ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤ ’ਚ ਬਚਪਨ! CJI ਸੂਰਯਕਾਂਤ ਦੀ ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਾ, ਬੋਲੇ- ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਭਵਿੱਖ ਜ਼ਰੂਰੀ; ਰਾਜਪਾਲ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਪੁਨਰਵਾਸ ਦਾ ਰਸਤਾ ਰਾਜਪਾਲ ਸਈਅਦ ਅਤਾ ਹਸਨੈਨ ਤੇ CJI ਸੂਰਯਕਾਂਤ ਨੇ ਬੱਚਿਆਂ ’ਚ ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ’ਤੇ ਡੂੰਘੀ ਚਿੰਤਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਬਾਲ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਦੱਸਦਿਆਂ ਸਿੱਖਿਆ, ਪਰਿਵਾਰ ਤੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਪੁਨਰਵਾਸ ’ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ।
Publish Date: Sat, 26 Sep 2026 12:35 PM (IST)
Updated Date: Sat, 26 Sep 2026 12:37 PM (IST)
ਰਾਜ ਬਿਊਰੋ, ਪਟਨਾ : ਰਾਜਪਾਲ ਸਈਅਦ ਅਤਾ ਹਸਨੈਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਸ਼ਾ ਸਮਾਜ ਲਈ ਸਰਾਪ ਹੈ। ਬੱਚਿਆਂ ’ਚ ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਅਪਰਾਧ, ਪੁਲਿਸਿੰਗ ਜਾਂ ਜਨਤਕ ਸਿਹਤ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਬੱਚਾ ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਲਪੇਟ ’ਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ, ਪਰਿਵਾਰਕ ਰਿਸ਼ਤੇ ਤੇ ਭਵਿੱਖ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਨੂੰ ਬਿਹਾਰ ਲੋਕ ਭਵਨ ’ਚ ‘ਪਾਟਲੀਪੁਤਰ ਪ੍ਰਗਿਆ ਪ੍ਰਵਾਹ’ ਲੈਕਚਰ ਤਹਿਤ ਕਰਵਾਏ ਗਏ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ’ਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਕਹੀ। ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਸੀ—‘ਨਸ਼ੇ ਤੋਂ ਪਰੇ ਬਚਪਨ: ਸੁਰੱਖਿਆ, ਦੇਖਭਾਲ ਤੇ ਪੁਨਰਵਾਸ’।
ਨਸ਼ੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜਿਆ ਰਾਜਪਾਲ ਨੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਨਸ਼ੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਨਸ਼ੀਲੇ ਪਦਾਰਥ ਸੰਗਠਿਤ ਅਪਰਾਧ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਪੈਸੇ ਦਾ ਨੈੱਟਵਰਕ ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਚੁੱਕਦੇ ਹਨ। ਬੱਚੇ ਤੇ ਕਿਸ਼ੋਰ ਅਜਿਹੇ ਨੈੱਟਵਰਕਾਂ ਦੇ ਆਸਾਨ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਬਣ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ’ਚ ਰਾਜਪਾਲ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸੂਬੇ ਦੀ ਭੂਗੋਲਿਕ ਸਥਿਤੀ ਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਰਹੱਦ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਖੇਤਰਾਂ ਕਾਰਨ ਨਸ਼ੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਤਸਕਰੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਚੌਕਸੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਨਾਰਕੋਟਿਕਸ ਨੈੱਟਵਰਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਹੱਦਾਂ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਆਸਾਨ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਰਾਜਪਾਲ ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ’ਚ ਫਸੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਅਪਰਾਧੀ ਵਜੋਂ ਦੇਖਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਹਾਲਾਤਾਂ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਉਹ ਪੀੜਤ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵੀ। ਇਸ ਲਈ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਬੱਚੇ ਦੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਾਉਣਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ੇ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣਾ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰਨਾ ਹੀ ਅੰਤਿਮ ਟੀਚਾ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ, ਪਰਿਵਾਰ ਤੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਜੋੜਨਾ ਹੋਵੇਗਾ ਪੁਨਰਵਾਸ ਤੇ ਸਮਾਜ ’ਚ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਮੁੜ ਸਥਾਪਨਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸਿੱਖਿਆ, ਪਰਿਵਾਰ ਤੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਜੋੜਨਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਪੂਰੀ ਚੁਣੌਤੀ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਲਈ ਰਾਜਪਾਲ ਨੇ ਸਰਕਾਰ, ਪੁਲਿਸ, ਨਿਆਂਪਾਲਿਕਾ, ਸਿਹਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ, ਸਕੂਲਾਂ, ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕੋਈ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾ ਇਕੱਲੀ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਕੱਢ ਸਕਦੀ। ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ’ਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੁੱਖ ਜੱਜ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਰਾਜਪਾਲ ਦੇ ਵਧੀਕ ਮੁੱਖ ਸਕੱਤਰ ਦੀਪਕ ਕੁਮਾਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕਾਨੂੰਨ ਤੇ ਹਮਦਰਦੀ, ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਤੇ ਪੁਨਰਵਾਸ ਤੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਤੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਾਉਣ ’ਚ ਨਿਆਂਪਾਲਿਕਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ।
ਬੱਚਿਆਂ ’ਚ ਨਸ਼ਾ ਸਿਰਫ਼ ਜਨਤਕ ਸਿਹਤ ਦਾ ਮੁੱਦਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਬਾਲ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ: CJI ਸੂਰਯਕਾਂਤ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੇ ਮੁੱਖ ਜੱਜ ਜਸਟਿਸ ਸੂਰਯਕਾਂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤ ’ਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਸਿਹਤ ਜਾਂ ਅਪਰਾਧ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਬਾਲ ਸੁਰੱਖਿਆ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਬਚਾਉਣ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਬੱਚਿਆਂ ’ਚ ਨਸ਼ਾ ਸਿਰਫ਼ ਜਨਤਕ ਸਿਹਤ ਦਾ ਮੁੱਦਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਬਾਲ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਜੱਜ ਨੇ ਬਿਹਾਰ ਨੂੰ ਗਿਆਨ, ਸਿੱਖਿਆ ਤੇ ਵਿਰਾਸਤ ਦੀ ਧਰਤੀ ਦੱਸਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ੇ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣਾ ਸਮਾਜ ਤੇ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਬੱਚਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਮਾਦਕ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰਿਵਾਰਕ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ’ਚ ਤਣਾਅ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਰੀਰਕ ਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ’ਤੇ ਗੰਭੀਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਵੱਲ ਜਾਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਲਪੇਟ ’ਚ ਆਏ ਬੱਚੇ ਸ਼ੋਸ਼ਣ, ਹਿੰਸਾ, ਤਸਕਰੀ ਤੇ ਹੋਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੁਰਵਿਵਹਾਰ ਪ੍ਰਤੀ ਵਧੇਰੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦਿਆਂ ਮੁੱਖ ਜੱਜ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਭਾਰਤ ’ਚ ਪੰਜ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਸ਼ੋਰਾਂ ’ਚ ਮਾਦਕ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦਾ ਦਰਮਿਆਨੇ ਤੋਂ ਉੱਚ ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਖ਼ਤਰਾ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਵੱਲ ਜਾਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸਾਥੀਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ, ਅਣਦੇਖੀ, ਦੁਰਵਿਵਹਾਰ, ਸਕੂਲ ਛੱਡਣਾ, ਪਰਿਵਾਰਕ ਹਾਲਾਤ ਤੇ ਅਸੁਰੱਖਿਅਤ ਮਾਹੌਲ। ਇਸ ਲਈ ਹਰ ਬੱਚੇ ਲਈ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਇਲਾਜ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਬੱਚੇ ਦੀ ਉਮਰ, ਪਰਿਵਾਰਕ ਸਥਿਤੀ ਤੇ ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪੁਨਰਵਾਸ ਦਾ ਅਰਥ ਸਿਰਫ਼ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਨਸ਼ੇ ਤੋਂ ਦੂਰ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸਿੱਖਿਆ, ਖੇਡਾਂ, ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ, ਭਰੋਸੇ ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਮਾਹੌਲ ਨਾਲ ਜੋੜਨਾ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਜੱਜ ਨੇ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਪੁਨਰਵਾਸ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਹਿੱਸਾ ਦੱਸਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਕੂਲ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਸਥਿਰਤਾ, ਰਿਸ਼ਤੇ, ਸਹਿਯੋਗ ਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਮਾਪਿਆਂ, ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਤੇ ਸਕੂਲ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਅਹਿਮ ਮਾਪੇ, ਅਧਿਆਪਕ, ਸਕੂਲ, ਸਿਹਤ ਕਰਮਚਾਰੀ ਤੇ ਭਾਈਚਾਰਾ ਬੱਚੇ ਦੇ ਵਿਵਹਾਰ ’ਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਬਦਲਾਅ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨ ’ਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਮੁੱਖ ਜੱਜ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਲਾਜ ’ਚ ਸਿਰਫ਼ ਮੈਡੀਕਲ ਸਹਾਇਤਾ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਲੋੜ ਪੈਣ ’ਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਸਹਾਇਤਾ, ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਮਾਹੌਲ ਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਪੁਨਰਵਾਸ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ। ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਪਰਿਵਾਰ ਕੋਲ ਵਾਪਸ ਭੇਜ ਦੇਣਾ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਖਣਾ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤ, ਸਥਿਰ ਤੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਅਨੁਕੂਲ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।