- ਸ਼ਹਿਰ ਚੁਣੋ
- ਈ-ਪੇਪਰ
- ਵੈੱਬ ਸਟੋਰੀਜ਼
- ਸ਼ਹਿਰ ਚੁਣੋ
- ਈ-ਪੇਪਰ
- ਵੈੱਬ ਸਟੋਰੀਜ਼
ਪਾਕਿਸਤਾਨ 'ਚ ਚੱਲੇ ਭਾਰਤੀ ਨੋਟ, RBI ਨੇ 11 ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਸੰਭਾਲੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ; ਵੰਡ ਦੀ ਕਹਾਣੀ
1935 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਆਰਬੀਆਈ ਕੋਲ ਪੂਰੇ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਬੈਂਕਿੰਗ ਅਤੇ ਮੁਦਰਾ ਕਾਰਜਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਨੈੱਟਵਰਕ ਸੀ। ਇਸਨੇ ਕਰਾਚੀ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਮੁਦਰਾ ਦਫਤਰ ਬਣਾਏ ਰੱਖੇ, ਜੋ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਏ।
Posted By alisha
Publish Date: Tue, 11 Aug 2026 04:02 PM (IST)
Updated Date: Tue, 11 Aug 2026 04:07 PM (IST)
ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ : ਅਗਸਤ 1947 ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਜੋਂ ਉਭਰੇ ਫਿਰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿੱਤੀ ਸਿਸਟਮ ਤੁਰੰਤ ਵੱਖ ਨਹੀਂ ਹੋਏ। ਇਸਦੇ ਗਠਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਕੋਲ ਆਪਣਾ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਲਗਪਗ 11 ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੱਕ ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ (ਆਰਬੀਆਈ) ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ, ਆਪਣੀ ਬੈਂਕਿੰਗ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਤੇ ਮੁਦਰਾ ਸਪਲਾਈ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।
ਕਿਉਂ ਸੀ ਆਰਬੀਆਈ ਦੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਲੋੜ
1935 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਆਰਬੀਆਈ ਕੋਲ ਪੂਰੇ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਬੈਂਕਿੰਗ ਅਤੇ ਮੁਦਰਾ ਕਾਰਜਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਨੈੱਟਵਰਕ ਸੀ। ਇਸਨੇ ਕਰਾਚੀ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਮੁਦਰਾ ਦਫਤਰ ਬਣਾਏ ਰੱਖੇ, ਜੋ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਏ।
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ, ਨਵਾਂ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਸਟਾਫ ਭਰਤੀ ਕਰਨ ਲਈ ਸਮੇਂ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ, 'ਪਾਕਿਸਤਾਨ (ਮੁਦਰਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਤੇ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ) ਆਰਡਰ, 1947' ਦੇ ਤਹਿਤ ਇੱਕ ਅੰਤਰਿਮ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੇ ਤਹਿਤ ਆਰਬੀਆਈ 30 ਜੂਨ 1948 ਤੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਦਿਲਚਸਪ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਆਰਬੀਆਈ ਦਾ ਅਜੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀਕਰਨ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਸ਼ੇਅਰਧਾਰਕਾਂ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਵਾਲੀ ਇਕਾਈ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ।
ਭਾਰਤੀ ਨੋਟਾਂ 'ਤੇ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ 'ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਕਾਰ'
ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਕੋਲ ਆਪਣੀ ਨਵੀਂ ਮੁਦਰਾ ਦੀ ਘਾਟ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਨੋਟ ਪ੍ਰਚਲਨ ਵਿੱਚ ਰਹੇ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਧਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਭਾਰਤੀ ਨੋਟਾਂ (₹1, ₹2, ₹5, ₹10 ਅਤੇ ₹100 ਦੇ ਮੁੱਲਾਂ) 'ਤੇ 'ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਕਾਰ' (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ) ਅਤੇ 'ਹੁਕੁਮਤ-ਏ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ' (ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ - ਵਾਟਰਮਾਰਕ ਖੇਤਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ) ਸ਼ਬਦ ਓਵਰਪ੍ਰਿੰਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਨੋਟਾਂ ਦਾ ਅਸਲ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਬਦਲਿਆ ਨਹੀਂ ਗਿਆ, ਇਸ ਓਵਰਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਵੇਂ ਨੋਟ ਛਾਪੇ ਬਿਨਾਂ ਮੁਦਰਾ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਦਿੱਤਾ।
ਸਟੇਟ ਬੈਂਕ ਆਫ਼ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਤੇ ਰੁਪਏ ਦੀ ਵੰਡ
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ 12 ਮਈ 1948 ਨੂੰ 'ਸਟੇਟ ਬੈਂਕ ਆਫ਼ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਆਰਡੀਨੈਂਸ' ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 'ਸਟੇਟ ਬੈਂਕ ਆਫ਼ ਪਾਕਿਸਤਾਨ' ਨੇ 1 ਜੁਲਾਈ 1948 ਨੂੰ ਜ਼ਾਹਿਦ ਹੁਸੈਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਕਰਾਚੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਇਸਦੇ ਉਦਘਾਟਨ ਸਮੇਂ ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਜਿਨਾਹ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਵਿੱਤੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਦੱਸਿਆ।
ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਰੁਪਏ ਬਰਾਬਰ ਮੁੱਲ ਦੇ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸਤੰਬਰ 1949 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਨੇ ਪੌਂਡ ਸਟਰਲਿੰਗ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਆਪਣੇ ਰੁਪਏ ਦਾ ਮੁੱਲ ਘਟਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਮੁਦਰਾਵਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਵੱਖ ਹੋ ਗਏ।