ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੀਤੀ 'ਚ ਵੱਡਾ ਬਦਲਾਅ: ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਤਾਇਨਾਤ ਕੀਤੇ 12 'Ready-To-Fire' ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰ; SIPRI ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ 'ਚ ਖ਼ੁਲਾਸਾ

ਡਿਜੀਟਲ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਬਦਲਾਅ ਕਰਦਿਆਂ, ਭਾਰਤ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 12 ਪਰਮਾਣੂ ਵਾਰਹੈੱਡ ਤਾਇਨਾਤ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਟਾਕਹੋਮ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਪੀਸ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ (SIPRI) ਦੀ ਹਾਲੀਆ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਹੈ।

ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਥਿਆਰਾਂ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ ਸੰਸਥਾ SIPRI ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਾਜ਼ਾ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 12 ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰ ਤਾਇਨਾਤ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਇਹ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਚੱਲੀ ਆ ਰਹੀ ਉਸ ਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਬਦਲਾਅ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਤਹਿਤ ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਾਂਚ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਿਸਟਮਾਂ (ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਆਦਿ) ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਲਈ ਤਾਇਨਾਤ ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰ

ਰਿਪੋਰਟ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਹੈ ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਜਮ੍ਹਾ ਕਰਕੇ ਰੱਖਣ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਲਈ ਤਾਇਨਾਤ (Operationally Deployed) ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਬਣੇ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਸਾਈਲੋ (Silos) ਅਤੇ ਨਵੀਂਆਂ ਪਰਮਾਣੂ ਪਣਡੁੱਬੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤੁਰੰਤ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਤਿਆਰ ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਤਾਇਨਾਤ ਕਰਨਾ, ਹਰ ਵੇਲੇ ਤਿਆਰ ਰਹਿਣ ਦੀ ਵਧੀ ਹੋਈ ਸਮਰੱਥਾ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਦਹਾਕਿਆਂ ਪੁਰਾਣੀ ਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੇ ਕੀਤਾ ਬਦਲਾਅ

ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਤਾਇਨਾਤ ਕੀਤੇ ਗਏ 12 ਵਾਰਹੈੱਡ ਇਹ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਭਾਰਤ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪਰਮਾਣੂ ਵਾਰਹੈੱਡਾਂ ਨੂੰ ਡਿਲੀਵਰੀ ਸਿਸਟਮ ਦੇ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਹੈ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਓਪਰੇਸ਼ਨਲ ਫੋਰਸ ਵਾਲੇ ਬੇਸਾਂ 'ਤੇ ਤਾਇਨਾਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖਰੀਆਂ ਸਟੋਰੇਜ ਸਹੂਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਦੀ ਉਸ ਦੀ ਦਹਾਕਿਆਂ ਪੁਰਾਣੀ ਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਆਇਆ ਹੈ।

SIPRI ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹਾ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਨਾਲ ਹੀ ਬੈਲਿਸਟਿਕ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਪਣਡੁੱਬੀ (SSBN) 'ਤੇ ਕੁਝ ਵਾਰਹੈੱਡ ਤਾਇਨਾਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ 'ਡੈਟਰੈਂਸ ਪੈਟਰੋਲਿੰਗ' (ਰੋਕਥਾਮ ਲਈ ਗਸ਼ਤ) ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

ਭਾਰਤ ਕੋਲ 190 ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰ

ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ SIPRI ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਭਾਰਤ ਕੋਲ ਜਨਵਰੀ 2026 ਤੱਕ ਲਗਭਗ 190 ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਵਧਦੇ ਭੰਡਾਰ ਹੋਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਨਾਲੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਵਾਧਾ ਹੈ। ਇਹ ਹਥਿਆਰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਤਿਕੋਣੀ ਨੂੰ ਸੌਂਪੇ ਗਏ ਸਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜਹਾਜ਼, ਜ਼ਮੀਨ-ਅਧਾਰਤ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਅਤੇ SSBN ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।

ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, "ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਭਾਰਤ ਆਪਣੇ ਪਰਮਾਣੂ ਵਾਰਹੈੱਡਾਂ ਨੂੰ ਤਾਇਨਾਤ ਲਾਂਚਰਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਨੂੰ ਕੈਨਿਸਟਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਡੈਟਰੈਂਸ ਪੈਟਰੋਲਿੰਗ ਕਰਨ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਹਾਲੀਆ ਕਦਮਾਂ ਤੋਂ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਪਣੇ ਕੁਝ ਵਾਰਹੈੱਡਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਾਂਚਰਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਵਧ ਸਕਦਾ ਹੈ।"

ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਕੀ ਹੈ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੀਤੀ?

ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ "ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਤੋਂ ਨਾ ਕਰਨ" (No First Use) ਦੀ ਨੀਤੀ ਅਪਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਇਹ ਪ੍ਰਣ ਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪਰਮਾਣੂ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਦੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੇਵਲ ਉਦੋਂ ਹੀ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ ਜਦੋਂ ਭਾਰਤੀ ਖੇਤਰ ਜਾਂ ਕਿਤੇ ਵੀ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ 'ਤੇ ਪਰਮਾਣੂ ਹਮਲਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਜਵਾਬੀ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨੀ ਹੋਵੇ।

ਭਾਰਤ ਕੋਲ ਸੀਮਤ ਪਰ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦਾ ਮਕਸਦ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਦੌੜ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਾ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਸੰਭਾਵਿਤ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾ ਕੇ ਪਿੱਛੇ ਰੱਖਣਾ ਹੈ।