ਕੈਂਸਰ ਦੇ ਵਧਦੇ ਕੇਸ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਵਿਗਾੜ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਭਾਰਤ ’ਚ ਮੌਤ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਾਰਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਭਾਰਤ ’ਚ ਦਿਲ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੈਂਸਰ ਮੌਤ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਔਸਤਨ ਹਰ ਰੋਜ਼ 1,800 ਤੋਂ ਵੱਧ ਭਾਰਤੀ ਕੈਂਸਰ ਨਾਲ ਮਰ ਰਹੇ ਹਨ। 2025 ਤਕ ਕੈਂਸਰ ਦੇ ਨਵੇਂ ਕੇਸਾਂ ’ਚ 25 ਫ਼ੀਸਦੀ ਵਾਧਾ ਹੋਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ। ਕੈਂਸਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਇਕ ਵੱਡਾ ਕਾਤਲ ਬਣ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ’ਚ ਕੈਂਸਰ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਤੇ ਵਧਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਕੁਝ ਉਪਾਵਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। 2017 ਦੀ ਇਕ ਰਿਪੋਰਟ ’ਚ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ 1990 ਅਤੇ 2016 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਕੈਂਸਰ ਦਾ ਬੋਝ 2.6 ਗੁਣਾ ਵਧਿਆ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਕੈਂਸਰ ਨਾਲ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮੌਤਾਂ ਦੁੱਗਣੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੋ ਤਿਹਾਈ ਕੈਂਸਰ ਦੇ ਕੇਸ ਆਪਣੇ ਆਖ਼ਰੀ ਪੜਾਅ ਵਿਚ ਹਨ। ਫੇਫੜਿਆਂ ਦਾ ਕੈਂਸਰ, ਮੂੰਹ ਦਾ ਕੈਂਸਰ, ਕੋਲਨ ਕੈਂਸਰ ਮਰਦਾਂ ’ਚ ਆਮ ਹੈ, ਜਦੋਂਕਿ ਔਰਤਾਂ ’ਚ ਛਾਤੀ, ਸਰਵਾਈਕਲ, ਬੱਚੇਦਾਨੀ ਦਾ ਕੈਂਸਰ ਅਤੇ ਪਿੱਤੇ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਆਮ ਹਨ।

100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਕਰਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ

ਕੈਂਸਰ ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਇਕ ਸਮੂਹ ਹੈ, ਜੋ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ’ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਜਾਂ ਫੈਲਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨਾਲ ਅਸਧਾਰਨ ਸੈੱਲ ਵਿਕਾਸ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਸੰਭਾਵਿਤ ਲੱਛਣਾਂ ਅਤੇ ਲੱਛਣਾਂ ’ਚ ਗੰਢ, ਅਸਧਾਰਨ ਖ਼ੂਨ ਵਹਿਣਾ, ਲੰਮੀ ਖੰਘ, ਅਸਪਸ਼ਟ ਭਾਰ ਵਧਣਾ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਲੱਛਣ ਕੈਂਸਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਹੋਰ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਤੰਬਾਕੂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਲਗਭਗ 22 ਫ਼ੀਸਦੀ ਤੋਂ 25 ਫ਼ੀਸਦੀ ਕੈਂਸਰ ਮੌਤਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਕੈਂਸਰ ਦੀਆਂ 10 ਫ਼ੀਸਦੀ ਮੌਤਾਂ ਲਈ ਮੋਟਾਪਾ, ਮਾੜੀ ਖ਼ੁਰਾਕ, ਸਰੀਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀ ਦੀ ਕਮੀ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸ਼ਰਾਬ ਦਾ ਸੇਵਨ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹਨ। ਹੋਰ ਕਾਰਕਾਂ ’ਚ ਕੁਝ ਸੰਕ੍ਰਮਣ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ੍ਰ ਰੈਡੀਏਸ਼ਨ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ’ਚ ਆਉਣਾ। ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ਾਂ ’ਚ 15 ਫ਼ੀਸਦੀ ਕੈਂਸਰ ਹੈਲੀਕੋਬੈਕਟਰ ਪਾਈਲੋਰੀ, ਹੈਪੇਟਾਈਟਸ-ਬੀ, ਹੈਪੇਟਾਈਟਸ-ਸੀ, ਹਿਊਮਨ ਪੈਪਿਲੋਮਾਵਾਇਰਸ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ, ਐਪਸਟੀਨ-ਬਾਰ ਵਾਇਰਸ, ਅਤੇ ਹਿਊਮਨ ਇਮਿਊਨੋਡਫੀਸੈਂਸੀ ਵਾਇਰਸ (ਐੱਚਆਈਵੀ) ਵਰਗੀਆਂ ਲਾਗਾਂ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਕੈਂਸਰ ਦੇ ਵਿਕਸਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਈ ਜੈਨੇਟਿਕ ਤਬੀਦਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਲਗਭਗ 5-10 ਫ਼ੀਸਦੀ ਕੈਂਸਰ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਵਿਰਾਸਤ ’ਚ ਮਿਲੇ ਜੈਨੇਟਿਕ ਨੁਕਸ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ

ਕੈਂਸਰ ਸ਼ੂਗਰ, ਦਿਲ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਅਤੇ ਸਟ੍ਰੋਕ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਅਤੇ ਨਿਯੰਤ੍ਰਣ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਰਾਸਟਰੀ ਸਿਹਤ ਮਿਸਨ ਅਧੀਨ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮੁੱਢਲੇ ਭਾਗਾਂ ’ਚ ਕੈਂਸਰ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਲਈ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ, ਸਕ੍ਰੀਨਿੰਗ, ਜਲਦੀ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣਾ ਅਤੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਉਚਿਤ ਸੰਸਥਾ ਨੂੰ ਰੈਫਰ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ‘ਕੈਂਸਰ ਲਈ ਤੀਸਰੀ ਦੇਖਭਾਲ’ ਸਕੀਮ ਹਰ ਸੂਬੇ ’ਚ ਵੱਖਰੀਆਂ ਇਕਾਈਆਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਦੇ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਤੰਬਾਕੂ ਕੰਟਰੋਲ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਤੰਬਾਕੂ ਦੇ ਸੇਵਨ ਦੇ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ, ਤੰਬਾਕੂ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਅਤੇ ਸਪਲਾਈ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਰੋਗਿਆ ਨਿਧੀ ਕੈਂਸਰ ਦੇ ਇਲਾਜ ਦੀਆਂ ਵਿੱਤੀ ਮੰਗਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਵਿੱਤੀ ਸਹਾਇਤਾ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਖਾਦਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਅਤੇ ਜੈਵਿਕ ਖੇਤੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ।

ਕੈਂਸਰ ਲਈ ਰਾਹ ਪੱਧਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੰਕ ਫੂਡ

ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣਾ, ਸਿਗਰਟਨੋਸ਼ੀ ਅਤੇ ਤੰਬਾਕੂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਭਾਰਤ ’ਚ ਪੇਂਡੂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਮਰਦਾਂ ’ਚ ਕੈਂਸਰ ਦਾ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪੈਸਿਵ ਸਮੋਕਿੰਗ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿਚ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਲਈ। ਖੇਤੀ ਵਿਚ ਖਾਦਾਂ ਦੀ ਅੰਨ੍ਹੇਵਾਹ ਵਰਤੋਂ ਕੈਂਸਰ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਤਕ ਅਜਿਹੇ ਕੈਂਸਰ ਦੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਹੈ। ਬਦਲਦੀ ਜੀਵਨਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਰੁਝੇਵਿਆਂ ਭਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਸਰੀਰਕ ਕਸਰਤ ਲਈ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਪੀਜ਼ਾ, ਬਰਗਰ ਵਰਗੇ ਗ਼ੈਰ-ਸਿਹਤਮੰਦ ਭੋਜਨ ਮੋਟਾਪੇ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕੈਂਸਰ ਲਈ ਰਾਹ ਪੱਧਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ’ਚ ਲਾਲ ਮਿਰਚਾਂ ਦਾ ਸੇਵਨ, ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ’ਤੇ ਭੋਜਨ ਬਣਾਉਣਾ ਅਤੇ ਅਲਕੋਹਲ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਕੋਲਨ ਕੈਂਸਰ ਲਈ ਮੁੱਖ ਜੋਖਮ ਦੇ ਕਾਰਕ ਹਨ। ਵਾਤਾਵਰਨ ’ਚ ਵੱਧ ਰਿਹਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਤੇ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਰਸਾਇਣ ਫੇਫੜਿਆਂ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਦੇ ਜੋਖਮ ਨੂੰ ਵਧਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਦੀ ਅਣਉਪਲੱਬਧਤਾ ਅਤੇ ਮਾੜੇ ਡਾਇਗਨੌਸਟਿਕ ਉਪਕਰਨਾਂ ਕਾਰਨ ਕੈਂਸਰ ਉੱਚ ਪੱਧਰਾਂ ਤਕ ਫੈਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਇਸ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਖ਼ੁਰਾਕ ’ਚ ਤਬਦੀਲੀ ਲਿਆ ਸਕਦੀ ਵੱਡਾ ਫ਼ਰਕ

ਭਾਰਤ ਟਿਕਾਊ ਵਿਕਾਸ ਟੀਚਿਆਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ 2030 ਤਕ ਕੈਂਸਰ ਨਾਲ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮੌਤਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਤਿਹਾਈ ਤਕ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਵਚਨਬੱਧ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੇ ਕਾਫ਼ੀ ਤਰੱਕੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਖ਼ੁਰਾਕ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ ’ਤੇ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦੀ ਕਸਰਤ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ’ਚ ਯੋਗਾ ਦੀ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਹੈ। ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਲੱਛਣਾਂ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿਯਮਤ ਜਾਂਚ ਕਰਵਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਕੈਂਸਰ ਦੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਸੀਮਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਖ਼ੁਰਾਕ ’ਚ ਤਬਦੀਲੀ ਕੈਂਸਰ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ’ਚ ਵੱਡਾ ਫ਼ਰਕ ਲਿਆ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸਮਾਜ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਨਾਲ ਕਾਰਨਾਂ ਅਤੇ ਲੱਛਣਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਸਮੇਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।

- ਡਾ. ਸਤਿਆਵਾਨ ਸੌਰਭ

Posted By: Harjinder Sodhi