ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਕਈ ਗੱਲਾਂ ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਦੇ ਨਿਯਮ, ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜ, ਵਿਆਹ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ, ਵਿਆਹ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹਮਾ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੀ ਰਚਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ 'ਚ ਵੰਡਿਆ ਸੀ। ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ 'ਕਾ' ਤੇ ਦੂਜੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ 'ਯ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ। ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ‘ਸਰੀਰ’ ਬਣਿਆ ਸੀ।
ਜਦੋਂ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਪੁਰਸ਼ ਦਾ ਨਾਮ ਸਵਯੰਭੁਵ ਮਨੂ ਰੱਖਿਆ ਸੀ, ਔਰਤ ਦਾ ਨਾਮ ਸ਼ਤਰੂਪਾ ਸੀ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਗਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਭੇਜਿਆ।
ਜਦੋਂ ਦੋਵੇਂ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਆਹਮੋ-ਸਾਹਮਣੇ ਹੋਏ ਤਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੇ ਸੰਸਾਰਿਕ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਗਿਆਨ ਅਨੁਸਾਰ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ।
ਮਨੂ-ਸ਼ਤਰੂਪਾ ਪਹਿਲਾ ਜੋੜਾ ਸਨ। ਯਾਨੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਹਿਲਾ ਵਿਆਹ ਮਨੂ ਤੇ ਸ਼ਤਰੂਪਾ ਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਨੂ ਤੇ ਸ਼ਤਰੂਪਾ ਨੂੰ ਸੱਤ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਧੀਆਂ ਦਾ ਵਰਦਾਨ ਮਿਲਿਆ।
ਵਿਆਹ ਵਰਗੀ ਪਰੰਪਰਾ ਸਵੈਤ ਰਿਸ਼ੀ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਵਿਆਹ ਦੇ ਸਾਰੇ ਨਿਯਮ, ਵਿਆਹ ਦੀ ਮਰਿਆਦਾ, ਵਿਆਹ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ, ਸੱਤ ਫੇਰੇ ਤੇ ਮੰਗਲਸੂਤਰ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਸਾਰੇ ਨਿਯਮ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਸਨ।
ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵਿਆਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣਨ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਕਿ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਤਨੀ ਪਤੀ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗੀ ਜਾਂ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਤਨੀ ਪਤੀ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ੀ ਸ਼ਵੇਤ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਨਿਯਮ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਦਾ ਸਥਾਨ ਦੇਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ।