ਸਾਦਗੀ ਤੇ ਤਿਆਗ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਸਨ ਸਾਵਿਤਰੀ ਦੇਵੀ, ਜਾਣੋ ਕਿਵੇਂ ਇੱਕ ਸਾਧਾਰਨ ਪਹਾੜੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਅਜੇ ਸਿੰਘ ਬਿਸ਼ਟ ਦੇ ‘ਯੋਗੀ ਆਦਿੱਤਿਆਨਾਥ’ ਬਣਨ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਦੇਖਿਆ
ਪੌੜੀ ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਦੇ ਪੰਚੂਰ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸਾਵਿਤਰੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਪਛਾਣ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਯੋਗੀ ਆਦਿੱਤਿਆਨਾਥ ਦੀ ਮਾਂ ਵਜੋਂ ਹੈ। ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਅਕਤਿੱਤਵ ਇਸ ਪਛਾਣ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ। ਪਹਾੜ ਦੇ ਇੱਕ ਆਮ ਪੇਂਡੂ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ, ਪਤੀ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਦੌਰਾਨ ਘਰ-ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਨਿਭਾਉਣਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈ ਕੇ ਦੁਨੀਆਵੀ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਣਾ। ਸਾਵਿਤਰੀ ਦੇਵੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਇਹ ਪਹਿਲੂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਬਰ, ਪਰਿਵਾਰ ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਰਪਣ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀ ਔਰਤ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ।
Publish Date: Fri, 20 Nov 2026 01:06 PM (IST)
Updated Date: Fri, 20 Nov 2026 01:08 PM (IST)
ਸਟੇਟ ਬਿਊਰੋ, ਜਾਗਰਣ, ਦੇਹਰਾਦੂਨ - ਪੌੜੀ ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਦੇ ਪੰਚੂਰ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸਾਵਿਤਰੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਪਛਾਣ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਯੋਗੀ ਆਦਿੱਤਿਆਨਾਥ ਦੀ ਮਾਂ ਵਜੋਂ ਹੈ। ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਅਕਤਿੱਤਵ ਇਸ ਪਛਾਣ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ। ਪਹਾੜ ਦੇ ਇੱਕ ਆਮ ਪੇਂਡੂ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ, ਪਤੀ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਦੌਰਾਨ ਘਰ-ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਨਿਭਾਉਣਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈ ਕੇ ਦੁਨੀਆਵੀ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਣਾ। ਸਾਵਿਤਰੀ ਦੇਵੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਇਹ ਪਹਿਲੂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਬਰ, ਪਰਿਵਾਰ ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਰਪਣ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀ ਔਰਤ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਯਮਕੇਸ਼ਵਰ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਪੰਚੂਰ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਪਲੀਆਂ-ਵਧੀਆਂ ਸਾਵਿਤਰੀ ਦੇਵੀ ਦਾ ਜੀਵਨ ਪਹਾੜ ਦੀ ਰਵਾਇਤੀ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਵਸਥਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਰਿਹਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਆਨੰਦ ਸਿੰਘ ਬਿਸ਼ਟ ਜੰਗਲਾਤ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਧੀਆਂ ਸਨ। ਪਤੀ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਰਹੀ। ਪਹਾੜ ਦੇ ਪੇਂਡੂ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰ ਸੰਭਾਲਣਾ ਸਿਰਫ਼ ਘਰੇਲੂ ਕੰਮਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਖੇਤੀਬਾੜੀ, ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ, ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਅਤੇ ਘਰ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਨੀਂਹ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈਣ ਦੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਨੇ ਮਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦੀ ਵੱਖਰੀ ਚੁਣੌਤੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਦੂਜੇ ਪੁੱਤਰ ਅਜੈ ਸਿੰਘ ਬਿਸ਼ਟ ਨੇ ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਦੁਨੀਆਵੀ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਸਾਲ 1994 ਵਿੱਚ ਉਹ ਗੋਰਖਪੁਰ ਗਏ ਅਤੇ ਮਹੰਤ ਅਵੈਦਿਆਨਾਥ ਤੋਂ ਦੀਖਿਆ ਲਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਯੋਗੀ ਆਦਿੱਤਿਆਨਾਥ ਵਜੋਂ ਨਵੀਂ ਪਛਾਣ ਬਣਾਈ। ਇੱਕ ਮਾਂ ਲਈ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈਣਾ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਬਦਲਾਅ ਸੀ। ਜਿਸ ਬੱਚੇ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸੁਪਨੇ ਦੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰਕ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਰਸਤਾ ਚੁਣਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉਮੀਦਾਂ ਨੂੰ ਬਦਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਬਦਲਾਅ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸਾਵਿਤਰੀ ਦੇਵੀ ਨੇ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਬਣਾਈ ਰੱਖਿਆ। ਉਹ ਜਨਤਕ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹੇ। ਪੁੱਤਰ ਦੀਆਂ ਵਧਦੀਆਂ ਸਿਆਸੀ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਦੁਨੀਆ ਪੰਚੂਰ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਹੀ ਕੇਂਦਰਿਤ ਰਹੀ।
ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਮਾਂ ਲਈ ਨਹੀਂ ਬਦਲੀ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਪਛਾਣ ਯੋਗੀ ਆਦਿੱਤਿਆਨਾਥ ਦੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਚੂਰ ਪਿੰਡ ਕੌਮੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸਾਵਿਤਰੀ ਦੇਵੀ ਦਾ ਜੀਵਨ ਸੱਤਾ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੀ ਰਿਹਾ।
3 ਮਈ 2022 ਨੂੰ ਯੋਗੀ ਆਦਿੱਤਿਆਨਾਥ ਕਰੀਬ ਪੰਜ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਪਹੁੰਚੇ ਸਨ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਾਂ ਦੇ ਪੈਰ ਛੂਹ ਕੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਲਿਆ। ਮਾਂ-ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇਹ ਮੁਲਾਕਾਤ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਹੋਈ ਸੀ। ਸਾਲ 2020 ਵਿੱਚ ਪਿਤਾ ਆਨੰਦ ਸਿੰਘ ਬਿਸ਼ਟ ਦੇ ਦੇਹਾਂਤ ਸਮੇਂ ਵੀ ਯੋਗੀ ਆਦਿੱਤਿਆਨਾਥ ਕੋਰੋਨਾ ਮਹਾਮਾਰੀ ਦੌਰਾਨ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਕਾਰਨ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੇ ਸਨ।
ਪੁੱਤਰ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਰਹੀ ਮਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਸਾਵਿਤਰੀ ਦੇਵੀ ਦੇ ਵਿਅਕਤਿੱਤਵ ਦਾ ਅਹਿਮ ਪਹਿਲੂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਨਤਕ ਜੀਵਨ ਦੀ ਚਮਕ-ਦਮਕ ਤੋਂ ਦੂਰੀ ਬਣਾਈ ਰੱਖੀ। ਨਾ ਸਿਆਸੀ ਅਹੁਦੇ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਸੱਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਾ ਦਿਖਾਵਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਉਸ ਪਹਾੜੀ ਔਰਤ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਪਹਿਲ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਯੋਗੀ ਆਦਿੱਤਿਆਨਾਥ ਦੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਦੇਖਣਾ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਹ ਉਸ ਮਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸੰਨਿਆਸ ਦੇ ਰਾਹ 'ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਦੇਖਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬਣਨ ਤੱਕ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਦੀ ਗਵਾਹ ਬਣੀ। ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਆਏ ਵੱਡੇ ਬਦਲਾਵਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮਾਹੌਲ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹਿਣਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਅਕਤਿੱਤਵ ਦਾ ਖ਼ਾਸ ਪਹਿਲੂ ਹੈ। ਪਹਾੜ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਅਤੇ ਯੋਗਦਾਨ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਅਕਸਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਾਵਿਤਰੀ ਦੇਵੀ ਦਾ ਜੀਵਨ ਵੀ ਇਸੇ ਸਮਾਜਿਕ ਹਕੀਕਤ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੀ ਮਾਂ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਸ ਪੇਂਡੂ ਔਰਤ ਵਜੋਂ ਵੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਸੀਮਤ ਸਾਧਨਾਂ ਅਤੇ ਦਾਇਰੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਨਿਭਾਈਆਂ।