- ਸ਼ਹਿਰ ਚੁਣੋ
- ਈ-ਪੇਪਰ
- ਵੈੱਬ ਸਟੋਰੀਜ਼
- ਸ਼ਹਿਰ ਚੁਣੋ
- ਈ-ਪੇਪਰ
- ਵੈੱਬ ਸਟੋਰੀਜ਼
16 ਸਾਲਾਂ 'ਚ 2 ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਨਾਕਾਮ, ਤੀਜੀ ’ਚ ਸਫ਼ਲਤਾ ਦੀ ਉਮੀਦ... ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹਨ ₹10 ਤੇ ₹20 ਦੇ ਪਲਾਸਟਿਕ ਨੋਟ
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਤੋਂ 10 ਅਤੇ 20 ਰੁਪਏ ਦੇ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੇ ਨੋਟ ਚਲਣ ਵਿੱਚ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ (RBI) ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ ਗਲੋਬਲ ਸਪਲਾਇਰਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦੇ ਕੇ ਇੱਕ ਪਾਇਲਟ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ।
Posted By Anuradha Bains
Publish Date: Sat, 18 Jul 2026 12:33 PM (IST)
Updated Date: Sat, 18 Jul 2026 12:36 PM (IST)
ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਤੋਂ 10 ਅਤੇ 20 ਰੁਪਏ ਦੇ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੇ ਨੋਟ ਚਲਣ ਵਿੱਚ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ (RBI) ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ ਗਲੋਬਲ ਸਪਲਾਇਰਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦੇ ਕੇ ਇੱਕ ਪਾਇਲਟ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਪੌਲੀਮਰ ਨੋਟਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ, ਆਰਬੀਆਈ ਦੀ ਕਰੰਸੀ-ਛਪਾਈ ਦੀ ਸਹਾਇਕ ਕੰਪਨੀ, 'ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਨੋਟ ਮੁਦ੍ਰਣ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਲਿਮਟਿਡ' ਨੇ ਟੈਂਡਰ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ’ਚ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਬੈਂਕ ਨੋਟਾਂ ਦੀ ਛਪਾਈ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ 'ਓਪਸੀਫਾਈਡ ਪੌਲੀਮਰ ਸਬਸਟਰੇਟ ਸ਼ੀਟ' ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਆਰਬੀਆਈ ਨੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਲਾਸਟਿਕ ਨੋਟਾਂ ਦੀ ਸ਼ੀਟ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹਨ।
16 ਸਾਲਾਂ 'ਚ 2 ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਨਾਕਾਮ, ਹੁਣ ਤੀਜੀ 'ਤੇ ਟਿਕੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ
ਜੇਕਰ ਪਲਾਸਟਿਕ ਨੋਟ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਇਹ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਸਫ਼ਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਿਛਲੇ 16 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਤੀਜੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੋਵੇਗੀ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੇ ਨੋਟ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਸਾਲ 2010 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। 2013-14 ਤੱਕ ਇਸ 'ਤੇ ਕੰਮ ਵੀ ਚੱਲਿਆ ਪਰ ਕਈ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਹ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਵਧ ਸਕਿਆ।
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਮਾਰਚ 2017 ਵਿੱਚ 10 ਰੁਪਏ ਦੇ ਪਲਾਸਟਿਕ/ਪੌਲੀਮਰ ਨੋਟ ਦੇ ਫੀਲਡ ਟ੍ਰਾਇਲ ਦੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਨੂੰ ਹਰੀ ਝੰਡੀ ਦਿੱਤੀ। ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਨੋਟ ਛਾਪਣ ਲਈ ਪੌਲੀਮਰ ਸ਼ੀਟ ਖਰੀਦਣ ਦੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਨੂੰ ਵੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇਹ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਕਾਮ ਰਹੀ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਦੇ ਨਾਕਾਮ ਰਹਿਣ ਪਿੱਛੇ ਕਈ ਕਾਰਨ ਸਨ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਨੋਟਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਕਾਗਜ਼ ਦੇ ਨੋਟਾਂ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਬਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਇਹ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਪੌਲੀਮਰ ਨੋਟਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਦੀ ਲਾਗਤ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਆ ਰਹੀ ਸੀ।
ਹੁਣ ਤੀਜੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ 'ਤੇ ਸਾਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਟਿਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਤੀਜੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦੇ ਸਫ਼ਲ ਹੋਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਾਰ ਪੌਲੀਮਰ ਸ਼ੀਟ ਦਰਾਮਦ ਕਰਨ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਨੋਟ ਛਾਪਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਸੱਦਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਭਾਰਤ ਆ ਕੇ ਪੌਲੀਮਰ ਨੋਟਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰ ਸਕਣ।
ਬੋਲੀ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਆਖਰੀ ਮਿਤੀ 18 ਅਗਸਤ
ਨਿਊਜ਼ ਏਜੰਸੀ ANI ਮੁਤਾਬਕ ਆਰਬੀਆਈ ਨੇ ਪਲਾਸਟਿਕ ਨੋਟ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਜੋ ਟੈਂਡਰ ਕੱਢਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਬੋਲੀ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਆਖਰੀ ਮਿਤੀ 18 ਅਗਸਤ ਹੈ। ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ, ਟੈਂਡਰ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮੌਜੂਦਾ ਖਰੀਦ ਸਿਰਫ਼ ਤੁਰੰਤ ਲੋੜ ਲਈ ਹੈ ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਫੀਲਡ ਟ੍ਰਾਇਲ ਸਫ਼ਲ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਵੱਡੇ ਮੁੱਲ ਦੇ ਨੋਟਾਂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵੱਡੇ ਆਰਡਰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ। ਯਾਨੀ ਹੁਣ ਜੋ ਟੈਂਡਰ ਕੱਢਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਟ੍ਰਾਇਲ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਾਲ ਕੱਢਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਟ੍ਰਾਇਲ ਸਫ਼ਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਅੱਗੇ ਪੌਲੀਮਰ ਨੋਟਾਂ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਵੱਡਾ ਟੈਂਡਰ ਕੱਢੇਗਾ।
ਆਰਬੀਆਈ ਨੇ ਪਾਇਲਟ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਲਈ ਨੋਟਾਂ ਦੀ ਵੈਲਿਊ ਬਾਰੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੋਈ ਐਲਾਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜੂਨ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਮੋਨੇਟਰੀ ਪਾਲਿਸੀ ਦੀ ਬੈਠਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਰਬੀਆਈ ਗਵਰਨਰ ਸੰਜੇ ਮਲਹੋਤਰਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਪੌਲੀਮਰ ਬੈਂਕ ਨੋਟਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ 'ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੈਂਟਰਲ ਬੈਂਕ ਕੋਈ ਅੰਤਿਮ ਫੈਸਲਾ ਲੈਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਦੇ ਫਾਇਦਿਆਂ ਅਤੇ ਵਿਵਹਾਰਕਤਾ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਕਿਉਂ 10 ਅਤੇ 20 ਦੇ ਪੌਲੀਮਰ ਨੋਟ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼?
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸਮੇਂ 10 ਅਤੇ 20 ਰੁਪਏ ਦੇ ਨੋਟਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ। ਇਹ ਨੋਟ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਚਲਣ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਖ਼ਰਾਬ ਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨੋਟ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਹਰ ਸਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 2024-25 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੇ 6372.8 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਨੋਟਾਂ ਦੀ ਛਪਾਈ 'ਤੇ ਖ਼ਰਚ ਕੀਤੇ ਅਤੇ 23.8 ਅਰਬ ਦੇ ਖ਼ਰਾਬ ਨੋਟਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨਾ ਪਿਆ।
ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ 10 pockets ਅਤੇ 20 ਰੁਪਏ ਦੇ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੇ ਨੋਟਾਂ ਦਾ ਪਾਇਲਟ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੇ ਨੋਟ ਜ਼ਿਆਦਾ ਟਿਕਾਊ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਜਲਦੀ ਖ਼ਰਾਬ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਸਾਲ ਬਦਲਣਾ ਨਹੀਂ ਪਵੇਗਾ।