- ਸ਼ਹਿਰ ਚੁਣੋ
- ਈ-ਪੇਪਰ
- ਵੈੱਬ ਸਟੋਰੀਜ਼
- ਸ਼ਹਿਰ ਚੁਣੋ
- ਈ-ਪੇਪਰ
- ਵੈੱਬ ਸਟੋਰੀਜ਼
ਗ੍ਰੀਨ ਪਟਾਕਿਆਂ 'ਚ ਪਾਬੰਦੀਸ਼ੁਦਾ ਕੈਮੀਕਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦਾ ਦੋਸ਼, ਕਮਰਸ਼ੀਅਲ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ 'ਤੇ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਲਵੇਗਾ ਫ਼ੈਸਲਾ
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਆਤਿਸ਼ਬਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਅਮੋਰਸੇਸ ਮੈਨੂਫੈਕਚਰਰਜ਼ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ (TANFAMA) ਨੇ ਅਗਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਪਟਾਕਿਆਂ ਲਈ ਫਾਰਮੂਲੇ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੇ ਜੋ ਬੇਰੀਅਮ ਲੂਣ/ਨਾਈਟਰੇਟ ਦੀ ਘੱਟ ਮਾਤਰਾ ਨੂੰ ਹੋਰ ਆਕਸੀਡਾਈਜ਼ਰ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਕਣਾਂ ਦੇ ਨਿਕਾਸ ਨੂੰ 50% ਤੋਂ ਵੱਧ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
Posted By alisha
Publish Date: Mon, 27 Jul 2026 10:53 AM (IST)
Updated Date: Mon, 27 Jul 2026 11:02 AM (IST)
ਡਿਜੀਟਲ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ : ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਗਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ 'ਹਰੇ' ਪਟਾਕਿਆਂ ਦੇ ਵਪਾਰਕ ਉਤਪਾਦਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇਣ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਸਹਿਮਤੀ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਦੋ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੇ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੂੰ ਵਿਰੋਧੀ ਵਿਚਾਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਹਨ।
ਇੱਕ ਪਾਸੇ, ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਖੋਜ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ (CSIR-NEERI) ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਫਾਰਮੂਲਿਆਂ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਇਹ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦੇ ਪੱਧਰ ਨੂੰ 40-60% ਘਟਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸਦੇ ਉਲਟ, ਕੇਂਦਰੀ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਕੰਟਰੋਲ ਬੋਰਡ (CPCB) ਨੇ ਇਤਰਾਜ਼ ਉਠਾਇਆ ਹੈ, ਇਹ ਦਲੀਲ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਟਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਵੀ ਬੇਰੀਅਮ ਨਾਈਟ੍ਰੇਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਰਸਾਇਣ ਜਿਸਨੂੰ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੁਆਰਾ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਈ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ।
ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਕੀ ਕਿਹਾ?
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਰੋਧੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਫਸ ਕੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਇੱਕ ਹਲਫ਼ਨਾਮਾ ਦਾਇਰ ਕਰਕੇ ਮਾਮਲੇ 'ਤੇ ਅੰਤਿਮ ਫੈਸਲਾ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਹ ਰਚਨਾਵਾਂ ਪੈਟਰੋਲੀਅਮ ਅਤੇ ਵਿਸਫੋਟਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸੰਗਠਨ (PESO) ਵਿਸਫੋਟਕਾਂ ਲਈ ਰੈਗੂਲੇਟਰੀ ਸੰਸਥਾ ਨੂੰ ਸੌਂਪੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਜਿਸਨੇ ਨਵੇਂ ਫਾਰਮੂਲੇ ਲਈ 'ਕੋਈ ਇਤਰਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ' ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਪਟਾਕੇ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਕੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ?
ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ CSIR-NEERI ਨੂੰ ਪਟਾਕੇ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਹਿਯੋਗ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ ਸਨ ਤਾਂ ਜੋ 'ਹਰੇ' ਜਾਂ ਘੱਟ-ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਵਾਲੇ ਪਟਾਕੇ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਣ ਜੋ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਨੂੰ 50% ਤੋਂ ਵੱਧ ਘਟਾਉਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੋਣ।
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਆਤਿਸ਼ਬਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਅਮੋਰਸੇਸ ਮੈਨੂਫੈਕਚਰਰਜ਼ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ (TANFAMA) ਨੇ ਅਗਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਪਟਾਕਿਆਂ ਲਈ ਫਾਰਮੂਲੇ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੇ ਜੋ ਬੇਰੀਅਮ ਲੂਣ/ਨਾਈਟਰੇਟ ਦੀ ਘੱਟ ਮਾਤਰਾ ਨੂੰ ਹੋਰ ਆਕਸੀਡਾਈਜ਼ਰ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਕਣਾਂ ਦੇ ਨਿਕਾਸ ਨੂੰ 50% ਤੋਂ ਵੱਧ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
CSIR-NEERI ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, PM10 ਅਤੇ PM2.5 ਦੇ ਨਿਕਾਸ ਨੂੰ 45% ਤੋਂ ਘਟਾ ਕੇ 60% ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਘੱਟ-ਨਿਕਾਸ ਵਾਲੇ ਪਟਾਕਿਆਂ ਦੇ ਵਪਾਰਕ ਉਤਪਾਦਨ 'ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਗਮਲੇ, ਸਪਾਰਕਲਰ, ਗਰਾਊਂਡ ਸਪਿਨਰ (ਚੱਕਰੀ), ਪੈਨਸਿਲ, ਝਪਕਦੇ ਤਾਰੇ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ।
ਇਸਨੇ 'ਲਾਦੀ' (ਲਿੰਕਡ ਪਟਾਕੇ) ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਜੁੜੇ ਪਟਾਕਿਆਂ ਲਈ ਕਣ ਪਦਾਰਥ (PM) ਦੇ ਨਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 30% ਅਤੇ ਠੋਸ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ 32% ਤੱਕ ਦੀ ਕਮੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
CSIR-NEERI ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ, CPCB ਨੇ ਸਵਾਲ ਕੀਤਾ ਕਿ ਪਟਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੇਰੀਅਮ ਨਾਈਟ੍ਰੇਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ ਇਸ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਈ ਸੀ; ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇਣਾ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋਵੇਗਾ।
ਬੋਰਡ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਨੇ 23 ਅਕਤੂਬਰ, 2018 ਦੇ ਆਪਣੇ ਹੁਕਮ ਰਾਹੀਂ, ਪਟਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੇਰੀਅਮ ਲੂਣ ਦੀ ਵਰਤੋਂ 'ਤੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਈ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਬੇਰੀਅਮ ਮਿਸ਼ਰਣਾਂ ਵਾਲੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਫਾਰਮੂਲੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਉਸ ਹੁਕਮ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਵਰਤੀ ਗਈ ਮਾਤਰਾ ਘੱਟ ਹੋਵੇ।"
ਇਸ ਨੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ, "PM10 ਅਤੇ PM2.5 ਦੇ ਪੱਧਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਦੀ ਤੁਲਨਾ (i) ਘੱਟ ਨਿਕਾਸੀ ਵਾਲੇ ਪਟਾਕਿਆਂ ਅਤੇ (ii) ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੇਰੀਅਮ-ਮੁਕਤ ਹਰੇ ਪਟਾਕਿਆਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦਾਅਵੇ ਨੂੰ ਅਧੂਰਾ ਅਤੇ ਨਿਰਣਾਇਕ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।"