾਰਥ ਪ੍ਰੇਮ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ।

ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ 'ਇਨਕਲਾਬ' ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਵੱਡੇ ਕੱਟੜ ਬਦਲਾਅ ਦੀ ਚਰਚਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਅਜਿਹੀ ਘਟਨਾ ਇੱਥੇ ਨਾ ਤਾਂ ਕਦੇ ਵਾਪਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕਦੇ ਵਾਪਰੇਗੀ। ਫਰਾਂਸ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵੱਲ ਦੇਖੀਏ ਤਾਂ ਹਰ ਕੋਈ ਸਮਝ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉੱਥੇ ਅਜਿਹੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਕਿਉਂ ਵਾਪਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।