- ਸ਼ਹਿਰ ਚੁਣੋ
- ਈ-ਪੇਪਰ
- ਵੈੱਬ ਸਟੋਰੀਜ਼
- ਸ਼ਹਿਰ ਚੁਣੋ
- ਈ-ਪੇਪਰ
- ਵੈੱਬ ਸਟੋਰੀਜ਼
ਦੋ ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਫੇਵੀਕੋਲ, ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਚਰਬੀ ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਲੱਕੜ; ਜਾਣੋ 67 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਦਿਲਚਸਪ ਇਤਿਹਾਸ
ਅੱਜ ਜਦੋਂ ਵੀ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਚਿਪਕਾਉਣ ਦੀ ਗੱਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜ਼ੁਬਾਨ ’ਤੇ ਇੱਕ ਹੀ ਨਾਮ ਆਉਂਦਾ ਹੈ- ਫੇਵੀਕੋਲ (Fevicol History)। ਲੱਕੜ ਦਾ ਫਰਨੀਚਰ ਹੋਵੇ, ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਸਕੂਲ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਜਾਂ ਘਰ ਦੀ ਕੋਈ ਟੁੱਟੀ-ਭੱਜੀ ਚੀਜ਼, ਫੇਵੀਕੋਲ ਹਰ ਥਾਂ ਕੰਮ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਕਦੇ ਸੋਚਿਆ ਹੈ ਕਿ ਆਖ਼ਰ ਇਸ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗੂੰਦ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਕਿੱਥੋਂ ਆਇਆ?
Posted By Sunita
Publish Date: Sun, 15 Nov 2026 12:10 PM (IST)
Updated Date: Sun, 15 Nov 2026 12:11 PM (IST)
ਬਿਜ਼ਨੈਸ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ - ਅੱਜ ਜਦੋਂ ਵੀ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਚਿਪਕਾਉਣ ਦੀ ਗੱਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜ਼ੁਬਾਨ ’ਤੇ ਇੱਕ ਹੀ ਨਾਮ ਆਉਂਦਾ ਹੈ- ਫੇਵੀਕੋਲ (Fevicol History)। ਲੱਕੜ ਦਾ ਫਰਨੀਚਰ ਹੋਵੇ, ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਸਕੂਲ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਜਾਂ ਘਰ ਦੀ ਕੋਈ ਟੁੱਟੀ-ਭੱਜੀ ਚੀਜ਼, ਫੇਵੀਕੋਲ ਹਰ ਥਾਂ ਕੰਮ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਕਦੇ ਸੋਚਿਆ ਹੈ ਕਿ ਆਖ਼ਰ ਇਸ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗੂੰਦ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਕਿੱਥੋਂ ਆਇਆ?
ਦਿਲਚਸਪ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਿਸੇ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਤਰਖਾਣਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਦੌਰਾਨ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਤੋਂ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਹ ਉਹ ਸਮੱਸਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਨੂੰ ਗੂੰਦ ਦਾ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਵਿਕਲਪ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਾਧਾਰਨ ਉਤਪਾਦ ਨੂੰ ਘਰ-ਘਰ ਦੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ।
ਤਰਖਾਣਾਂ ਦੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਬਣੀ ਨਵੀਂ ਕਾਢ ਦਾ ਕਾਰਨ
ਇੱਕ ਸਮਾਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਲੱਕੜ ਦਾ ਫਰਨੀਚਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਤਰਖਾਣ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਚਰਬੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕੁਦਰਤੀ ਪਦਾਰਥਾਂ ਤੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਰਵਾਇਤੀ ਗੂੰਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਗੂੰਦ ਨੂੰ ਵਰਤਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗਰਮ ਜਾਂ ਪਿਘਲਾਉਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਇਸ ਨੂੰ ਲੱਕੜ ’ਤੇ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਸਮਾਂ ਲੱਗਦਾ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਗੂੰਦ ਗਰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਵੀ ਝੱਲਣੀ ਪੈਂਦੀ ਸੀ।
ਤਰਖਾਣਾਂ ਲਈ ਇਹ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਸੀ। ਲੋੜ ਅਜਿਹੇ ਵਿਕਲਪ ਦੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਗਰਮ ਕੀਤੇ ਸਿੱਧਾ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਇਸੇ ਸਮੱਸਿਆ ਨੇ ਅੱਗੇ ਚੱਲ ਕੇ ਫੇਵੀਕੋਲ ਦੇ ਜਨਮ ਦਾ ਰਾਹ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ।
ਬਲਵੰਤ ਪਾਰੇਖ ਨੇ ਸਮਝੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੀ ਲੋੜ
ਫੇਵੀਕੋਲ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਬਲਵੰਤ ਪਾਰੇਖ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਰਾ ਸੁਸ਼ੀਲ ਪਾਰੇਖ ਸਨ। ਦੋਵਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ ਸਾਲ 1954 ਵਿੱਚ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਪਿਗਮੈਂਟ ਇਮਲਸ਼ਨ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਵੇਚਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ।
ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਬਲਵੰਤ ਪਾਰੇਖ ਨੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੀ ਲੋੜ ਨੂੰ ਸਮਝਦਿਆਂ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਸਿੰਥੈਟਿਕ ਗੂੰਦ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਰਵਾਇਤੀ ਗੂੰਦ ਦੀਆਂ ਕਮੀਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਸਕੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਕਸਦ ਅਜਿਹਾ ਉਤਪਾਦ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਨਾ ਅੱਗ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਗੂੰਦ ਨੂੰ ਗਰਮ ਕਰਨਾ ਪਵੇ। ਇਸ ਸੋਚ ਨੇ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।
1959 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਫੇਵੀਕੋਲ ਦਾ ਜਨਮ
ਕਈ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਲ 1959 ਵਿੱਚ ਬਲਵੰਤ ਅਤੇ ਸੁਸ਼ੀਲ ਪਾਰੇਖ ਨੇ ਸਿੰਥੈਟਿਕ ਰੈਜ਼ਿਨ ਤੋਂ ਤਿਆਰ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਚਿੱਟੀ ਗੂੰਦ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਉਤਾਰੀ। ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਫੇਵੀਕੋਲ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਰਵਾਇਤੀ ਗੂੰਦ ਤੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖਰੀ ਸੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਡੱਬੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢ ਕੇ ਲੱਕੜ ’ਤੇ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਯਾਨੀ ਨਾ ਗਰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਗੂੰਦ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵਾਧੂ ਮਿਹਨਤ।
ਫੇਵੀਕੋਲ ਨੇ ਤਰਖਾਣਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਆਸਾਨ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਫਰਨੀਚਰ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਦਲਾਅ ਲਿਆਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਨਵੇਂ ਉਤਪਾਦ ’ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਦਿਵਾਉਣਾ ਆਸਾਨ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਇਸ ਦੀ ਉਪਯੋਗਤਾ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ।
ਤਰਖਾਣਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਦਾ ਅਨੋਖਾ ਸਫ਼ਰ
ਫੇਵੀਕੋਲ ਦੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਪਿੱਛੇ ਸਿਰਫ਼ ਇਸ ਦਾ ਵਧੀਆ ਉਤਪਾਦ ਹੋਣਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਸ ਦੀ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਰਣਨੀਤੀ ਵੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਕੰਪਨੀਆਂ ਆਪਣੇ ਉਤਪਾਦ ਦੁਕਾਨਦਾਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵੇਚਣ ’ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਧਿਆਨ ਦਿੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਪਰ ਪਾਰੇਖ ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ ਸਿੱਧੇ ਤਰਖਾਣਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਗਾਹਕ ਬਣਾਇਆ, ਜੋ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਲੱਕੜ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਫੇਵੀਕੋਲ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲਾਭਦਾਇਕ ਸੀ।
ਸਾਲ 1963 ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਕੋਂਡਿਵੀਟਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਆਧੁਨਿਕ ਮੈਨੂਫੈਕਚਰਿੰਗ ਯੂਨਿਟ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਸਾਲ 1970 ਵਿੱਚ 30 ਗ੍ਰਾਮ ਦੀ ਛੋਟੀ ਟਿਊਬ ਸਮੇਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੈਕਿੰਗ ਵੀ ਲਾਂਚ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਵੀ ਇਸ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਵਧਣ ਲੱਗੀ।
ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਨੇ ਫੇਵੀਕੋਲ ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ ਘਰ-ਘਰ ਦੀ ਪਛਾਣ
ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਫੇਵੀਕੋਲ ਨੇ ਤਰਖਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਥਾਂ ਬਣਾ ਲਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਆਮ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਦੀ ਰਣਨੀਤੀ ਅਪਣਾਈ। 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਬ੍ਰਾਂਡ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਈ ਜਾਣ ਲੱਗੀ। ਸਾਲ 1997 ਵਿੱਚ ਫੇਵੀਕੋਲ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਟੀਵੀ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਆਇਆ। ਇਸ ਦੇ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਖ਼ਾਸੀਅਤ ਹਾਸਾ-ਮਜ਼ਾਕ ਅਤੇ ਅਨੋਖੇ ਵਿਚਾਰ ਸਨ।
ਹਾਥੀਆਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਬੱਸ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਤੱਕ, ਫੇਵੀਕੋਲ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਪਕੜ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਇਆ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਗਏ। ਸਾਲ 2002 ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਬੱਸ ਵਾਲੇ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਨੇ ਕਾਨਸ ਲਾਇਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਸਿਲਵਰ ਐਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ।
ਫੇਵੀਕੋਲ ਨੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਖੁਦ ਨੂੰ ਬਦਲਿਆ
ਫੇਵੀਕੋਲ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਗੂੰਦ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਬਦਲਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਇਸ ਦੇ ਕਈ ਨਵੇਂ ਰੂਪ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ। ਸਾਲ 2003 ਵਿੱਚ ਫੇਵੀਕੋਲ ਮਰੀਨ ਵਰਗਾ ਵਾਟਰਪ੍ਰੂਫ਼ ਅਡਹੀਸਿਵ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਉਤਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਨਮੀ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਸੀ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਫੇਵੀਕੋਲ ਸਪੀਡਐਕਸ, ਈਜ਼ੀਸਪਰੇਅ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖ਼ਾਸ ਉਤਪਾਦ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਫੇਵੀਕੋਲ ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਕਲੱਬ ਰਾਹੀਂ ਤਰਖਾਣਾਂ ਅਤੇ ਠੇਕੇਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤੇ ਗਏ।
ਅੱਜ ਫੇਵੀਕੋਲ ਦੀ ਪਛਾਣ ਸਿਰਫ਼ ਲੱਕੜ ਚਿਪਕਾਉਣ ਵਾਲੀ ਗੂੰਦ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਭਾਰਤੀ ਘਰਾਂ ਅਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ਦੇ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਬ੍ਰਾਂਡ ਵਜੋਂ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੱਡੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਅਕਸਰ ਕਿਸੇ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਹੱਲ ਲੱਭਣ ਨਾਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।