ਜ.ਸੰ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ : ਕਦੇ ਰਸਤਾ ਦਿਖਾਉਣ ਵਾਲਾ ਕੋਸ ਮੀਨਾਰ ਅੱਜ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਗੁਆ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਵੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਜੀਟੀ ਰੋਡ 'ਤੇ ਸਦਰ ਚੌਂਕ ਨੇੜੇ ਦੋ ਕੋਸ ਮੀਨਾਰ ਮੌਜੂਦ ਹਨ ਪਰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਅਣਗਹਿਲੀ ਕਾਰਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਲਈ ਕਦੇ ਵੀ ਯਤਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਗਏ |

ਜਦ ਕਦੇ ਇਹ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋ ਜਾਣ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅੱਜ ਤਕ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਕੀ ਹੈ ਜਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਿਸ ਮਕਸਦ ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਦੱਸਣ ਲਈ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਵੱਲੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਕਦਮ ਨਹੀਂ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਕੋਸ ਮੀਨਾਰ ਸੜਕ ਤੇ ਦਿਸਦੇ ਹਨ ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ।

ਇਸ ਨੂੰ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸ਼ੇਰ ਸ਼ਾਹ ਸੂਰੀ ਨੇ ਬਣਵਾਇਆ ਸੀ

ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਮਾਪ-ਦੰਡ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਭਾਵੇਂ ਵਸਤੂ ਦਾ ਭਾਰ, ਲੰਬਾਈ-ਚੌੜਾਈ ਜਾਂ ਰਸਤੇ ਦੀ ਦੂਰੀ ਮਾਪਣ ਦੀ ਗੱਲ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਰਾਜੇ-ਮਹਾਰਾਜੇ ਇਸ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਾਪਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਸਨ।

ਇਸ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਕੋਸ ਮੀਨਾਰ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸ਼ੇਰ ਸ਼ਾਹ ਸੂਰੀ ਦੁਆਰਾ 1540 ਤੋਂ 1545 ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਬਣਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ, ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸ਼ੇਰ ਸ਼ਾਹ ਸੂਰੀ ਨੇ ਸੜਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਪਣ ਲਈ ਨਿਯਮਤ ਅੰਤਰਾਲਾਂ 'ਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨਬੱਧ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ ਕਿ ਕਿੰਨਾ ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਕਿੰਨਾ ਕਵਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵੀ ਇਹ ਮੀਨਾਰ ਰਸਤਾ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਸਨ

ਕੋਸ ਮੀਨਾਰ ਸ਼ੇਰ ਸ਼ਾਹ ਸੂਰੀ ਰੋਡ 'ਤੇ ਉਦੋਂ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਸੀ ਜਦੋਂ ਦੇਸ਼ 'ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਦੋਂ ਸਾਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਬਾਰਾਂ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਅਜਿਹੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਫਾਟਕਾਂ ਦੇ ਬਾਹਰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਜੰਗਲ ਹੀ ਜੰਗਲ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਵੀ ਲੋਕ ਅਕਸਰ ਰਾਹ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਿਲ੍ਹਾ ਗੋਬਿੰਦ ਗੜ੍ਹ ਜਾਣ ਲਈ ਇਸ ਕੋਸ ਮੀਨਾਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਕਿਲ੍ਹਾ ਗੋਬਿੰਦ ਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਠਹਿਰਦੀ ਸੀ।

ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਫ਼ੌਜ ਰਾਤ ਵੇਲੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵੱਲ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਹਨੇਰੇ ਕਾਰਨ ਉਹ ਅਕਸਰ ਰਾਹ ਭਟਕ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੋਸ ਮੀਨਾਰ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਕਰੀਬ 12 ਕੋਸ ਮੀਨਾਰ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਨ ਪਰ ਹੁਣ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਹੀ ਬਚੇ ਹਨ।

ਇਹ ਟਾਵਰ ਸੜਕ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮੌਜੂਦ

ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਕੋਸ ਮੀਨਾਰ ਜੀਟੀ ਰੋਡ ਪੁਰਾਣਾ ਸਦਰ ਚੌਕ ਵਿੱਚ ਸੜਕ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਜਦੋਂ ਬੀਆਰਟੀ ਐੱਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਦਾ ਕੰਮ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਮੀਨਾਰਾਂ ਨੂੰ ਢਾਹੁਣ ਦੀ ਗੱਲ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀ ਪਰ ਕੁਝ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਨੇ ਅੱਗੇ ਆ ਕੇ ਇਸ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੇ ਦੋਵੇਂ ਮੀਨਾਰਾਂ ਦੀ ਢਾਹੁਣ 'ਤੇ ਰੋਕ ਦੇ ਹੁਕਮ ਜਾਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤੇ | ਹਾਲਾਂਕਿ ਕਈ ਵਾਰ ਰਾਤ ਦੇ ਹਨੇਰੇ 'ਚ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਾਹਨ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਟਕਰਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਹ ਨੁਕਸਾਨੇ ਗਏ ਹਨ।

Posted By: Jaswinder Duhra