ਖਾੜੀ ਯੁੱਧ ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲੇ ਖਾੜੀ ਯੁੱਧ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਅਗਸਤ 1990 ਤੋਂ 28 ਫਰਵਰੀ 1991) ਤਕ ਲੜਿਆ ਗਿਆ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੀ ਅਗਵਾਈ 'ਚ ਚੌਂਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰਾਂ ਵਲੋਂ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਗਠਜੋੜ ਬਲ ਦਾ ਇਰਾਕ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਛੇੜਿਆ ਗਿਆ ਯੁੱਧ ਸੀ। ਇਸ ਯੁੱਧ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ 2 ਅਗਸਤ 1990 ਨੂੰ ਹੋਏ ਹਮਲੇ ਅਤੇ ਸਮਝੌਤੇ ਪਿੱਛੋਂ ਇਰਾਕੀ ਬਲਾਂ ਨੂੰ ਕੁਵੈਤ 'ਚੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣਾ ਸੀ। ਖਾੜੀ ਯੁੱਧ ਨੂੰ ਇਰਾਕੀ ਨੇਤਾ ਸਦਾਮ ਹੂਸੈਨ ਵੱਲੋਂ ਸਾਰੇ ਯੁੱਧਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਵੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਸੈਨਾ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਡੈਜ਼ਰਟ ਸਟੌਰਮ ਜਾਂ ਇਰਾਕ ਯੁੱਧ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਰਾਕੀ ਫ਼ੌਜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੁਵੈਤ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਜੋ 2 ਅਗਸਤ 1990 ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਇਸ ਦੀ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਨਿੰਦਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇਰਾਕ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਤੁਰੰਤ ਆਰਥਿਕ ਰੋਕਾਂ ਲਾਗੂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਜਾਰਜ ਐੱਚ ਡਬਲਿਊ ਬੁਸ਼ ਨੇ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਲਈ ਅਮਰੀਕੀ ਬਲਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੈਨਿਕ ਬਲਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਭੇਜਣ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਕਈ ਰਾਸ਼ਟਰ ਖਾੜੀ ਯੁੱਧ ਦੇ ਗਠਜੋੜ 'ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ। ਗਠਜੋੜ 'ਚ ਫ਼ੌਜੀ ਬਲਾਂ ਦਾ ਬਹੁਮਤ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ, ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਅਤੇ ਮਿਸਰ ਤੋਂ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਇਹੀ ਇਸ ਲੜੀ 'ਚ ਮੋਹਰੀ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ ਸਨ।

ਇਰਾਕੀ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੂੰ ਕੁਵੈਤ 'ਚੋਂ ਕੱਢਣ ਦਾ ਮੁੱਢਲਾ ਸੰਘਰਸ਼ 17 ਜਨਵਰੀ 1991 ਨੂੰ ਇਕ ਹਵਾਈ ਬੰਬਾਰੀ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 23 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਇਕ ਜ਼ਮੀਨੀ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਗਠਜੋੜ ਲਈ ਇਕ ਫ਼ੈਸਲਾਕੁੰਨ ਜਿੱਤ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਕੁਵੈਤ ਨੂੰ ਮੁਕਤ ਕਰਾ ਦਿੱਤਾ। ਗਠਜੋੜ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਡਵਾਂਸ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਮੁਹਿੰਮ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਦੇ 100 ਘੰਟੇ ਬਾਅਦ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿਰਾਮ (ਸੀਜ਼ ਫਾਇਰ) ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ। ਹਵਾਈ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਯੁੱਧ ਇਰਾਕ, ਕੁਵੈਤ ਅਤੇ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਦੇ ਸੀਮਾ ਖੇਤਰਾਂ ਤਕ ਸੀਮਤ ਸੀ।

ਖਾੜੀ ਯੁੱਧ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ

ਇਰਾਨ-ਇਰਾਕ ਵਿਚਾਲੇ ਹੋਈ ਲੰਬੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਗਸਤ 1988 'ਚ ਜਦੋਂ ਦੋਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਗੋਲੀਬੰਦੀ 'ਤੇ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਉਦੋਂ ਇਰਾਕ ਲਗਪਗ ਦੀਵਾਲੀਆ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਉਹ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਅਤੇ ਕੁਵੈਤ ਦਾ ਕਰਜ਼ਾਈ ਸੀ। ਇਰਾਕ ਨੇ ਦੋਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ 'ਤੇ ਕਰਜ਼ਾ ਮਾਫ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਦਬਾਅ ਪਾਇਆ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਪਿੱਛੋਂ ਕੁਵੈਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਓਪੇਕ ਕੋਟੇ ਨੂੰ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਘਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਰਾਕ ਦੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਇਕ ਹੋਰ ਝਟਕਾ ਲੱਗ ਗਿਆ। ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਦੇ ਡਿਗਣ ਨਾਲ ਇਰਾਕ ਦੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ 'ਤੇ ਉਲਟਾ ਅਸਰ ਪਿਆ। ਇਰਾਕੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਆਰਥਿਕ ਯੁੱਧ ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ। ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਇਰਾਕ ਦੇ ਰੁਮਾਲੀਆ ਤੇਲ ਖੇਤਰ 'ਚ ਸੀਮਾ ਪਾਰ ਕੁਵੈਤ ਵਲੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸਲਾਂਟ-ਡਰਿਲਿੰਗ ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਰੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਬਦਤਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ।

ਇਰਾਕ-ਕੁਵੈਤ ਵਿਵਾਦ 'ਚ ਇਰਾਕ ਦਾ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ ਕਿ ਕੁਵੈਤ ਇਰਾਕ ਦਾ ਹੀ ਇਕ ਖੇਤਰ ਹੈ। 1932 'ਚ ਆਜ਼ਾਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਪਿੱਛੋਂ ਇਰਾਕੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕੁਵੈਤ ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਰਾਕ ਦਾ ਹੀ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਪਿੱਛੋਂ ਕੁਵੈਤ ਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨਿਰਮਾਣ ਤਕ ਸਦੀਆਂ ਲਈ ਇਰਾਕੀ ਖੇਤਰ 'ਚ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਿ ਕੁਵੈਤ ਇਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਾਮਰਾਜਵਾਦੀ ਕਾਢ ਹੈ। ਇਰਾਕ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕੁਵੈਤ ਬਸਰਾ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੇ ਤੁਰਕ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਰਹਿ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਵੰਸ਼, ਅਲ ਸਬਾ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ 1899 'ਚ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਮਝੌਤਾ ਕੀਤਾ ਜਿਸ 'ਚ ਇਸ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਬਰਤਾਨੀਆ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਇਹ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਇਰਾਕ ਦੀ ਸਮੁੰਦਰ ਤਕ ਪਹੁੰਚ ਨੂੰ ਸੀਮਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਏ ਤਾਂ ਕਿ ਸੰਭਾਵੀ ਇਰਾਕੀ ਸਰਕਾਰ ਫਾਰਸ ਦੀ ਖਾੜੀ ਦੇ ਬਰਤਾਨੀਆ ਦੀ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਨੂੰ ਖ਼ਤਰਾ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦੀ ਸਥਿਤੀ 'ਚ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਇਰਾਕ ਨੇ ਸੀਮਾ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ 1963 ਤਕ ਕੁਵੈਤ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਨਾ ਪਛਾਣਿਆ।


ਜੁਲਾਈ 1990 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਚ ਇਰਾਕ ਨੇ ਕੁਵੈਤ ਦੇ ਵਿਵਹਾਰ ਬਾਰੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੋਟੇ ਨੂੰ ਨਾ ਮੰਨਣਾ ਅਤੇ ਫ਼ੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦੀ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਧਮਕੀ ਦੇਣਾ ਆਦਿ। 23 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਸੀਆਈਏ ਨੇ ਰਿਪੋਰਟ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਇਰਾਕ ਨੇ 30000 ਫ਼ੌਜੀ ਬਲਾਂ ਨੂੰ ਇਰਾਕ-ਕੁਵੈਤ ਸਰਹੱਦ 'ਤੇ ਭੇਜਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਫਾਰਸ ਦੀ ਖਾੜੀ 'ਚ ਅਮਰੀਕੀ ਜਲ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਸੁਚੇਤ ਰਹਿਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। 25 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਸੱਦਾਮ ਹੁਸੈਨ ਬਗਦਾਦ 'ਚ ਇਕ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਜਦੂਤ, ਅਪ੍ਰੈਲ ਗਲਾਸਪੀ ਨੂੰ ਮਿਲੇ। ਇਸ ਮੀਟਿੰਗ 'ਚ ਇਕ ਇਰਾਕੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ਮੁਤਾਬਕ, ਗਲਾਸਪੀ ਨੇ ਇਰਾਕੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਮੰਡਲ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ,'ਅਸੀਂ ਅਰਬ-ਅਰਬ ਸੰਘਰਸ਼ 'ਤੇ ਕੋਈ ਰਾਏ ਨਹੀਂ ਦੇਵਾਂਗੇ।' 31 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਜੇਦਾ 'ਚ ਇਰਾਕ ਅਤੇ ਕੁਵੈਤ ਦਰਮਿਆਨ ਵਾਰਤਾ ਹੋਈ ਜੋ ਅਸਫਲ ਰਹੀ। 2 ਅਗਸਤ 1990 ਨੂੰ ਇਰਾਕ ਨੇ ਕੁਵੈਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਕੁਵੈਤ ਸ਼ਹਿਰ 'ਤੇ ਬੰਬਾਰੀ ਕਰ ਕੇ ਹਮਲੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਹੈਲੀਕਾਪਟਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੁਕਤ ਕਮਾਂਡੋਆਂ ਨੇ ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ, ਬੇੜਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ਹਿਰ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਜਦ ਕਿ ਹੋਰ ਸਮੂਹਾਂ ਨੇ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਅਤੇ ਦੋ ਸੈਨਿਕ ਹਵਾਈ ਅੱਡਿਆਂ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਇਰਾਕੀ ਹਮਲੇ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕੁਵੈਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਲਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਨਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅਣਜਾਣੇ 'ਚ ਕਬਜ਼ੇ 'ਚ ਆ ਗਿਆ। ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਤੀਬਰ ਯੁੱਧ ਪਿੱਛੋਂ ਕੁਵੈਤ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸ਼ਸਤਰ ਬਲਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂ ਤਾਂ ਇਰਾਕੀ ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਗਾਰਡ ਦੁਆਰਾ ਭਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਜਾਂ ਉਹ ਗੁਆਂਢ ਦੇ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਵੱਲ ਭੱਜ ਗਏ। ਇਰਾਕ ਦੀ ਨਿਰਣਾਇਕ ਜਿੱਤ ਪਿੱਛੋਂ ਸੱਦਾਮ ਹੁਸੈਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ ਅਲੀ ਹਸਨ ਅਲ-ਮਾਜਿਦ ਨੂੰ ਕੁਵੈਤ ਦਾ ਗਵਰਨਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ।

ਵਾਤਾਵਰਨ 'ਤੇ ਅਸਰ

1991 ਵਿਚ ਖਾੜੀ ਯੁੱਧ ਨੇ ਹਵਾ, ਸਮੁੰਦਰੀ ਵਾਤਾਵਰਨ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕੀਤਾ। ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਥਿਤੀਆਂ ਅਧੀਨ ਸੰਭਾਵਿਤ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਬਾਰੇ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਪਰ ਬਾਅਦ 'ਚ ਹੋਏ ਅਧਿਐਨਾਂ ਨੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖਰੀ ਤਸਵੀਰ ਦਿਖਾਈ। ਹਵਾ ਅਤੇ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਹਿਲੂਆਂ 'ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ, ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ, ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਨਿਰੀਖਣ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ :

1991 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ 800 ਤੋਂ ਵੱਧ ਤੇਲ ਦੇ ਖੂਹ ਉਡਾਏ ਗਏ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 600 ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲੱਗ ਗਈ ਅਤੇ ਤਕਰੀਬਨ 50 ਖੂਹਾਂ ਨੇ ਤੇਲ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਸੁੱਟਿਆ। ਅਕਤੂਬਰ 1991 ਤਕ ਦੇ ਅਰਸੇ ਦੌਰਾਨ ਸਾਰੇ ਖੂਹ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਅੱਗ ਵਿਚ ਤੇਲ ਅਤੇ ਗੈਸ ਦੀ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਾਤਰਾ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਲਗਪਗ 355,000 ਟਨ ਅਤੇ 35 ਮਿਲੀਅਨ ਐੱਮ 3 ਸੀ। ਬਲਦੇ ਤੇਲ ਅਤੇ ਗੈਸ ਲਈ ਰਿਸਾਵ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਭਗ 20,000 ਟਨ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਅਤੇ ਕੁੱਲ ਐੱਸ ਓ 2 ਦੇ ਨਿਕਾਸ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ 24,000 ਟਨ ਹੋਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕੁਵੈਤ ਵਿਚ ਬਲਦੇ ਤੇਲ ਅਤੇ ਗੈਸ ਵਿੱਚੋਂ ਸੀਓ 2 ਦੇ ਨਿਕਾਸ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਪਗ 130 ਤੋਂ 140 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਜੈਵਿਕ ਅਤੇ ਹਾਲੀਆ ਈਂਧਣ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਸਾਲਾਨਾ ਐਂਥ੍ਰੋਪੋਜਨਿਕ ਯੋਗਦਾਨ ਦੇ 2ਫੀਸਦੀ ਅਤੇ ਕੁੱਲ ਗਲੋਬਲ ਸੀਓ 2 ਦਾ ਸਿਰਫ 0.1% ਹੈ।

ਨਿਕਾਸ ਬਲਦੇ ਤੇਲ ਦੇ ਖੇਤਾਂ ਤੋਂ ਕੁਝ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹਵਾ ਵਿਚਲੇ ਕਣਾਂ ਦਾ ਪੱਧਰ ਲਗਪਗ 105 ਪ੍ਰਤੀ ਸੈਮੀ 3 ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿਚ ਸੀ। ਇਹ ਤਾਜ਼ਾ ਅਤੇ ਜੈਵਿਕ ਈਂਧਣਾਂ ਦੇ ਐਂਥ੍ਰੋਪੋਜੈਨਿਕ ਜਲਣ ਤੋਂ ਆਲਮੀ ਯੋਗਦਾਨ ਦੇ 10ਫੀਸਦੀ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤੇ ਸੁਆਹ ਦੇ ਕਣ 1000 ਅਤੇ 3000 ਮੀਟਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਗੰਦਗੀ 5000 ਮੀਟਰ ਤੋਂ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਰਾਖ ਵੱਡੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਫੈਲੀ ਪਰ ਬਾਰਸ਼ ਨਾਲ ਹੇਠ ਡਿੱਗਣ 'ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਅਰਬ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈ। ਹਵਾ ਵਿਚਲੇ ਕਣਾਂ ਦੀ ਉੱਚ ਮਾਤਰਾ ਨੇ ਕੁਵੈਤ ਅਤੇ ਗੁਆਂਢੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਮੌਸਮ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਅਸਰ ਪਾਇਆ। ਤਾਪਮਾਨ ਆਮ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ 10 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਤਕ ਘੱਟ ਗਿਆ ਸੀ। ਸੁਆਹ ਅਤੇ ਤੇਲ ਨੇ ਕੁਵੈਤ, ਉੱਤਰੀ ਸਾਉਦੀ ਅਰਬ ਅਤੇ ਖਾੜੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਕਲਾਵੇ 'ਚ ਲੈ ਲਿਆ। ਬਨਸਪਤੀ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਨ 'ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਅਸਰ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਪਰ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੇ ਪਹਿਲੂਆਂ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜਾਂ ਖਿੰਡੇ ਰੂਪ 'ਚ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਪਲੱਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਤੇਲ ਖੂਹਾਂ ਦਾ ਤੇਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਝੀਲਾਂ ਦਾ ਨੈਟਵਰਕ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਝੀਲਾਂ ਅਤੇ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਤੇਲ ਦੀ ਕੁੱਲ ਮਾਤਰਾ 10 ਤੋਂ 20 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। 1991 ਦੌਰਾਨ, ਤਕਰੀਬਨ 200 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇਲ ਨਾਲ ਢਕੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿਚ 250 ਦੇ ਕਰੀਬ ਝੀਲਾਂ ਬਣਦੀਆਂ ਸਨ। 1992 ਵਿਚ ਇਹ ਅੰਕੜਾ ਲਗਪਗ 50 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਤਕ ਡਿਗ ਗਿਆ ਸੀ। 1998 ਵਿਚ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਚਿੱਤਰ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਗਿਣੀਆਂ ਗਈਆਂ ਤੇਲ ਝੀਲਾਂ ਦਾ ਕੁੱਲ ਖੇਤਰ ਲਗਪਗ 24 ਕਿ.ਮੀ. ਹੈ ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸ ਪੜਾਅ 'ਤੇ ਤੇਲ ਝੀਲਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਤਹ ਖੇਤਰ ਰੇਤ ਨਾਲ ਢਕੇ ਹੋਏ ਸਨ ਅਤੇ ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ।

ਤੇਲ ਖੂਹਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲੱਗਣ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰੀ ਵਾਤਾਵਰਨ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿਚ ਪੈਟਰੋਲੀਅਮ ਹਾਈਡਰੋਕਾਰਬਨ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਤੇਲ ਫੈਲਣ ਦੀ ਮਾਤਰਾ 1 ਤੋਂ 1.7 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਤੇਲ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ (ਅਲ ਅਹਿਮਦੀ ਉੱਤਰੀ), ਤੇਲ ਲੋਡਿੰਗ ਟਰਮੀਨਲ (ਸਮੁੰਦਰੀ ਟਾਪੂ ਅਤੇ ਮੀਨਾ ਅਲ-ਬਕਰ (ਇਰਾਕ)) ਦੇ ਟੈਂਕ ਫਾਰਮਾਂ ਅਤੇ ਕੁਵੈਤ ਤੱਟ ਦੇ ਨਾਲ ਲਟਕਾਏ ਤੇਲ ਕੈਰੀਅਰਾਂ ਤੋਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਨੇ ਸਾਉਦੀ ਅਰਬ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਤੱਟਾਂ ਨੂੰ ਦੂਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ।

ਸਾਉਦੀ ਅਰਬ ਦੇ ਲਗਪਗ 700 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਕਿਨਾਰੇ 'ਤੇ ਰੇਤ, ਬੱਜਰੀ, ਗਿੱਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ, ਝੀਲਾਂ ਅਤੇ ਗਾਰੇ ਨਾਲ ਭਰੇ ਫਲੈਟਾਂ ਅਤੇ ਕੁੱਲ 34 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਦੂਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕੁਝ ਤੇਲ ਕੁਵੈਤ, ਈਰਾਨ, ਬਹਿਰੀਨ ਅਤੇ ਕਤਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਖ਼ਤਮ ਹੋਇਆ ਪਰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਦੇਸ਼ ਘੱਟ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ।

ਸਾਉਦੀ ਅਰਬ ਦੇ ਤੱਟਵਰਤੀ 'ਚ ਤੇਲ ਨੇ ਕਾਫ਼ੀ ਨੁਕਸਾਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਨਸਪਤੀ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੇ 50 ਤੋਂ 90ਫ਼ੀਸਦੀ ਜੀਵ-ਜੰਤੂ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਰੈਬਸ, ਐਂਪਿਪਾਡਾ ਅਤੇ ਮੱਲਸਕ ਵੀ ਤੇਲ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ। ਇਕ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਕੁਦਰਤੀ ਸਫ਼ਾਈ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੇ ਬਹੁਤੇ ਤੇਲ ਨੂੰ ਸਖ਼ਤ ਸਤ੍ਹਾ ਤੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰੇਤ ਅਤੇ ਚਿੱਕੜ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਮਾਤਰਾ ਕਾਫ਼ੀ ਘੱਟ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਤੇਲ ਫੈਲਣ ਦੇ ਲਗਪਗ 10 ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ, ਕੁਝ ਝੀਲਾਂ 'ਤੇ ਪਏ ਅਤੇ ਭੂਮੀਗਤ ਤੇਲ ਅਜੇ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਸਨ।

ਫਾਰਸ ਦੀ ਖਾੜੀ 'ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ

ਜਨਵਰੀ 1991 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ, ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿਚ ਤੇਲ ਫਾਰਸ ਦੀ ਖਾੜੀ ਵਿਚ ਪੈਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਇਰਾਕੀ ਬਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮੁੱਢਲੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਤੇਜ਼ੀ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਦੋ ਤੇਲ ਟੈਂਕਰਾਂ ਦੇ ਡੁੱਬਣ ਕਾਰਨ ਹੋਈ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਇਹ ਖੁਲਾਸਾ ਹੋਇਆ ਕਿ ਇਕ ਸਖ਼ਤ ਫ਼ੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈ ਵਿਚ, ਇਰਾਕੀ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਟਾਪੂ ਪਾਈਪਲਾਈਨ ਦੇ ਤੇਲ ਵਾਲਵ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤੇ ਸਨ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਟੈਂਕਰਾਂ ਤੋਂ ਤੇਲ ਛੱਡਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਨੂੰ ਫੈਲਾਉਣ ਦਾ ਟੀਚਾ ਅਮਰੀਕੀ

ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਉਤਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਤੋਂ ਰੋਕਣਾ ਸੀ, ਪਰ ਅਖੀਰ ਵਿਚ ਇਸ ਸਪਿਲ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ 240 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗੈਲਨ ਕੱਚਾ ਤੇਲ ਫ਼ਾਰਸ ਦੀ ਖਾੜੀ ਵਿਚ ਸੁੱਟਿਆ ਗਿਆ।

ਤੇਲ ਦਾ ਇਹ ਫੈਲਣਾ ਫ਼ੌਜੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਕੁਦਰਤੀ ਸਰੋਤ ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਦੀ ਰਣਨੀਤੀ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਪਿਲ ਦੇ ਪੂਰੇ ਪੈਮਾਨੇ ਨੂੰ ਜਾਣਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ ਪਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਗਿਆਨੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਾੜੇ ਹਾਦਸਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਮੁੰਦਰੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬਹੁਤ ਵਿਆਪਕ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਖੇਤਰ ਅਜੇ ਵੀ ਡਿੱਗ ਰਹੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਸਮੁੰਦਰੀ ਜੀਵਾਂ ਤੇ ਅਸਰ

ਕੁਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਤੇਲ ਦੇ ਛਿੱਟਿਆਂ ਨੇ ਸੰਭਾਵਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ 102 ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਲਗਪਗ 82,000 ਪੰਛੀਆਂ, ਤਕਰੀਬਨ 6,165 ਸਮੁੰਦਰੀ ਕੱਛੂਆਂ ਅਤੇ 25,900 ਸਮੁੰਦਰੀ ਥਣਧਾਰੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਜਾਂ ਮਾਰਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਬੋਤਲਨੋਜ਼ ਡੌਲਫਿਨ, ਸਪਿੰਨਰ ਡੌਲਫਿਨ, ਤਰਬੂਜ ਵਾਲੇ ਵੇਲ੍ਹ ਅਤੇ ਸ਼ੁਕਰਾਣੂ ਦੇ ਵੇਲ੍ਹ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਡੈਜ਼ਰਟ ਸ਼ੀਲਡ

ਪੱਛਮ ਦੀ ਇਕ ਮੁੱਖ ਸਮੱਸਿਆ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਇਰਾਕ ਨੇ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਖ਼ਤਰਾ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਕੁਵੈਤ ਦੀ ਜਿੱਤ ਪਿੱਛੋਂ ਇਰਾਕੀ ਸੈਨਾ ਸਾਊਦੀ ਤੇਲ ਖੇਤਰਾਂ 'ਚ ਇੰਨੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਕੁਵੈਤ ਅਤੇ ਇਰਾਕ ਦੇ ਭੰਡਾਰਾਂ ਨਾਲ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਦਾ ਕੰਟਰੋਲ ਸੱਦਾਮ ਹੁਸੈਨ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਜਿਸ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਤੇਲ ਭੰਡਾਰਾਂ 'ਤੇ ਕੰਟਰੋਲ ਰੱਖਿਆ। ਇਰਾਕ ਨੂੰ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਤੋਂ ਵੀ ਕਈ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਸਨ। ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਨੇ ਇਰਾਕ ਨੂੰ ਇਸ ਦੇ ਈਰਾਨ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਕੁਲ 26 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦਾ ਕਰਜ਼ਾ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਇਰਾਕ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਡਰ ਸੀ ਕਿ ਈਰਾਨ ਦੀ ਸ਼ੀਆ ਇਸਲਾਮਿਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦਾ ਅਸਰ ਇਸ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਸ਼ੀਆ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ 'ਤੇ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। (ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਾਊਦੀ ਤੇਲ ਖੇਤਰ ਸ਼ੀਆ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ 'ਚ ਹੀ ਹਨ) ਯੁੱਧ ਪਿੱਛੋਂ, ਸੱਦਾਮ ਨੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਕਰਜ਼ਾ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੇ ਈਰਾਨ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਕੁਵੈਤ ਦੀ ਆਪਣੀ ਜਿੱਤ ਦੇ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ, ਹੁਸੈਨ ਨੇ ਸਾਊਦੀ ਸਾਮਰਾਜ 'ਤੇ ਬਿਆਨੀ ਹਮਲੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਉਸ ਨੇ ਤਰਕ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੁਆਰਾ ਸਮਰਥਿਤ ਸਾਊਦੀ ਰਾਜ, ਮੱਕਾ ਅਤੇ ਮਦੀਨਾ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਇਕ ਅਯੋਗ ਅਤੇ ਨਾਜਾਇਜ਼ ਵਾਰਿਸ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਇਸਲਾਮੀ ਸਮੂਹਾਂ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸ 'ਚ ਜੋੜਿਆ ਜੋ ਤਾਜ਼ਾ-ਤਾਜ਼ਾ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ 'ਚ ਲੜਾਈ ਲੜ ਚੁੱਕੇ ਸਨ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਨੇ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਾਫ਼ੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ।

ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ

ਹਮਲੇ ਦੇ ਕੁਝ ਘੰਟਿਆਂ ਅੰਦਰ ਕੁਵੈਤੀ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੀ ਇਕ ਮੀਟਿੰਗ ਕਰਨ ਦੀ ਸਿਫਾਰਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ 'ਚ ਪ੍ਰਸਤਾਵ 660 ਨੂੰ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਪ੍ਰਸਤਾਵ 'ਚ ਹਮਲੇ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਇਰਾਕੀ ਦਲਾਂ ਦੀ ਨਿਕਾਸੀ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਗਈ। 3 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਅਰਬ ਲੀਗ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਤੇ ਪਾਸ ਕੀਤੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਚ ਲੀਗ ਅੰਦਰ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਖਿੱਚੋਤਾਣ ਦੇ ਹੱਲ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਹਰੀ ਦਖ਼ਲ ਵਿਰੁੱਧ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। 6 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ 661 'ਚ ਇਰਾਕ 'ਤੇ ਆਰਥਿਕ ਰੋਕਾਂ ਲਾਈਆਂ ਗਈਆਂ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ 665 ਨੂੰ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਰਾਕ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਆਰਥਿਕ ਪਾਬੰਦੀਆਂ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣ ਲਈ ਜਲਸੈਨਿਕ ਨਾਕਾਬੰਦੀ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ 'ਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ,'ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਰਸਥਿਤੀਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਉਪਾਵਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਸਾਰੇ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਬੇੜਿਆਂ ਦਾ ਨਿਰੀਖਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਗੋ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਸਥਾਨਾਂ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ 661 ਨੂੰ ਸਖ਼ਤੀ ਨਾਲ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।

- ਬਿੰਦਰ ਬਸਰਾ

98765-46675

Posted By: Harjinder Sodhi