ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਮੁਹਿੰਮ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ’ਚ ਅੱਗੇ ਆਏ ਕਿਸਾਨ

ਜਸਵੀਰ ਸਿੰਘ, ਪੰਜਾਬੀ ਜਾਗਰਣ ਸੰਗਰੂਰ : ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਘਟ ਰਹੇ ਧਰਤੀ ਨਿਚਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਮਸ਼ੀਨਰੀ, ਉੱਨਤ ਕਿਸਮਾਂ, ਲੋੜ ਮੁਤਾਬਕ ਯੂਰੀਆ ਦੀ ਵਰਤੋਂ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਜਾਂਚ ਲਈ ਜਾਗਰੂਕ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਤੋਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸੰਗਰੂਰ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਿੰਡਾਂ ਅਤੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਕੈਂਪ ਲਾ ਕੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੀਮਾਂ ਦਾ ਲਾਭ ਲੈਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਸਰ ਹੁਣ ਤੋਂ ਹੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਣ ਲੱਗਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ ਵੀ ਪਾਣੀ ਦੀ ਬਚਤ ਕਰਨ ਲਈ ਅੱਗੇ ਆਉਣ ਲੱਗੇ ਹਨ। ਕਿਸਾਨ ਹੁਣ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਹਦਾਇਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਖੇਤੀ ਵੱਲ ਰੁਝਾਨ ਦਿਖਾ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਘੱਟ ਖਰਚ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਪੈਦਾਵਾਰ ਹਾਸਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਣਕ ਦੀ ਕਟਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਪਿੰਡ-ਪਿੰਡ ਜਾ ਕੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਜਾਗਰੂਕ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਯੋਜਨਾਵਾਂ, ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਦੇ ਫਾਇਦੇ ਅਤੇ ਲੋੜ ਮੁਤਾਬਕ ਖਾਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਘੱਟ ਲਾਗਤ ਨਾਲ ਵੱਧ ਉਤਪਾਦਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਸੰਗਰੂਰ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਸਤਨਾਮ ਸਿੰਘ, ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਰਵਾਇਤੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਖੇਤੀ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਾਈਪ ਲਾਈਨ ਵਿਛਾਈ ਅਤੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਕਰਾਹ (ਲੇਜ਼ਰ ਲੈਵਲਰ) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਾਫ਼ੀ ਫਰਕ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹੁਣ ਉਹ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਵੀ ਕਰਾਹ ਲਗਵਾ ਕੇ ਹੀ ਝੋਨੇ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਕਰਨਗੇ। ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਘੱਟ ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ ਝੋਨੇ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਵੱਲ ਰੁਝਾਨ ਪਿਛਲੇ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਾਣੀ ਖਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਝੋਨੇ ਦੀ ਕਿਸਮ ਪੂਸਾ-44 ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਿੰਡਾਂ, ਕਸਬਿਆਂ ਅਤੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਕੈਂਪ ਲਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਇਹ ਯਤਨ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਸਫਲ ਹੁੰਦਾ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਵੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਪੀਲਾ ਝੋਨਾ ਦੀ ਕਿਸਮ ਦੀ ਥਾਂ ਪੀਆਰ-126, ਪੀਆਰ-133 ਅਤੇ ਪੀਆਰ-132 ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਹੋਈ ਅਤੇ ਇਹ ਕਿਸਮਾਂ ਪੂਸਾ-44 ਨਾਲੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਇਸ ਨਾਲ ਕਿਸਾਨ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਕਣਕ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਕਰ ਸਕੇ। ਇਸ ਵਾਰ ਵੀ ਕਿਸਾਨ ਘੱਟ ਪਾਣੀ ਖਪਤ ਵਾਲੇ ਝੋਨੇ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਲੇਜ਼ਰ ਲੈਵਲਰ ਸਾਬਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਲਾਭਦਾਇਕ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਵਿੱਚ ਲੇਜ਼ਰ ਲੈਵਲਰ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੰਪਿਊਟਰ ਕਰਾਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਾਫ਼ੀ ਲਾਭਦਾਇਕ ਸਾਬਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ’ਤੇ ਸਬਸਿਡੀ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨ ਆਪਣੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਲੇਜ਼ਰ ਲੈਵਲਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਕਿਸਾਨ ਭਰਪੂਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਖੇਤ ਇਕਸਾਰ ਸਮਤਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਏਕੜ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰਨ ਲਈ 4 ਘੰਟੇ ਲੱਗਦੇ ਸਨ, ਹੁਣ 2 ਘੰਟਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਝੋਨੇ ਨੂੰ ਵੀ ਇਕਸਾਰ ਪਾਣੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲਗਭਗ 25 ਫੀਸਦੀ ਪਾਣੀ ਦੀ ਬਚਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਕਿਰਾਇਆ ਕਰੀਬ 1000 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟਾ ਹੈ। ਅੰਡਰਗਰਾਊਂਡ ਪਾਈਪਲਾਈਨ ਦਾ ਵਧ ਰਿਹਾ ਰੁਝਾਨ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨ ਹੇਠਾਂ ਪਾਈਪਲਾਈਨ ਵਿਛਾਉਣ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਵੀ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਖੇਤ ਖਾਲੀ ਹਨ ਅਤੇ ਝੋਨੇ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਵਿੱਚ ਹਾਲੇ 15–20 ਦਿਨ ਬਾਕੀ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਕਿਸਾਨ ਖੇਤਾਂ ਹੇਠਾਂ ਪਾਈਪਲਾਈਨ ਪਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਬਡਰੂਖਾਂ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ 4 ਏਕੜ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਪਾਈਪਲਾਈਨ ਵਿਛਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਬਚਤ ਹੋਵੇਗੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਜੋ ਪਾਣੀ ਟਿਊਬਵੈੱਲ ਤੋਂ 4 ਏਕੜ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਵਿੱਚ 10 ਮਿੰਟ ਲੈਂਦਾ ਸੀ, ਹੁਣ ਪਾਈਪਲਾਈਨ ਰਾਹੀਂ ਇੱਕ ਮਿੰਟ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵੇਗਾ।