- ਸ਼ਹਿਰ ਚੁਣੋ
- ਈ-ਪੇਪਰ
- ਵੈੱਬ ਸਟੋਰੀਜ਼
- ਸ਼ਹਿਰ ਚੁਣੋ
- ਈ-ਪੇਪਰ
- ਵੈੱਬ ਸਟੋਰੀਜ਼
ਦਾਦੇ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ 'ਤੇ ਪੋਤੇ-ਪੋਤੀਆਂ ਦਾ ਹੱਕ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ? ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਸੁਣਾਇਆ ਅਹਿਮ ਫੈਸਲਾ
ਕੀ ਪਿਤਾ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ’ਤੇ ਧੀ ਦਾ ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਅਧਿਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਸਵਾਲ ਅਕਸਰ ਉੱਠਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵੀ ਪੁੱਛਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਕਈ ਪੱਖਾਂ ਤੋਂ ਇਸ ਸਵਾਲ ਦਾ ਸਪੱਸ਼ਟ ਜਵਾਬ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਭੰਬਲਭੂਸਾ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਕਰਨਾਟਕ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦਾ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਫੈਸਲਾ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਸ ਉਲਝਣ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਧੀ ਦੀ ਉਹ ਪਟੀਸ਼ਨ ਖਾਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਵੱਲੋਂ ਵੇਚੀ ਗਈ ਜਾਇਦਾਦ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਸੀ।
Posted By Sunita
Publish Date: Thu, 08 Oct 2026 10:54 AM (IST)
Updated Date: Thu, 08 Oct 2026 10:55 AM (IST)
ਡਿਜੀਟਲ ਡੈਸਕ, ਬੈਂਗਲੁਰੂ : ਕੀ ਪਿਤਾ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ’ਤੇ ਧੀ ਦਾ ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਅਧਿਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਸਵਾਲ ਅਕਸਰ ਉੱਠਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵੀ ਪੁੱਛਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਕਈ ਪੱਖਾਂ ਤੋਂ ਇਸ ਸਵਾਲ ਦਾ ਸਪੱਸ਼ਟ ਜਵਾਬ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਭੰਬਲਭੂਸਾ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਕਰਨਾਟਕ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦਾ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਫੈਸਲਾ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਸ ਉਲਝਣ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਧੀ ਦੀ ਉਹ ਪਟੀਸ਼ਨ ਖਾਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਵੱਲੋਂ ਵੇਚੀ ਗਈ ਜਾਇਦਾਦ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵੱਲੋਂ ਪਟੀਸ਼ਨ ਖਾਰਜ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਜਦੋਂ ਕਾਨੂੰਨ ਮੁਤਾਬਕ ਧੀ ਦਾ ਪਿਤਾ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਵਿੱਚ ਹੱਕ ਹੈ ਤਾਂ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਪਟੀਸ਼ਨ ਕਿਉਂ ਖਾਰਜ ਕੀਤੀ? ਕਾਨੂੰਨ ਕੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ? ਆਓ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ।
ਪਹਿਲਾਂ ਸਮਝੋ ਪੂਰਾ ਮਾਮਲਾ ਕੀ ਸੀ?
ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਮਹਿਲਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਭੈਣ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਮੁਕੱਦਮਾ ਦਾਇਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਵੱਲੋਂ ਵੇਚੀ ਗਈ ਜਾਇਦਾਦ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਕੋਲ ਮੌਜੂਦ ਹੋਰ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ‘ਪੈਤ੍ਰਿਕ’ ਜਾਂ ਸਾਂਝੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਹਨ।
ਮਹਿਲਾ ਨੇ ਹਿੰਦੂ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰ ਐਕਟ, 2005 ਦੀ ਸੋਧ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦਿਆਂ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਧੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਉਸ ਦਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ’ਤੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੱਕ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ, ਬੈਂਕ ਡਿਪਾਜ਼ਿਟ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਚੱਲ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਰਾਬਰ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਟਰਾਇਲ ਕੋਰਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਮਾਮਲਾ ਕਰਨਾਟਕ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਧੀ ਦੀ ਪਟੀਸ਼ਨ ਖਾਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।
ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਧੀ ਦੀ ਪਟੀਸ਼ਨ ਕਿਉਂ ਖਾਰਜ ਕੀਤੀ?
ਇਸ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਬੂਤਾਂ ਅਤੇ ਖੁਦ ਮਹਿਲਾ ਦੇ ਗਵਾਹ ਰਹੇ ਉਸ ਦੇ ਚਾਚੇ ਦੇ ਬਿਆਨਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ ਕਿ ਵਿਵਾਦਿਤ Schedule A, C ਅਤੇ D ਵਾਲੀਆਂ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਉਸ ਦੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਮਾਈ ਨਾਲ ਖਰੀਦੀਆਂ ਸਨ। ਯਾਨੀ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਵੈ-ਅਰਜਿਤ ਜਾਇਦਾਦ ਸੀ।
ਬਟਵਾਰੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਇਦਾਦ ਦਾ ਰੂਪ
ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਦਾਦਾ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਮਾਈ ਨਾਲ ਖਰੀਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਦਾ ਬਟਵਾਰਾ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਉਹ ਜਾਇਦਾਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਵੱਖਰੀ ਜਾਂ ਨਿੱਜੀ ਜਾਇਦਾਦ ਬਣ ਗਈ।
ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਮਾਮਲਾ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਪਹੁੰਚਿਆ ਤਾਂ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਕਿ 2005 ਦੀ ਸੋਧ ਤਹਿਤ ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਪੈਤ੍ਰਿਕ ਜਾਂ ਸਾਂਝੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੱਕ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਇਹ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਹਰ ਨਿੱਜੀ ਜਾਂ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਜਾਇਦਾਦ ’ਤੇ ਧੀ ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਆਪਣਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਦਾ ਕੀ ਮਤਲਬ ਹੈ?
ਕਾਨੂੰਨੀ ਜਾਣਕਾਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਗਲਤਫ਼ਹਿਮੀ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਕਸਰ ਲੋਕ ਮੰਨ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਿਹੜੀ ਜਾਇਦਾਦ ਦਾਦੇ ਜਾਂ ਪੜਦਾਦੇ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚੱਲੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ‘ਪੈਤ੍ਰਿਕ ਜਾਇਦਾਦ’ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਜੇਕਰ ਉਹ ਜਾਇਦਾਦ ਦਾਦਾ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੈਸਿਆਂ ਨਾਲ ਖਰੀਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬਟਵਾਰੇ ਰਾਹੀਂ ਮਿਲਣ ’ਤੇ ਉਹ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਜਾਇਦਾਦ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਪਣੀ ਜਾਇਦਾਦ ’ਤੇ ਪੂਰਾ ਹੱਕ
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਜਾਇਦਾਦ ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਪਣੀ ਕਮਾਈ ਨਾਲ ਖਰੀਦੀ ਹੋਈ ਹੈ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਰਿਵਾਰਕ ਬਟਵਾਰੇ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਚਣ ਜਾਂ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਮੁਤਾਬਕ ਵਰਤਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ’ਤੇ ਬੱਚੇ—ਚਾਹੇ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣ ਜਾਂ ਧੀਆਂ—ਪਿਤਾ ਦੇ ਜਿਉਂਦੇ ਹੋਣ ਦੌਰਾਨ ਜਨਮਸਿੱਧ ਹੱਕ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ।
ਹੁਣ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ?
ਸਭ ਤੋਂ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਮਾਮਲਾ ਜਿਉਂਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਦੇ ਬਟਵਾਰੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ। ਜੇਕਰ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਵਸੀਅਤ ਬਣਾਏ ਬਿਨਾਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਵਾਰਸਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਧੀਆਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨ ਮੁਤਾਬਕ ਬਰਾਬਰ ਹਿੱਸਾ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ।