ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ : ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਵਧਦੀ ਮਹਿੰਗਾਈ ਕਾਰਨ ਸਾਡੇ ਪੈਸੇ ਦਾ ਖਰਚਾ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਰਬੀਆਈ ਵੀ ਨੋਟ ਛਾਪਣ 'ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖਰਚ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸੂਚਨਾ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ (ਆਰਟੀਆਈ) ਦੇ ਤਹਿਤ ਮੰਗੀ ਗਈ ਜਾਣਕਾਰੀ 'ਚ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ 200 ਰੁਪਏ ਦੇ ਨੋਟਾਂ ਦੀ ਛਪਾਈ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖਰਚਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਬਿਜ਼ਨਸਲਾਈਨ 'ਚ ਆਰਟੀਆਈ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਛਪੀ ਖਬਰ ਮੁਤਾਬਕ 200 ਰੁਪਏ ਦੇ ਨੋਟ ਨੂੰ ਛਾਪਣਾ 500 ਰੁਪਏ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਾਫੀ ਮਹਿੰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਆਰਟੀਆਈ ਦੇ ਜਵਾਬ 'ਚ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ 10 ਰੁਪਏ ਦੇ ਨੋਟ ਛਾਪਣ 'ਤੇ 20 ਰੁਪਏ ਦੇ ਨੋਟਾਂ ਦੀ ਛਪਾਈ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖਰਚਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਕਾਗਜ਼ ਦੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਮਹਿੰਗਾਈ ਵਧਣ ਕਾਰਨ ਨੋਟਾਂ ਦੀ ਛਪਾਈ ਦੀ ਲਾਗਤ ਵੀ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਆਰਬੀਆਈ ਨੇ ਹੁਣ 2,000 ਰੁਪਏ ਦੇ ਨੋਟਾਂ ਦੀ ਛਪਾਈ ਲਗਭਗ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।

ਕਿਸ ਨੋਟ ਦੀ ਛਪਾਈ ਦੀ ਕੀਮਤ ਕਿੰਨੀ ਹੈ?

ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਮੁਤਾਬਕ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ 'ਚ 10 ਰੁਪਏ ਦੇ ਇਕ ਹਜ਼ਾਰ ਦੇ ਨੋਟ ਛਾਪਣ 'ਤੇ 960 ਰੁਪਏ ਦਾ ਖਰਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ 20 ਰੁਪਏ 'ਚ ਸਿਰਫ 950 ਰੁਪਏ ਦਾ ਖਰਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਯਾਨੀ ਕਿ 10 ਦੇ ਨੋਟਾਂ ਦੀ ਛਪਾਈ 'ਤੇ 20 ਤੋਂ ਵੱਧ ਖਰਚਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ 500 ਰੁਪਏ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰ ਦੇ ਨੋਟਾਂ ਦੀ ਛਪਾਈ 'ਤੇ 2,290 ਰੁਪਏ ਖਰਚ ਕਰਨੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ 200 ਰੁਪਏ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰ ਦੇ ਨੋਟ ਛਾਪਣ 'ਤੇ ਕੁੱਲ 2370 ਰੁਪਏ ਖਰਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ 'ਚ ਜੇਕਰ 2000 ਰੁਪਏ ਦੇ ਨੋਟਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਛਪਾਈ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖਰਚਾ 200 ਰੁਪਏ ਦੇ ਨੋਟਾਂ 'ਤੇ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ।

50 ਰੁਪਏ ਦੇ ਨੋਟਾਂ ਦੀ ਛਪਾਈ ਦੀ ਲਾਗਤ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਧੀ ਹੈ

ਇਕ ਸਾਲ 'ਚ ਨੋਟਾਂ ਦੀ ਛਪਾਈ ਦੀ ਲਾਗਤ ਵਧਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਸਰ 50 ਰੁਪਏ ਦੇ ਨੋਟਾਂ ਦੀ ਛਪਾਈ 'ਤੇ ਪਿਆ ਹੈ। ਆਰਬੀਆਈ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 2020-21 ਵਿੱਚ 50 ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਦੇ ਨੋਟਾਂ ਦੀ ਛਪਾਈ ਦੀ ਲਾਗਤ 920 ਰੁਪਏ ਸੀ, ਜੋ 2021-22 ਵਿੱਚ 23 ਫੀਸਦੀ ਵਧ ਕੇ 1,130 ਰੁਪਏ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਅਸਰ 20 ਰੁਪਏ ਦੇ ਨੋਟਾਂ ਦੀ ਛਪਾਈ 'ਤੇ ਪਿਆ ਹੈ। 2020-21 'ਚ ਜਿੱਥੇ 20 ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਦੇ ਨੋਟਾਂ ਦੀ ਛਪਾਈ 'ਤੇ 940 ਰੁਪਏ ਖਰਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਉਥੇ ਹੀ ਪਿਛਲੇ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 'ਚ ਇਸ 'ਤੇ 950 ਰੁਪਏ ਖਰਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।

ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਚਾਰ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਨੋਟ ਛਾਪੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ

ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਮਿਲ ਕੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਚਾਰ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਨੋਟ ਛਾਪਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੋ ਪ੍ਰੈਸ ਆਰਬੀਆਈ ਕੋਲ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਦੋ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸੰਚਾਲਿਤ ਹਨ। RBI ਦੀਆਂ ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰੈਸਾਂ ਮੈਸੂਰ ਅਤੇ ਸਲਬੋਨੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰੈਸਾਂ ਨਾਸਿਕ ਅਤੇ ਦੇਵਾਸ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਟਕਸਾਲ ਦੇ ਸਿੱਕਿਆਂ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਕੋਲ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ, ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਕੋਲਕਾਤਾ ਅਤੇ ਨੋਇਡਾ ਵਿੱਚ ਸਿੱਕੇ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Posted By: Sarabjeet Kaur