ਭਾਰਤ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅਮੀਰ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਰਾਸਤ ਲਈ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਲੋਕ ਭਾਰਤ ਆਉਣ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਰਾਸਤ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਨ ਲਈ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਇੱਥੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ Cave Temples ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ Elephanta Caves ਵਾਲੇ ਮੰਦਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦੈ। ਚੱਟਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟ ਕੇ ਬਣਾਏ ਗਏ ਇਹ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਮੰਦਰ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਲਈ ਘੁੰਮਣ ਲਈ ਵਧੀਆ ਜਗ੍ਹਾ ਹਨ।
ਐਲੀਫੈਂਟਾ ਗੁਫਾਵਾਂ, ਮੁੰਬਈ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਚੱਟਾਨ ਨਾਲ ਕੱਟੇ ਗਏ ਗੁਫਾ ਮੰਦਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹਨ। ਇਹ ਮੁੰਬਈ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ 10 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਐਲੀਫੈਂਟਾ ਟਾਪੂ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਪਹਿਲੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਹਿੰਦੂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਹਨ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਵਿੱਚ ਦੋ ਬੋਧੀ ਗੁਫਾਵਾਂ ਹਨ। ਹਿੰਦੂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਇੱਕ ਮੰਦਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਸਥਿਤ ਮੂਰਤੀਆਂ 5ਵੀਂ ਅਤੇ 8ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਹਨ।
ਬਦਾਮੀ ਗੁਫਾਵਾਂ ਦਾ ਸੁੰਦਰ ਕੰਪਲੈਕਸ ਬਦਾਮੀ, ਕਰਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ 6ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਬਦਾਮੀ ਚਲੁਕਿਆ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਪੰਜ ਗੁਫਾਵਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ, ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਅਤੇ ਜੈਨ ਸੰਤਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਪੰਜਵੀਂ ਗੁਫਾ ਬੋਧੀ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨ ਹੁੰਦੀ ਸੀ।
ਅਜੰਤਾ ਗੁਫਾਵਾਂ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਔਰੰਗਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ, ਲਗਭਗ 30 ਚੱਟਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਹਨ। ਇਹ ਲਗਭਗ 2000 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵੀ ਆਪਣਾ ਵੱਖਰਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਹੱਤਵ ਹੈ।
ਏਲੋਰਾ ਗੁਫਾਵਾਂ ਔਰੰਗਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਏਲੋਰਾ ਗੁਫਾਵਾਂ 34 ਗੁਫਾਵਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਕੰਪਲੈਕਸ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬੋਧੀ, ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਜੈਨ ਮੰਦਰ ਹਨ। ਇਹ ਗੁਫਾਵਾਂ ਚਰਨਾਂਦਰੀ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਤੋਂ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।