ਭਾਰਤ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 12 ਰੈਡੀ ਟੂ ਫਾਇਰ ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰ ਕੀਤੇ ਤਾਇਨਾਤ, ਰਿਪੋਰਟ 'ਚ ਵੱਡਾ ਖੁਲਾਸਾ

ਡਿਜ਼ਿਟਲ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰ ਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਬਦਲਾਅ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਭਾਰਤ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 12 ਪਰਮਾਣੂ ਵਾਰਹੈੱਡ ਤਾਇਨਾਤ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ Stockholm International Peace Research Institute (SIPRI) ਦੀ ਤਾਜ਼ਾ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਹੈ।

ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਥਿਆਰ ਨਿਗਰਾਨੀ ਸੰਸਥਾ SIPRI ਨੇ ਆਪਣੀ ਨਵੀਂ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 12 ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰ ਤਾਇਨਾਤ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਇਹ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਚੱਲ ਰਹੀ ਉਸ ਨੀਤੀ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਬਦਲਾਅ ਹੈ, ਜਿਸ ਅਧੀਨ ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਿਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

ਕਾਰਵਾਈ ਲਈ ਤਾਇਨਾਤ ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰ

ਰਿਪੋਰਟ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਹੈ ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਸਟੋਰ ਕਰਕੇ ਰੱਖਣ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਕਾਰਵਾਈ ਲਈ ਤਿਆਰ (Operationally Deployed) ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜ਼ਮੀਨ ਹੇਠਾਂ ਬਣੇ ਮਿਸਾਈਲ ਸਾਇਲੋ ਅਤੇ ਨਵੀਆਂ ਪਰਮਾਣੂ ਪਣਡੁੱਬੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤੁਰੰਤ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਤਿਆਰ ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਤਾਇਨਾਤੀ ਵਧੀ ਹੋਈ ਤਿਆਰੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।

ਦਹਾਕਿਆਂ ਪੁਰਾਣੀ ਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ

ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ, ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਤਾਇਨਾਤ ਕੀਤੇ ਗਏ 12 ਵਾਰਹੈੱਡ ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਭਾਰਤ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪਰਮਾਣੂ ਵਾਰਹੈੱਡਾਂ ਨੂੰ ਡਿਲਿਵਰੀ ਸਿਸਟਮਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਹੈ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਰੇਸ਼ਨਲ ਫੋਰਸ ਵਾਲੇ ਅੱਡਿਆਂ 'ਤੇ ਤਾਇਨਾਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖਰੀਆਂ ਸਟੋਰੇਜ ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਦੀ ਉਸਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਆਇਆ ਹੈ।

SIPRI ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹਾ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ, ਬੈਲਿਸਟਿਕ ਮਿਸਾਈਲ ਪਣਡੁੱਬੀਆਂ (SSBNs) 'ਤੇ ਕੁਝ ਵਾਰਹੈੱਡ ਤਾਇਨਾਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਰੋਕਥਾਮੀ ਗਸ਼ਤ (Deterrence Patrols) ਵੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

ਭਾਰਤ ਕੋਲ ਲਗਭਗ 190 ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰ

ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਜਾਰੀ SIPRI ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ, ਜਨਵਰੀ 2026 ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਕੋਲ ਲਗਭਗ 190 ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰ ਹੋਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਵਾਧਾ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਹਥਿਆਰ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ਾਂ, ਜ਼ਮੀਨ ਤੋਂ ਦਾਗੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮਿਸਾਈਲਾਂ ਅਤੇ SSBNs ਵਾਲੇ ਪਰਮਾਣੂ ਤ੍ਰਿਕੋਣ (Nuclear Triad) ਨੂੰ ਸੌਂਪੇ ਗਏ ਹਨ।

ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ:

"ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਭਾਰਤ ਆਪਣੇ ਪਰਮਾਣੂ ਵਾਰਹੈੱਡਾਂ ਨੂੰ ਤਾਇਨਾਤ ਲਾਂਚਰਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਮਿਸਾਈਲਾਂ ਨੂੰ ਕੈਨਿਸਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਰੋਕਥਾਮੀ ਗਸ਼ਤ ਕਰਨ ਵਰਗੇ ਹਾਲੀਆ ਕਦਮਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਕੁਝ ਵਾਰਹੈੱਡਾਂ ਨੂੰ ਲਾਂਚਰਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਰੱਖਣ ਵੱਲ ਵੱਧ ਸਕਦਾ ਹੈ।"

ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਬਾਰੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੀਤੀ ਕੀ ਹੈ?

ਭਾਰਤ ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ "ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਤੋਂ ਨਾ ਕਰਨ" (No First Use) ਦੀ ਨੀਤੀ ਅਪਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਵਚਨ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪਰਮਾਣੂ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਦੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।

ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ ਜਦੋਂ ਭਾਰਤੀ ਖੇਤਰ ਜਾਂ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਭਾਰਤੀ ਸੈਨਿਕ ਬਲਾਂ 'ਤੇ ਪਰਮਾਣੂ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਕਾਰਵਾਈ ਲੋੜੀਂਦੀ ਹੋਵੇ।

ਭਾਰਤ ਕੋਲ ਸੀਮਿਤ ਪਰ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਪਰਮਾਣੂ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮਕਸਦ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਦੌੜ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸੰਭਾਵਿਤ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾ ਕੇ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਰੋਕਣਾ ਹੈ।