ਰਾਜੀਵ ਸ਼ਰਮਾ, ਲੁਧਿਆਣਾ: ਲਾਇਲਪੁਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ, ਚਾਰ ਮੁੰਜਾਲ ਭਰਾਵਾਂ ਸਤਿਆਨੰਦ ਮੁੰਜਾਲ, ਓਮਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਮੁੰਜਾਲ, ਬ੍ਰਿਜਮੋਹਨ ਲਾਲ ਮੁੰਜਾਲ ਅਤੇ ਦਯਾਨੰਦ ਮੁੰਜਾਲ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਇਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਾਈਕਲ ਉਦਯੋਗ ਦਾ ਸਾਮਰਾਜ ਬਣਾਇਆ। ਇਹ ਅੱਜ ਦੂਜੇ ਉਦਯੋਗਪਤੀਆਂ ਲਈ ਇਕ ਮਿਸਾਲ ਹੈ।

ਵੰਡ ਤੋਂ ਕੁਝ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਮੁੰਜਾਲ ਪਰਿਵਾਰ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਆ ਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਆ ਵਸਿਆ ਅਤੇ ਸਾਈਕਲ ਪਾਰਟਸ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।ਇਹ ਚਾਰੇ ਭਰਾ ਕੁਝ ਵੱਖਰਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਲੁਧਿਆਣਾ ਆਏ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਸਾਈਕਲ ਦੇ ਪਾਰਟਸ ਬਣਾ ਕੇ ਸਾਈਕਲ ਇੰਡਸਟਰੀ ਦੀ ਅਜਿਹੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ ਕਿ ਅੱਜ ਦੇਸ਼ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਵਿੱਚ ਹੀਰੋ (ਹੀਰੋ ਸਾਈਕਲ) ਦਾ ਗੂੰਜ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਾਲ 2005 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਬ੍ਰਿਜਮੋਹਨ ਲਾਲ ਮੁੰਜਾਲ ਨੂੰ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਵੱਕਾਰੀ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।

50 ਹਜ਼ਾਰ ਦਾ ਕਰਜ਼ਾ ਲੈ ਕੇ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ

ਸਾਲ 1944 ਵਿਚ ਹੀ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਨਾਲ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਕਈ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਦੰਗੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਬਹਾਦੁਰ ਚੰਦ ਮੁੰਜਾਲ, ਜੋ ਕਿ ਲਾਇਲਪੁਰ (ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਦੇ ਕਸਬੇ ਕਮਾਲੀਆ ਵਿੱਚ ਏਜੰਟ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਹਾਲਾਤ ਠੀਕ ਨਾ ਹੁੰਦੇ ਦੇਖ ਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਸਾਈਕਲ ਪਾਰਟਸ ਸਪਲਾਈ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੇ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਰੰਗ ਦਿਖਾਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਚ ਵੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਹੀਂ ਰਹੀ।

ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੰਗੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ। ਦੰਗਾਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਗਲੀ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਜਿੱਥੇ ਮੁੰਜਾਲ ਪਰਿਵਾਰ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਚਾਰ ਭਰਾ ਸਤਿਆਨੰਦ ਮੁੰਜਾਲ, ਓਮਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਮੁੰਜਾਲ, ਬ੍ਰਿਜਮੋਹਨ ਲਾਲ ਮੁੰਜਾਲ ਅਤੇ ਦਯਾਨੰਦ ਮੁੰਜਾਲ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਲੁਧਿਆਣਾ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਸਨੇ 50,000 ਰੁਪਏ ਦਾ ਕਰਜ਼ਾ ਲੈ ਕੇ ਸਾਈਕਲ ਦੇ ਪਾਰਟਸ ਬਣਾਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਬ੍ਰਿਜਮੋਹਨ ਲਾਲ ਮੁੰਜਾਲ ਨੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰਟਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸਾਈਕਲ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਦਿੱਤਾ। ਕਾਫ਼ੀ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਾਰੇ ਭਰਾ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਸਾਈਕਲ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਪਹਿਲੀ ਯੂਨਿਟ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ।

'ਹੀਰੋ' ਨਾਂ ਹੋਣ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪ ਕਹਾਣੀ

ਸਾਈਕਲ ਦਾ ਨਾਂ ‘ਹੀਰੋ’ ਰੱਖਣ ਦੀ ਵੀ ਦਿਲਚਸਪ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਇਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੋ ਓਮਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਮੁੰਜਾਲ ਨੇ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਸੀ ਕਿ ਇਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਕਰੀਮਦੀਨ ਸਾਈਕਲ ਦੀ ਕਾਠੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਵੰਡ ਵੇਲੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਪਹੁੰਚਿਆ ਸੀ। ਕਰੀਮਦੀਨ ਆਪਣੇ ਉਤਪਾਦ ਲਈ ਹੀਰੋ ਬ੍ਰਾਂਡ ਨਾਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਨਾਮ ਬਹੁਤ ਪਸੰਦ ਆਇਆ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਇਸਨੂੰ ਵਰਤਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮੰਗੀ। ਕਰੀਮ ਨੇ ਬਿਨਾਂ ਝਿਜਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਚਾਰੇ ਭਰਾ ਮੁੰਜਾਲ ਤੋਂ ਹੀਰੋ ਬਣ ਗਏ।

ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਨ 25 ਸਾਈਕਲ

ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਹੀਰੋ ਸਾਈਕਲਜ਼ ਦੀ ਯੂਨਿਟ ਇਕ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਲਗਪਗ 25 ਸਾਈਕਲਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਤਪਾਦਨ ਦਿਨੋ-ਦਿਨ ਵਧਦਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਾਲ 1966 ਵਿੱਚ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਇਕ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਇਕ ਲੱਖ ਸਾਈਕਲਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਅਗਲੇ 20 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਰਫ਼ਤਾਰ ਵਧਦੀ ਰਹੀ। ਸਾਲ 1984 ਵਿੱਚ ਇਕ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਰਿਕਾਰਡ 22 ਲੱਖ ਸਾਈਕਲ ਬਣਾਏ ਅਤੇ ਵੇਚੇ ਗਏ।

ਇਸ ਰਿਕਾਰਡ ਨੇ ਇਤਿਹਾਸ ਰਚ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਹੀਰੋ ਦਾ ਨਾਂ ਗਿਨੀਜ਼ ਵਰਲਡ ਬੁੱਕ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੋ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਉਹ ਰੋਜ਼ਾਨਾ 20 ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਾਈਕਲਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਨ ਲੱਗਾ ਹੈ। ਇੰਨਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਮਹਿੰਗੇ ਪੁਰਜ਼ੇ ਮੰਗਵਾਉਣ ਕਾਰਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਵੀ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।

Posted By: Sandip Kaur