ਜੇਐੱਨਐੱਨ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ : ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਵਿਵਾਦ ਕਾਰਨ ਹੁਣ ਕੁਤੁਬ ਮੀਨਾਰ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਇਹ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ ਕਿ ਕੀ ਕੁਤੁਬ ਮੀਨਾਰ ਚੰਦਰਗੁਪਤ ਵਿਕਰਮਾਦਿੱਤਿਆ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਕੁਤੁਬੁੱਦੀਨ ਐਬਕ ਨੇ ਬਣਵਾਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਸਰਵੇਖਣ (ਏਐੱਸਆਈ) ਨੂੰ ਸੌਂਪੀ ਗਈ ਹੈ। ਥਾਂ ਦੀ ਖੁਦਾਈ ਕਰਕੇ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਦੱਬੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕੁਵਤ-ਉਲ-ਇਸਲਾਮ ਮਸਜਿਦ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਜੈਨ ਮੂਰਤੀਆਂ ਬਾਰੇ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਨੋਟਿਸ ਬੋਰਡ ਲਗਾਏ ਜਾਣਗੇ।

ਮੂਰਤੀਆਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਨ ਲਈ ਸਰਵੇਖਣ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।ਕੇਂਦਰੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਗੋਵਿੰਦ ਮੋਹਨ ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਨੂੰ ਕੁਤੁਬ ਮੀਨਾਰ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਦੋ ਘੰਟੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਇਸ ਦਾ ਮੁਆਇਨਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਸਰਵੇਖਣ (ਏ.ਐੱਸ.ਆਈ.) ਨੂੰ ਕਈ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਕੁਤੁਬ ਮੀਨਾਰ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਬਾਰੇ ਸੀਨੀਅਰ ਏਐਸਆਈ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਾਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ। ਕਈਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕੁਤੁਬ ਮੀਨਾਰ ਕੁਤੁਬੁੱਦੀਨ ਐਬਕ ਦੁਆਰਾ ਬਣਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਕੁਝ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਚੰਦਰਗੁਪਤ ਵਿਕਰਮਾਦਿੱਤਿਆ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਇਸ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ 'ਤੇ ਪਰਦਾ ਪਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ।

ਗੋਵਿੰਦ ਮੋਹਨ ਨੇ ਕੁਵਤ-ਉਲ-ਇਸਲਾਮ ਮਸਜਿਦ ਵਿੱਚ ਖੰਡਿਤ ਮੂਰਤੀਆਂ ਦਾ ਮੁਆਇਨਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪੁਰਾਤੱਤਵ-ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਤੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਬਾਰੇ ਸਮਝਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਹਦਾਇਤ ਕੀਤੀ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਨੋਟਿਸ ਬੋਰਡ ਲਗਾਏ ਜਾਣ ਤਾਂ ਜੋ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗ ਸਕੇ ਕਿ ਇਹ ਮੂਰਤੀਆਂ ਕਿਸ ਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਕੀ ਹੈ।

ਕੁਤੁਬ ਮੀਨਾਰ ਤੋਂ ਦੂਰ ਦੱਖਣ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ ਖੁਦਾਈ : ਸਕੱਤਰ ਗੋਵਿੰਦ ਮੋਹਨ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੇ ਸੁਝਾਅ ’ਤੇ ਕੁਤੁਬ ਮੀਨਾਰ ਵਿੱਚ ਖੁਦਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਨੇ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਸਹਿਮਤੀ ਪ੍ਰਗਟਾਈ ਕਿ ਇਸ ਥਾਂ ਦੀ ਖੁਦਾਈ ਤੋਂ ਮੰਦਰਾਂ ਦੇ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਮਿਲਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ। ਖੁਦਾਈ ਦਾ ਸਥਾਨ ਕੁਤੁਬ ਮੀਨਾਰ ਤੋਂ ਦੂਰ ਦੱਖਣ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਚੁਣਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੇਂਦਰੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਵੀ ਅਨੰਗਟਾਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਸਮਝਿਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਏਐਸਆਈ ਦੇ ਵਧੀਕ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਆਲੋਕ ਤ੍ਰਿਪਾਠੀ, ਸੰਯੁਕਤ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਨੰਬੀਰਾਜਨ, ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਉੱਤਰੀ ਜ਼ੋਨ ਐਨ.ਕੇ ਪਾਠਕ ਅਤੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਅਰਵਿਨ ਮੰਜੁਲ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਸਨ।

ਲੋਹੇ ਦੇ ਥੰਮ੍ਹ ਦੇ ਨੋਟਿਸ ਬੋਰਡ 'ਤੇ ਇਤਰਾਜ਼ ਸਕੱਤਰ ਗੋਵਿੰਦ ਮੋਹਨ ਨੇ ਰਾਜਾ ਅਨੰਗਪਾਲ ਦੇ ਸਮੇਂ ਮਸਜਿਦ ਦੇ ਅਹਾਤੇ 'ਚ ਸਥਾਪਿਤ ਰਾਜਾ ਵਿਕਰਮਾਦਿਤਿਆ ਦੇ ਲੋਹੇ ਦੇ ਥੰਮ੍ਹ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਅਤੇ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਲੋਹੇ ਦੇ ਥੰਮ੍ਹ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਨੋਟਿਸ ਬੋਰਡ ਦੂਰ ਕਿਉਂ ਹੈ? ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਇਹ 1902 ਤੋਂ ਇੱਥੇ ਦੀਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਅਨੰਗਟਾਲ ਦਾ ਵੀ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਸਮਝਿਆ।

ਜਾਗਰਣ ਸਮੂਹ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੋਜਾਂ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਖੇਤਰੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਏਐਸਆਈ ਧਰਮਵੀਰ ਸ਼ਰਮਾ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਚਾਰ ਦਿਨ ਲਗਾਤਾਰ ਖ਼ਬਰਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਕੁਤੁਬ ਮੀਨਾਰ ਸਮਰਾਟ ਚੰਦਰਗੁਪਤ ਵਿਕਰਮਾਦਿਤਿਆ ਦੇ ਨਵਰਤਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਰਾਹਮਿਹਿਰਾ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨ ਸੀ। ਇਹ ਲੋਕ ਕਿਸ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਦਾਅਵਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵੀ ਖ਼ਬਰ 'ਚ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਝੱਜਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸਵਾਮੀ ਓਮਾਨੰਦ ਸਰਸਵਤੀ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਆਚਾਰੀਆ ਵਿਰਜਾਨੰਦ ਦੈਵਾਕਰਨੀ ਅਤੇ ਜੋਧਪੁਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਉੱਘੇ ਜੋਤਸ਼ੀ ਡਾ: ਭੋਜਰਾਜ ਦਿਵੇਦੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੁਸਤਕ 'ਕੁਤੁਬ ਮੀਨਾਰ: ਹਿੰਦੂ ਆਬਜ਼ਰਵੇਟਰੀ' ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਕੁਤੁਬ ਮੀਨਾਰ ਦੇ ਇੱਕ ਨਿਗਰਾਨ ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਦਲੀਲਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।

ਮੈਂ ਦ੍ਰਿੜ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਕੁਤੁਬ ਮੀਨਾਰ ਨਹੀਂ, ਸੂਰਜ ਦਾ ਥੰਮ੍ਹ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਜਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 1700 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ, ਖਗੋਲ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਵਰਾਹਮਿਹੀਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ, ਕੁਤਬੁੱਦੀਨ ਐਬਕ, ਰਾਜਾ ਚੰਦਰਗੁਪਤ ਵਿਕਰਮਾਦਿਤਿਆ ਦੁਆਰਾ ਨਹੀਂ ਬਣਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਟਾਵਰ ਇੱਕ ਆਬਜ਼ਰਵੇਟਰੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 27 ਤਾਰਾਮੰਡਲਾਂ ਦੀ ਗਣਨਾ ਲਈ 27 ਦੂਰਬੀਨ ਸਥਾਨ ਹਨ। ਰਿਕਾਰਡ ਅਤੇ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਸਬੂਤ ਇਸਦਾ ਆਧਾਰ ਹਨ। ਧਰਮਵੀਰ ਸ਼ਰਮਾ, ਸਾਬਕਾ ਖੇਤਰੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਸਰਵੇਖਣ

Posted By: Jaswinder Duhra